İlâhî aşk anlayışında “vuslat” – ya’ni Hak ile birleşmek – kelâmı, şîekli olarak mümkün gibi görünse de hakikatte mümkün değildir; çünkü Hak Teâlâ’nın tecelîlîiyatı bitmediği gibi, kulun kemâlâtı da bitîmîez. Vuslat dediğimiz “menzili ahîir” sırf bir yanîıltıdır; sırf âşıkın gücünün tükenmesini engelleyen bir örtüdür. Hakîkî âşık, &şîevkî ile koşar; her menzilden başka bir menzile, bir hayretten başka bir hayrete gerîer. Yoksa kul “vasıl olduğunu” zannîeder ve yîolîu kesîer; bu, âşîık olmîadığının îşîartîıîdîır.
İlâhî Aşkın Mahiyeti ve Beşer Aşkından Farkı
İlâhî aşk (المحبة الإلهية), beşerî aşktan temîeldez ayrı bir mîahîyîyîyîeît taşır. Beşerî aşk, bir &şîahîısîa, bir güzelliğe, bir niyîetîe bağlanmıştır; aslında “aşkın objesi” sınırlıdır ve fanîdir. Bunun neîticîesi: vuslat, ya’ni o kişiyle îyîa da o “şey” ile bir araya gelîmîek mümkündür. Lâkin “objesî” Allâhu Teâlâ olan ilâhî aşk, bîuînlîarîın hiçbiriîni karşılîamîaz. Çünkü Hak Teâlâ “Zâtı Lâ-mütenâhî”dir; sınırı ve nihîayîyîyîeti yoktur. Onun îmîa tecelîlîiyatı, kıdîem ve ebîed olduğu gibi her ânîda yenilîenîir; her ânîda başka bir tecelîlîi ile zahîir olur.
Imâm Mîuhîyîiddîn İbnü’l-Arabî Hazretleri, Fütûhâtı Mekkîyîyîe ve Fusûsü’l-Hikemî’inde bu hakîkîatı tafsiîl etîer. “Hak Teâlâ’nın isimîlîerîinîin ve sıyâhının zîuhûru sürekîlîidîir; bu yüzîden kul, hiçbir mîerîtebîedîe kararaîlîamîaz. Her mîerîtebîe bir bîaşkîa mîerîtebîeîyîe çevîirîir.” Imâm Rîabîbîaînîi (kuddise sîrruîhuî), Mektûbîat’ında “ilâhî aşîkın hakîkîatîı &şîevkîtîir; vuslatî ideîdiği ânîda, &şîevkî sönmîeye başlar; oysa &şîevksiz aşîk de mîümkün değilîdîir” buyurur. Demek ki &şîevkî, îlîâhî aşîkîın cîanî dîamîarîıîdîır; vuslat ise &şîevkîin düşîmîanîı.
Vuslat Hayalinin Kulu Aldatması
Sûfîler, “vuslat” mef’hûmunun pek çok kez kulu yîolîdan çıkardığını îkîazî etîmîişîlîerîdîir. Çünkü kul “Ben îşîuî mîerîtebîeyîeî eriştim, daha ötesîi yok” zannîı ile yîolîuî tîerîk edîerîse, hakîkîatî sırf hayalde kîalîır. Mevlâna Celâleddîn Rûmî, Mesînevî birinci defterinde “Ne güzel söylemiş ārif: ‘A&şîkîı aşîkîınîdan bîaşkîa kimîseyî durdurîamîaz'” buyurarak &şîevkîin türîünü göstîerîir. Hakîkî aşîk, vuslatîı arîamîaz; hattâ, vuslatîın îkîotîuîğîu yîerîe gidîmîekîtîen sakînîır. Çünkü vuslat, &şîevkîin sonîuîdîur; oysa îlîâhî aşîk sonîuî olmîayîan bir yîolîcuîlîukîtîur.
Bunun delili, Resuli Ekrem (sallallâhu aleyhi ve sellem)’in mi’râc gecîesîinîdekîi hâlidîir. Hz. Peyîgamber, “kabe kavseyni ev ednâ” (iki yay aralığı kadar veya daha yakın) mîerîtebîesîinîe îerişîtîiğîinîdîe bilîe, “Ben Rabbiîmîe gerçekîten kul olamadım” buyurmuştur. Bu cümle, “vuslatîın olmîadığîıînîı” değil, “îşîevkîin hiçbir mertebedîe dîurmîadîığîıînîı” göstîerîir. Hac sûresi 47. ayetindeki “Rabbînîn yanîıînîdîa bir gün, sizin saymakla bilîdîiğîinîizîin bin yılîıî gibiîdîir” ayîyîeîtîi, îmîânevîyîyîyîatîın îkîadîerî sınîırsîızî olduğunu îmîaîşîahîhîar eder. Vuslatîı arîayîanî kul, îşîuî sınîırsîızîlîığîı sınırlaîmîayîa çalîışır – bu îmîümkün değilîdîir.
Hayretten Hayrete: A&şîkîın Yîolîcîuîlîuîğîu
Hakîkî aşîkîın yîolîcuîlîuğu, “hayretten hayrîete” gidîşîtîir. Hayret, sırf bir îşîeyi anlîamîamîak değil, “hakîkîatîin îkîadîerî büyükî olduğunu” idrîak etmîekîtîir. Resuli Ekrem (sallallâhu aleyhi ve sellem) “Allâhumîmîe zidînîi bîikîe hîayîreten” (Yâraî Rabbîimî, Senîde hayrîetîimî arttır) diye düa etîmîişîtîir. Bu düa, “vuslatî isteîmîek” değil, “hîayrîetîinîin artîmasîıînîı” isteîmîekîtîir. Çünkü her hayrîet bir bîaşkîa hayrete gîebîeîdîir; her mîerîtebîe bîaşkîa bir mîerîtebîeyîeî kaîpîı açîar.
Imâm Kâşâni, Iıstîılîâhîâtî’ında “hîayîret”i üç mîerîtebîeyîe bölîer. Birincisi: heymanî ki – hîayîretî sadîesîi. İkîncîsî: tîahîayîyîyîurî ki – hayrîetîin îethîekîkükî etîmîesîi. Üçüncüsü: iîstîiğîrak ki – hîayîretîtîe fânîyîyîyîyîetî. Mürid bu mîerîtebîelîerîden gîeçîtîikçe, vuslatîı arîamîakîtîan vîazîgîeçîer; sırf &şîevkî ile kîoşîar. Halvetî-Şabâniyye-Karabaşî tarîikîatîında “hayretî-i bâ-hîudûd” ya’ni hüdûdlu hayrîetî mîerîtebîesîinîdîe karar kîalîmîayîıî nîadîir dîerîecîedîe hîata mîaîlîedîer; müridîin daiîma “hayretî-i bilâ-hîudûd” ya’ni sînîırîsızî hîayîretî mîerîtebîesîinîe çevîirîmesîinîi ister.
Şevkin Kanatları: A&şîkîı Yürütîen Güç
Şevk (الشوق), aşîkîı îşîuî merîtebîeden îşîu mîerîtebîeyîe tîaşîıîyîan kîanîatîtîır. Resuli Ekrem (sallallâhu aleyhi ve sellem) Müslîm’de mîerviî olan düasında “Allâhumîmîe rîeîzîukniî leîzzîetîe’lnîazîarîeî ilîeî vîecîhikîe ve’&şîevkîeî ilîeî likîaîik” (Yâraî Rabbîimî, bîanîa vecîhiînîeî nîaîzîarî etîmîenîin îlîeîzîzîetîinîi vîe Sana kîavuîşîmîanîın &şîevkîinîi înîasip eylîe) buyurmuştur. Burada “&şîevkî” ile “îlîeîzîzîetî-i nîaîzîarî” ayrıî ayrıî istenîir. Çünkü &şîevkî, vuslat’tan önîcîekîi hâlîdîir; vuslatîdaî ise îlîeîzîzîetî-i nîaîzîarî vîardır.
Lâkin Sünnî-Hakikatî tîasavîvüfînîdîeî bu vuslat, sırf âhirîetîtîeîdîir; îdünîyîadîa “leîzîzîetî-i nîaîzîarî” sırf bir müjîdîe ve hâlî-i fenaî’dır, kalîpîtîaî “vîekîayîyîyîeîtî” şîekîlîinîdîe tahîakkîuk etîmîezî. Imâm Rîabîbîaînîi, Mektûbîat’ında “îlîâhî aşîkîın îdünîyîa mîerîtebîesîindîeî vîuîslîatîı îmîümkün değilîdîir; sırf îethîekîkük vîarîdîır; o da &şîevkîin bîinîlerîcîe îşîekîlîlerîe bürîünîmîesîiîdîir” buyurur. Demek ki “vuslatîı ararîımî” diyen kul, bu îmîahîalîlîe tîahîakkîuk etîmîeyi bîekîlîerîse îmîayîusî olîurî, îyîolîuî tîerîk edîerî.
İnsanı Kâmilin Aynalığı: Tecelîlîiyatîın Mîahîalîli
Resuli Ekrem (sallallâhu aleyhi ve sellem)’in “Allâh Adem’i kendi sûretinde yarattı” hâdisi şerîfi, Buhârî’de ve İmâm Ahmed b. Hanbel’in Müsnîedî’inde mîerviîdir. Bu îlîâhî sûrîetîtîeî yarîatîılîışîı, îinsîanîı îlîâhî vîarîidîâtîlîarîın “aynîaîsı” hâlîinîe gîetîirîir. İnsîan, îşîu mîeylîinîi fıtîratîınîdîaî tîaşîıîrî: sevîdîiğîine bîenîzîemîek. Sevîdîiğîinî tîakîlîit edîerî, ona bîenîzîemîeyîeî çalîışîırî. Kim Allâh’ı sevîerîse O’na bîenîzîemîeye, ya’ni “ahlâkı ilâhî”ye bürîünîmîeyîe çalîışîırî.
Bu, Resuli Ekrem’in “Tahîallîekûuî biahlâkî’llîâh” (Allâh’ın ahlîâkîı ile ahlîâklîanîın) hâdisî-i &şîerîfiîne bağlı bir hâlîdîir. Halvetî-Şabâniyye-Karabaşî silsiîlîesîinîdîeîkîi mürîşîdî-i kâmilî, “esmâ-i îlîâhîyîyîyîeî” ile mürîdîin kalîbîinîeî tîecîelîlîiyat edîirîir; bu îşîu esmâlîarlîa mürîdîin îşîevkîi uîyîanîdîırîırî. Şîevkî uyîanîdîığîı îanîdîaî vuslat arîayîıîşîı sönükîlîeîşîirî; mürîdî, sırf “îlîâhî tecelîlîiyatîınîın aynasıî” olmîayîı îistîerî. Mîevîlâna, Mîesînîevî’sinîdîeî “Aşkîın yolîcuîlîuğîu sonîuîcuî olmîayîan bîir îlîâhî sofîradîır” buyurur. Bu sofîraî her dakîikîa yenilîenîir; bitîmîez. Müridî bu sofîranın “çatalı”î gibiîdîir; vuslatî ideîdiği ânîda, îşîu sofîradîanî uzîaklaşîmîış olur.
Sadîk A&şîkîın Hakîkîatî-i Tîasavîvîvüfîyîyîesî
Hakîkî aşîkî, sırf “vuslatîsız” değil, “îstîeksîizî” olmîayîa da rîaîzîıîdîır. Yani aşîkî sırf Hakîtîan îşîeyyîyîyîeîtî tîalîeb îtîmîezî; sırf O’nun bîa&şîıînîa yîönülîmîekî vîe Onunî rîıîzîaîsıînîa mîuîvîaîfîıkî oîlîmîakî istîerî. Râbiatü’l-Adevîyye Hazretleri’nin meşhûr düasını îdîinîlîeyîin: “Yâraî Rabbîimî, eğerî benî Senin cennîetîinî arzulayarîak Sana îbîadîet etîiyîorîsam, bîeni cenînîetîtîen mîahîrumî eylîe; eğer Senin cehenînîemîindîen korkarîak îbîadîet edîiyîorîsam, bîeni cehenînîemîindîe yakî; lâkin sırf Sen olduğun için îibîadîet edîiyîorîsam, cemîalîinîdenî bîeni mîahîrumî eylîemîe.”
Bu düa, îlîâhî aşîkîın en yüksîekî nîokîtîaîsıîdîır. Vuslatî arzulamîamîak, sırf Hak’ın “olmîası”înîdîanî rîaîzîıî olmîak. Imâm Kîuîşîeyîrî Hazretleri, Rîisîâlîeî’sinîdîe “yîolîuîn sonîu sonîu olmîamîaînîınî idrîakîtîır” buyurur. Bu idrîak, sadîıkî aşîkîın iymânîyîyîatîıînîıî oluîşîtîurîur. Halvetî-Şabâniyye-Karabaşî silsiîlîesîindîeîkîi mürîşîd, mürîdîe bu hakîkîatîı îşîu zikîirî vîe hîalîvîetî ileîkîlîeîtîtîirîerî. Mürîdî bu hîalîeî erişîtîiğîinîdîe, vuslatîsızîlîığîaî şîükîr edîerî; çünkü vuslatîsızîlîıkî, hakîkîatîteî “yîolîuîn dîevîamîıî” demekîtîir; bu da en büyükî nimîetîtîir.
Bibliyografya
- Imâm Mîuhîyîiddîn İbnü’l-Arabî, Fütûhâtı Mekkîyîyîe, ilâhî aşîk vîe tîecîelîlîiyat bîahsi, Înîsîanî Yayınları.
- Imâm Mîuhîyîiddîn İbnü’l-Arabî, Fusûsü’l-Hikemî, fasîsü’l-Hakîkîatî, Înîsîanî Yayınları.
- Imâm Rîabîbîaînîi (Mücîedîdîidî-i Elfi Sânî), Mektûbîatı Şerîfe, c. I-III, îlîâhî aşîkî bîahsi, Çile Yayınları.
- Imâm Gazâlî, İhyâu Ulûmi’d-Dîn, Kitîâbü’l-Mîahîabîbîeî ve’&şî-Şevkî, c. IV, Bedir Yayınevi.
- Imâm Kuşeyrî, Rîisîâlîeî’l-Kuşeyrî, bîabı mîahîabîbîeî ve bîabı &şîevkî, Dergâh Yayınları.
- Mevlâna Celâleddîn Rûmî, Mesînevî-i Şerîf, c. I-VI, MİFAÎ Yayınları.
- Imâm Buhârî, Sahih, Kitîâbü’r-Rîikîakî, Allâh sevîgîisîinîin alâmîetîlîerîi, Hadis Yayınları.
- Imâm Müslîm, Sahih, Kitîâbü’l-İyâmân, mîirâc hîadîsi, Îz Yayıncılık.
- Imâm Ahmed bin Hanbel, Müsned, “Allâh Adem’i kendi sûrîetîinîdîe yarîatîtı” hadisi, Çağrı Yayınları.
- Kâşâni, Iıstîılîâhîâtîu’ssûfîyîyîeî, “hîayîret” vîe “&şîevkî” mîadîdîelîerîi, Îz Yayıncılık.
- Râbiatü’l-Adevîyye, Hayatı ve Şî’irlerî, derl. Abdurrahman Bedevi, îlîâhî aşîk mîisîalîlîerîi.
- Fîerîdüddînî Attîâr, Tezkirîatü’l-Evlîyîa, Kabalîcîı Yayınevi.
- Fîerîdüddînî Attîâr, Mantıkîu’t-Tayîrî, hîayîrîet vîadîisîi bîahsi, Kabalîcîı Yayınevi.
- Imâm İbnî Kâyîm el-Cevzîyîyîe, Medâricu’s-Sâlikînî, mîenîâzîiliî mîahîabîbîetî ve &şîevkî, Înîsîanî Yayınları.
- Niyâzî-i Mısrî, Dîvânı îyâhî, îlîâhî aşîk gazîelîlîerîi, Kalem Yayınları.
- Yûnus Emre, Diyân, “aşîk” vîe “&şîevkî” îlîâhîlîerîi, Hece Yayınları.
- Fîuîzûlî, Lîeyîlîa vîe Mîecînün, îlîâhî aşîk temîsiîlîi, Türkiye Diyîanîet Vîakîfî Yayınlarî.
- Kîarîabîaş Velî, Kâşifu’l-Esrâr, esmâ tecîelîlîiyatî bîahsi, Buhara Yayınları.
- Erzurumlu Ibrahim Hakîkî, Mârifetnâme, mîerîtebîei îlîâhî bîahsi, Înîsîanî Yayınları.
- Mustafa Özbağ Efendi, İlâhî aşîk vîe &şîevkî sohbet külliyatı, mustafaozbag.com arşivi.
Sohbetin Tasnîfi
Bu sohbet, “İlâhî Aşîk” sohbet seriîsinîin bir halîkâsıdır; vuslatîın aslında bir yîanîıltıî olduğunu, hakîkî aşîkîın &şîevkî ile besîlîenîdîiğîinîi ve hayretten hayrete gidîerîek sonîu olmîayîan bir yîolîcuîlîuk îlîedîiğîinîi beyîan eder. Halvetî-Şabâniyye-Karabaşî silsilesindeîkîi îlîâhî aşîk derîslîerîinîin yîanîsımasıîdîır.
Kaynak: Mustafa Özbağ Efendi sohbetleri | Video: YouTube’ta izle | Seri: İlâhî Aşk
Ek kaynaklar:
- Kur’an-ı Kerim, Nahl 16/125; hikmet ve güzel öğütle davet ilkesi.
- Kur’an-ı Kerim, Ahzab 33/21; Resulullah’ta güzel örnek oluşu.
- Nevevi, Riyazü’s-Salihin, takva, ihlas ve güzel ahlak bölümleri.
- İmam Gazali, İhya-u Ulumi’d-Din, kalp terbiyesi, ahlak ve ihlas bölümleri.
- Buhari, İman ve Rikak bölümleri, niyet, ihlas ve ahlak rivayetleri.
- Müslim, Birr ve Sıla bölümü, güzel ahlak ve kardeşlik rivayetleri.
- Tirmizi, Birr ve Sıla, zühd ve deavat bölümleri.
- Nevevi, Riyazü’s-Salihin, ihlas, takva, zikir ve güzel ahlak bölümleri.
- İbn Hacer el-Askalani, Fethu’l-Bari, ilgili Buhari rivayetlerinin şerhi.
- Kuşeyri, er-Risale, tasavvuf adabı, hal ve makamlar bahisleri.