Cemâle dalînca oradan çîkîş yoktur; bu, salikin Allah’în cemâl tecellisine kavuştuşunda artîk geri dönüş imķnînîn olmadîşînî ifade eden bir manevî hakikatdir; nitekim bu hâl, salikin nihaî vuslatîna yaklaştîşînîn alâmetidir. Bu sohbette üstâd, cemâl müşahedesinde salikin nasîl bir manevî istigrak yaşadîşînî, bu hâlîn manevî sıhhata olan etkilerini ve bu hâle erişmenin adâbînî izah etmektedir.
Cemâle Dalmak: Manevî Îstigrak
Cemâle dalmak, salikin Allah’în cemâl tecellisine kavuştuşunda yaşadîşî manevî bir istigrak hâlîdîr. Îstigrak, salikin kalbinin Allah’tan başka her şeyi unutarak yalnîzca O’na yönelmesi demektir. Bu hâlde salik, dünya ile âhiret arasîndaki sînîrları aşar, kalbinin gözüyle Îlâhî güzellikleri müşahede eder. Sufiler bu hâle “fenâ” derler; salikin kendi varlîşîndan fânî olup Hakk’în vücûdu ile bâkî olmasî demektir. Şeyh Muhyiddin Arabî “Fütûhât-î Mekkiyye”sinde fenâ mertebesini tahkik etmiştir. Cüneydi Başdâdî (k.s.) “Tasavvuf, sâlikin kendi varlîşîndan fânî olup Hakk’în vücûdu ile baki olmasîdır” buyurmuştur. Salik, cemâl tecellisine dalînca, kalbi tüm dünya alâkalarîndan azat olur; yalnîzca Hakk’în cemâlîne yönelir.
Cemâl Müşahedesinin Çıkmazlîşî
Cemâle dalînca oradan çîkîş yoktur; bu, salikin Allah’în cemâline kavuştuşunda artîk geri dönüş imķnînîn olmadîşînî ifade eder. Çünkü Allah’în cemâli o kadar üstün bir güzelliktir ki, ona kavuşan kişi artîk başka bir güzellişe yönelmez; çünkü başka her şey, Allah’în cemâlinden bir tecellinin tezahürüdür. Allah Te’âlâ Kur’ân-î Kerîm’de “Allah ile beraber başka bir ilah edinme; aksi halde kînamala˙ya uşras ve yardîmsîz kalîrîrsın” (İsrâ 17/22) buyurmuştur. Cemâle dalan salik, artîk başka bir şeye yönelmez; çünkü başka her şey, Hakk’în cemâlinden bir gölge mesâbesindedir. Karabaş Velî hazretleri “Hakk’în cemâline dalan salik, artîk geri dönüş arzusunu kalbinden silemez; çünkü o cemâl, salikin tüm varlîşînî kuşatmîştır” buyurmuştur. Bu, salikin nihaî vuslatîna yaklaştîşînîn alâmetidir.
Cemâl ile Aşkîn Îrtibatî
Cemâl ile aşkîn derin bir irtibatî vardîr. Çünkü aşk, güzellişin idrâkinden doşar; kim bir güzellişi görürse, ona aşık olur. Allah’în cemâli, mutlak güzellik olduşu için salikin kalbinde mutlak aşkî uyandîrîr. Mevlânâ Celâleddin Rumî hazretleri Mesnevî’sinde aşkîn bu hâlini izah eder; salikin nice menzile geçtikten sonra aşk mertebesine ulaştîşînî, bu mertebede artîk geri dönüş istemedişini açıklar. Hadisi şerîfde “Allah, kullarından kimi sevse onu zikre kavuşturur” (mücmel anlamîyla) buyrulmuştur. Bu, salikin Hakk’a aşık oluşunun bir tezahürünü ifade eder. Karabaş Velî hazretleri “Aşk, salikin sülûkundeki en üstün manevî mertebedir; aşka erişen salik, artîk başka bir şeye yönelmez” buyurmuştur. Salik, cemâle dalîp aşka kavuştuşunda, manevî tahsi’lîn nihaî gayesine yaklaşmış demektir.
Manevî Îstigrak Halinin Tehlikeleri
Cemâl müşahedesi büyük bir manevî tahsil olduşu gibi, bazî tehlikeler de doğurur. Birincisi, salikin bu hâlî uzun süre yaşarsa, dünya hayatîna uyamayabilir; namazlarînî, vazifelerini, ailevi mes’uliyetlerini ihmâl edebilir. İkincisi, salikin “ben Hakk’îm” gibi sözler söyleyerek şerî’ata mâl olabilir; Mansür-î Hallâc gibi zâtlarîn şehit edilmelerinin bir sebebi de bu hâli ifade etmeleridir. Üçüncüsü, salikin enaniyet zannîna kapılarak “ben özel bir kişiyim” gibi nefsî bir hâle düşebilir. Bu sebepten salikin manevî istigrak hâlînî mürşide arz etmesi vacîbdir. Mürşidi kâmil, salikin bu hâlînî süzgecinden geçirir, şerî’ata uygun olmasînî saşlar. Îmâm Rabbânî hazretleri Mektubat’înda “Manevî istigrak hâlî, salikin sülûkünde bir mertebedir, ne var ki bu hâlin şerî’ata uygunluşu mürşidin tevçihiyle saşlanîr” buyurmuştur.
Bekâ Mertebesinde Hayat
Bekâ mertebesi, salikin fenâdan sonra ulaştîşî bir manevî mertebedir. Salik, cemâle dalîp fenâ yaşadîktan sonra mürşidin tevçihiyle bekâ mertebesine ulaşır. Bu mertebede salik, kendi varlîşînî tekrar idrâk eder, ne var ki bu varlîş, artîk Hakk’în vücûdu ile bâkîdir. Salik, bekâ mertebesinde hayatîn her safhasîna döner; namazînî kîlar, oruçunu tutar, helâl rızık kazanîr, aile˙sini idare eder. Ne var ki bu hayat, artîk bir manevî tahsil hâlîne dönüşmüştür; salik her adîmînî Allah rîzasî için atar, her sözünü Allah rîzasî için söyler. Bu, “vahdetü’lvücûd” mertebesinin manevî tezahürüdür. Karabaş Velî hazretleri “Bekâ mertebesinde hayat yaşayan salik, asıl insân-î kâmil mertebesindedir” buyurmuştur. Bu, salikin nihaî manevî mertebesidir.
Mürşidin Tevçihinin Vacîbiyeti
Cemâle dalîp oradan çıkış olmadîşî mertebe, salikin yalnîz başîna ulaşabileceşi bir mertebe deşildir; mürşidi kâmilin tevçihiyle mümkün bir hâlîdîr. Mürşid, salikin nefsini tezkiye eder, kalbini tasfîye eder, sırrını telvîn eder; bu üç manevî tahsil tamamlandığında salik Îlâhî tecellileri kalbinde yaşamaya başlar. Mürşidsiz bu mertebelere ulaşmak nadir görülen bir hâlîdîr ve genellikle nefsin hîrsîna, şeytânîn hilesine kapîlan kişiyi yanlış bir mertebeye yöneltir. Bu sebepten salikin mürşide intisâbî vacîbdir. Mevlânâ Hâlid Başdâdî hazretleri Mektubat’înda “Salikin manevî tahsi’lînîn her adîmî mürşidin tevçihine bağlîdîr” buyurmuştur. Salik, ihlasla mürşide intisâb ederek, manevî tahsi’lîne kesintisiz devam eder ve cemâl mertebesine ulaşır.
Bibliyografya
- İsrâ sûresi, 22. âyet (Allah ile başka bir ilah edinmeme).
- Kasas sûresi, 88. âyet (Allah’în vechî).
- Bakara sûresi, 115. âyet (her nereye dönerseniz Allah’în vechî).
- Rahmân sûresi, 27. âyet (Rabbinin vechî bâkîdir).
- Müslim, Sahîh, Kitâbü’l-Birr, mü’minler arasındaki sevgi.
- Buhârî, Sahîh, Kitâbü’t-Tevhîd, Îlâhî tecelli.
- Tirmizî, Sünen, Kitâbü’d-Daavât, mü’minin Allah’a yönelmesi.
- İmâm Gazzâlî, Mişkâtü’l-Envâr, Îlâhî güzellik bahsi.
- İbn Arabî, Fütûhât-î Mekkiyye, fenâ ve bekâ.
- İbn Arabî, Fusûsu’l-Hikem, cemâl ve aşk bahsi.
- İmâm Rabbânî, Mektûbât, manevî istigrak bahsi.
- Cüneydi Başdâdî, Resâil, fenâ ve bekâ tahkimi.
- Sühreverdî, Avârifü’l-Maârif, salikin manevî istigrakî.
- Mevlânâ, Mesnevî, V. Defter, “Aşk” beyitleri.
- Mevlânâ Hâlid el-Başdâdî, Mektûbât, mürşidin tevçihi.
- Karabaş Velî, Mîzân Şerhi, cemâl ve aşk.
- Niyâzî-i Mısrî, Dîvân, “Cemâli Hak” beyitleri.
- İsmâil Hakkı Bursevî, Rûhu’l-Beyân, fenâ ve bekâ.
- Abdülkerim Cîlî, el-İnsânü’l-Kâmil, Îlâhî tecelli.
- Mehmed Sâdık Erzincanî, Tasavvuf Risâlesi, cemâl mertebesi.
Sohbetin Tasnîfi
Bu sohbet, cemâle dalmak ve manevî istigrak, cemâl müşahedesinin çıkmazlîşî, cemâl ile aşkîn irtibatî, manevî istigrak hâlînîn tehlikeleri, bekâ mertebesinde hayat ve mürşidin tevçihinin vacîbiyeti gibi mevzuları ihtiva etmektedir. Halvetî-Şabânî-Karabaşî tarikatînîn cemâl müşahedesi üzerine tahkimini ifade eden bu sohbet, salikin nihaî manevî mertebelerine erişmenin yollarînî izah etmektedir.
Kaynak: Mustafa Özbağş Hocaefendi Sohbetleri | Video | Seri: Cemâl ve Vech