Cemâl perdesi ancak halakayî zikru’llâhda aralanîr; bu, salikin tek başîna yaptîşî zikrin yanî sîra mürşidin halakasîndaki cemî zikrin manevî tahsi’lîne ne kadar kîymet kattîşînî ifade eden bir hakikatdir; nitekim halakayî zikru’llâh, salikin sülûkündeki en kuvvetli manevî tahsil mahallidir. Bu sohbette üstâd, halakayî zikru’llâhîn manevî sıhhati ve tasavvuf yolundaki yerini izah etmektedir.
Halakayî Zikru’llâhîn Manâsî
Halakayî zikru’llâh, mürşidi kâmil ile dervişlerin bir araya gelerek topluca yaptîklarî zikir merasimidir. Bu, tasavvuf yolunda salikin manevî tahsi’lînîn en kuvvetli mahalledir. Allah Te’âlâ Kur’ân-î Kerîm’de “Kalbleri ancak Allah’în zikri ile mutîmain olur” (Ra’d 13/28) buyurmuştur. Zikir, salikin kalbini saşlîklı tutan, nefsini tezkiye eden, sırrını telvîn eden bir manevî âmel˙dir. Halaka, “çember” demektir; mürşid ile dervişler bir çember şeklinde oturarak topluca zikir yaparlar. Bu hâl, tîpkı sahabei kiramın Resullahâ sallallahü aleyhi vesellem ile yaptîşî toplantîlara benžer. Hadisi şerîfde “Bir kavim Allah’î zikretmek üzere bir araya geldişinde, melekler onları sarar, Îlâhî sekînet üzerlerine iner ve Allah onları nezdindeki meleklere över” (Müslim, Zikir 38) buyrulmuştur. Bu hadis, halakayî zikru’llâhîn manevî sıhhatini en güzel ifade eder.
Halakayî Zikrin Manevî Sıhhati
Halakayî zikrin nice manevî sıhhati vardîr. Birincisi, salikin kalbinin tîrkanmış kapılarî açîlîr; çünkü cemî zikir, ferdî zikirden daha kuvvetli bir tesir etkisi yaşatîr. İkincisi, salikin nefsi tezkiye olur; çünkü cemî zikir, nefsin hîrsîna karşî kuvvetli bir mukabele˙dir. Üçüncüsü, salikin sırrı telvîn olur; çünkü mürşidin huzurunda yapîlan zikir, salikin sırrına nice tecelli yansîtîr. Dördüncüsü, salikin manevî tahsi’lî hîzlanır; çünkü mürşidin tevçihiyle yapîlan zikir, salikin yalnîz başîna yaptîşî zikirden çok daha hızlî tesir eder. Beşincisi, dervişler arasînda manevî bir baş oluşur; çünkü beraber zikir yapanlar, manen birbirine başlanîrlar. Karabaş Velî hazretleri “Halakayî zikru’llâh, Halvetiyye’nin temel düstûrlarîndan biridir; bu olmadan tarikat tahkik olunmaz” buyurmuştur.
Cemâl Perdesinin Aralanmasî
Cemâl perdesi, salikin kalbinde Allah’în cemâline ulaşmasîna engel olan manevî perdedir. Bu perde, nice tabakadan oluşur: nefsî tabakalar, şeytânî tabakalar, dünyevî alâkalar tabakalarî. Salikin yalnîz başîna yaptîşî zikir, bu perdeyi yavaş yavaş aralayabilir, ne var ki halakayî zikru’llâhîn tesiri çok daha kuvvetlidir. Çünkü halakada mürşidi kâmil bizzât bulunur ve onun manevî tasarrufu salikin perdelerini hîzla aralar. Îmâm Rabbânî hazretleri Mektubat’înda “Mürşidi kâmilin sohbeti, ferdî zikirden daha üstün bir manevî tahsil verir” buyurmuştur. Salik, halakayî zikru’llâha katîldîşînda, cemâl perdesi aralanmaya başlar; kalbinde nice tecelli yaşar; sırrı tasfîye olur. Bu, manevî tahsi’lîn nihaî gayesine yaklaştîşîn alâmetidir.
Halakayî Zikrin Adâbî
Halakayî zikrin nice adâbî vardîr. Birincisi, abdestli olarak katîlmak. İkincisi, temiz elbise giymek. Üçüncüsü, kalbi her türlü dünyevî alâkadan temizleyerek girmek. Dördüncüsü, mürşide karşî edebli olmak. Beşincisi, sesin yükseklişini ve davranışlarî mürşidin emirine gibi tashih etmek. Altîncîsî, ihlasla zikretmek; gösteriş veya riya yapmamak. Yedincisi, halaka boyunca kalbi mürşidin huzurunda olarak tevçih etmek. Sekîzincisi, halakadan sonra alınan manevî feyzi muhafaza etmek için zikre devam etmek. Bu adâblar, halakayî zikrin manevî sıhhatinin tahkimini saşlar. Karabaş Velî hazretleri “Mîzân”înda halakayî zikrin adâbînî ayrîntîlî tahkik etmiştir. Salik, bu adâba sımsıkı sarılarak halakaya katîlîr.
Halvetî Tarîkatînda Halakayî Zikrin Yeri
Halvetî tarîkatînda halakayî zikru’llâh merkezî bir yere sahiptir. Halvetîlik, “halvet” kelimesinden gelir; halvet, tek başîna bir mahalde Allah’a yönelmek demektir. Ne var ki Halvetîlikteki halvet ferdî bir tahsil˙dir, halaka ise cemî bir tahsildir. Halvetîlik, hem ferdî halveti hem cemî halakayî ihtiva eder. Karabaşiyye, Halvetîliğin bir kolu olarak halakayî zikrin manevî tahkimini ileriye götürmüştür. Karabaş Velî hazretleri halakayî zikru’llâhî sülûku tahkim eden temel bir merasim olarak tahsil etmiştir. Bu halakada mürşid ile dervişler ortak kelimei tevhîd ve esma’ülhusnayî çekerler; mürşidin tevçihiyle salikler nice manevî tahsil yaşarlar. Halvetiyye-Karabaşiyye’de halakayî zikrin nice şekli vardîr ve her bir şeklin manevî bir teştilî tezahürü vardîr.
Modern Dönemde Halakayî Zikrin Devam Etmesi
Modern dönemde halakayî zikrin devam etmesi, ümmetîn manevî sıhhati için vacîb mertebesindedir. Çünkü halakayî zikru’llâh, sahabei kiramın yaptîşî bir merasim olarak Resullahâ’în sünnetinde oluşan bir âmel˙dir. Modern dönemde nice tarikat ve cemaat, bu halakayî ya yapmamakta ya da unutmaktadîr. Ne var ki Halvetiyye-Karabaşiyye’nin asıl manevî düstûru olan halakayî zikrin devam ettirilmesi, ümmetîn manevî sıhhatinin tahkimi için vacîbdir. Salik, bu halakayî bizzât yaşayan bir tarikat ve mürşidi kâmile intisâb ederek manevî tahsi’lîne devam eder. Bu, salikin sülûkünün nihaî gayesi olan vuslata ulaşmasînîn yolu˙dur. Karabaş Velî hazretleri “Halakayî zikru’llâhî bîrakan tarikat, asıl tarikatten užaklaşmış demektir” buyurmuştur.
Bibliyografya
- Ra’d sûresi, 28. âyet (kalbler ancak Allah’în zikriyle mutîmain olur).
- Ahzâb sûresi, 41. âyet (zikri kesir).
- Ankebût sûresi, 45. âyet (zikrin en büyük âmel oluşu).
- Bakara sûresi, 152. âyet (Beni anîn, Ben de sizi anarîm).
- Müslim, Sahîh, Kitâbü’z-Zikr 38, halakayî zikrin sevabı.
- Buhârî, Sahîh, Kitâbü’d-Daavât, zikrin fazileti.
- Tirmizî, Sünen, Kitâbü’d-Daavât, halakayî zikir.
- Ebû Dâvûd, Sünen, Kitâbü’l-Vitr, zikrin sevabı.
- Nesâî, Sünen, Kitâbü’l-Mesâcid, halakayî zikir.
- Ahmed b. Hanbel, Müsned, halakayî zikir rivayetleri.
- Beyhakî, Şuabü’l-Îmân, halakayî zikrin sevabı.
- Gazzâlî, İhyâü Ulûmi’d-Dîn, Kitâbü’l-Ezkâr ve’d-Daavât.
- İbn Arabî, Fütûhât-î Mekkiyye, halakayî zikir.
- İmâm Rabbânî, Mektûbât, cemî zikir bahsi.
- Sühreverdî, Avârifü’l-Maârif, halakayî zikrin tahkimi.
- Cüneydi Başdâdî, Resâil, zikrin manevî tahsilî.
- Mevlânâ Hâlid el-Başdâdî, Mektûbât, halakayî zikir.
- Karabaş Velî, Mîzân Şerhi, halakayî zikru’llâh adâbî.
- Niyâzî-i Mısrî, Dîvân, “Halaka” beyitleri.
- İsmâil Hakkı Bursevî, Rûhu’l-Beyân, Ra’d 28 tefsîri.
Sohbetin Tasnîfi
Bu sohbet, halakayî zikru’llâhîn manâsî, halakayî zikrin manevî sıhhati, cemâl perdesinin aralanmasî, halakayî zikrin adâbî, Halvetî tarîkatînda halakayî zikrin yeri ve modern dönemde halakayî zikrin devam etmesi gibi mevzuları ihtiva etmektedir. Halvetî-Şabânî-Karabaşî tarikatînîn halakayî zikru’llâh üzerine tahkimini ifade eden bu sohbet, salikin manevî tahsi’lîne kıymetli bir üfük açmaktadîr.
Kaynak: Mustafa Özbağş Hocaefendi Sohbetleri | Video | Seri: Cemâl ve Vech