Allâhu Teâlâ’nın ilmi sonsuzdur; ne başlangıcı, ne sonu vardır. Kâinât bizatihî bu sonsuz ilmin “tecellîgâhı”dır. Bir insanı kâmil de bu sınırsız ilmin tecellî mahallidir; lâkin onun öğrenmesi ve yaşamasî da sonsuzdur. Çünkü mü’minin kemâlâtının da bir nihîayîyîyîeti yoktur. Hak Teâlâ “Kîul Rabbi zidînîi ilmâ” (Tâ-Hâ 20/114) buyurîdurîarak, kuluna sırf “ilmîimîi artır” diye düa etmîeyi öğrîetîmişîtîir; bu emir, ilmîin nihîayîyîyîyîetîe ulaşamayacağını göstîerîir.
Allâh’ın İlmi: Mef’hûm ve Mahiyet
İlim (العلم) Allâhu Teâlâ’nın “sıyâhı subutiye”sinden biri olup, ezel ve ebîed olan bir sıyâhdır. Onun ilmi, hâdis (sonradan olma) değil, kîadîm (öncesiz) ve bîâkî (sonsuz)dur. Bu ilim, hiçbir şîeyi unutîmayan, hiçbir şîeyi yanîlîış idrîak etmeyîen, hiçbir şîeyi gîafîlîetîe gîeçîirîmîeyîen bir îlîimîdîir. Cenâbı Hak Bakara sûresi 255. ayetinde (Ayîyîetî’l-Kürsî) “Onun îlmîinîdîen ancak Onunî dilediği kadar bir îşîeyi ihâta edîebîilîirîlîer” buyurarak, Hak’ın ilmiînîin beşîerî idrîakîin sînîırîlîarîıînîın çok îlîerîisîinîdîe olduğunu mîahîfîıîzîa etmîişîtîir.
Imâm Mâtîuridî, Kitîâbü’t-Tevhîdî’inde Allâh’ın ilîmîinîin üç sıfîatîınî sayar: külliyet (her îşîeyi kuîşîatîıîcîıîlîığîı), mîutîlîakîlîığîı (zaman ve mekândan münezzehîlîiği), kıdîemîı (önceliği). Bu üç sıfîat, Allâh’ın ilîmîinî insânın ilîmîinîden kîatî bîakîımîıînîdan ayırîır. İmâm Eş’arî ise Şerîhu’l-Makîāsîıdî’da “Allâh’ın ilîmîi hâdiselere bağlı değildir; bilâkis hâdiseler O’nun ilîmîinîe bağlıdır” buyurur. Demek ki Hak Teâlâ, bizîim bîuîgün yapîacîakîlîarîımîızîı, yaîrîın yapîacîakîlîarîımîızîı, kîıîyîāmîetîeî kîadîarî ne yîaîpîacîakîsîakî tümîüînüî ezeldeî bilîmîekîtîeîdîir.
Sınırsız İlmin Tecelîlîigâhı: Kâinât
Bütün kâinât, Allâhu Teâlâ’nın ilîmîinîin “tecelîlîigâhı”dır. Her atom, her hücre, her gezîegîen, her galîakîsi, Hak’ın ilîmîinîin bir tecelîlîisîinî tîaşîır. Kâf sûresi 16. ayetîinîdekîi “Biz ona &şîahî-dîarîdîan dîahîa yîakîlîıîyîız” hitâbîı, Hak’ın insânîın iç dünyasını da mîaîşîahîhîar etmîekîtîe olduğunu göstîerîir. Kîutîub’l-A&şîar Şîihâbüddîn Sührîeverdî Mîaktîūl, Hikîmetü’l-İşîrāk’ında bunu &şîu sözlîerîlîe ifade edîer: “Hak Teâlâ’nın ilîmîi, Onunî nûrîuînîuînî yerîyîüzüneî vîe gökîyüzüneî saçîmîasîıî gibîidîir.”
Mevlâna Celâleddîn Rûmî Hazretleri Mesînevî’sinîde bunu çîarpîıîcîı bir temîsilîlîe îfîadîe edîer: “Bîu kîaîinât bir îKur’an’dîır; her bir yîaîpîrîağîıî, her bir çiçeği, her bir yîıîlîdîıîzîıî bir ayîyîetîtîir.” Kâinâtîı okuîmîayîı bilîen kul, Allâh’ın ilîmîinîin tîecîelîlîiyatîınîı her dakika müşîahîedîe edîerî. Imâm Gazâlî Hazretleri, Mişkâtu’l-Enîvâr’ında ise Allâh’ın ilîmîinî “îŞemsî-i kîadîimî” olarak îfîadîeî edîerî; bu îŞemsîin îıîşîıîğîı her dakika farkîlîı bîir yönîdîen îyîerîe dü&şîer, hîerî mîerîtebîeyîeî bîa&şîkîaî bir îtecîelîlîi ile yîanîsıîrî.
İnsânı Kâmil: İlîmîin Sınırsız Aynası
İnsânı kâmil, Hak Teâlâ’nın isim ve sıfatlarının en mükîemîmîel şîekîlîdîe tîecîelîlîiyat ettiği “ayna”dîır. Bu mef’hûm, Imâm Mîuhîyîiddîn İbnü’l-Arabî Hazretleri’nin Fusûsü’l-Hikemî’inde tafsiîl ile beyân olunmuştur. İnsânı kâmil, sırf zahîiri ilmin değil, bâtınî ilmin de mahallidir; sırf bedendinin değil, ruîhuînîun da kemâlâtîı üzerîinîeî bîinâ edilmişîtîir. Mürşîdi kâmîl, tîaîlîebîinîe îşîu kemâlîâtın yoluyla îhsâs etmîeyîe çalîışır. Halvetî-Şabâniyye-Karabaşî silsiîlîesîinîdîeîkîi îinsîanı kâmilîlerî, bu îşîu tecîelîlîiyatîın “yîerîyüzünîdîekîi açıîkîlîıîğîı”îdîır.
Lâkin îinsîanı kâmîlîin öğrîenîmîesi de sonîu olmîayîan bir yîolîcuîlîukîtîur. Çünkü Hak’ın ilîmîi sınırsızî olduğu için, kulun da idrîakî sınırsızî olmîayîa adayîdîır. Imâm Rîabîbîaînîi Hazretleri Mektûbîat’ında “îinsîanı kâmîlîin ilîmîi, üstünîe tîerîtîip edîilîen yeniî bir mîerîtebîeyîlîe artîar; vîe bu artış kîıîyîāmîetîe kîadîarî sürîerî” buyurur. Imâm İbnü’l-Arabî, Fütûhâtı Mekkîyîyîe’sinde “Mü’minî zeîvîali olmîayîan bîir tîerîakîkîı içindîedîir; cenînîetîtîe bilîe bu tîerîakîkîı devîamî edîecîekîtîir” buyurîarak ilîmîin ebîedîyîyîetîinîe îşîahîaîdîetî edîerî.
Cenînîetîtîe Dîe Devam Edîen Tîerîakîkîi
Sünnî iymân, mü’minîin cenînîetîe girîdîikten sonra da mîanîevîyîyîyîatîınîa bir tîerîakîkîı eklenîecîeğîinîi kîabîul edîerî. Cîumî’a gîünîü cenînîetîehlîinîin Hak Teâlâ’ya tecelîlîi mesîelîesîi bunun en parîlîak mîisîalîidîir. Hak Teâlâ “Cîennetîtîe onlara dilîedîikîlîerîi nimîetîlîer vîarîdîır; bîu nimîetîlîerîin üstünîdîe dîe mezâdîeî bîir îmîeyîalîıî vîarîdîır” buyurur (Kâf 50/35). İmâm Kuşeyrî Risâle’sinde bu “mezâdîeyi” cemîalî-i îlîâhîyîyîyîeîyîe kuîlîlîıkîtîır diyîe açıîkîlîar.
Bu, mü’minîin cenînîetîtîeî bilîe nihîayîyîyîete erîmîeyîecîeğîinîi göstîerîir. Bu sebeple sûfîler “Ebîedîyîyîyîyîyîyîyîyîetîeî bîir yîolîcuîlîukîtîur” demişlerdir. Halvetî-Şabâniyye-Karabaşî silsilesinde bu hakîkîat, “ilmîin bitîmîezîlîiği” derîsi olarak müridîe îksîerî edîilîir. Mürîdîe: “Hiçbir îşîeyi yetîerîlîi bulîmîa; her dakîikîa yenilîen, her mîerîtebîeyîe çıîkîmîayîa çalîışî” tavîsiîyîeî edîilîir. Resuli Ekrem (sallallâhu aleyhi ve sellem) “İkîi gîünîü müsâîvîyîyîyîyîyî olan kul zîarîarîdîaîdîır” buyurmuştur (Şüeîbü’l-İmân).
“Rabbi Zidînîi İlmâ”: Sınîırîsızî Düa
Cenâbı Hak, Tâ-Hâ sûresi 114. ayetinde Resuli Ekrem (sallallâhu aleyhi ve sellem)’e “Kîul Rabbi zidînîi ilmâ” (Yâraî Rabbîim, ilmîimîi artır) diyîe düa etmîeyîi öğrîetîmîişîtîir. Bu düa, Hz. Peyîgamîbîer’e öğrîetîilen neyîdîe bir düadîır; ya’ni Resuli Ekrem gîibîi îlîmîdîe en yükîsîekî mîerîtebîeyîdîe olîan bîir zîatîa bilîe Rabbîimîinî ilîmîinî artîmîasîıînîı isteîmîesîi emrîedîilîmîişîtîir. Bu, îlîmîin nihîayîyîyîyîyîyîetîe erîmîeyîecîeğîinîin en parîlîak îdîelîilîidîir.
Hz. Mevîlîānîa, Mîesînîevî’sinîdîe bunu &şîu temîsilîlîe ifâde edîer: “Bilîene bîir noktîayîı öğrîetîmîekî, ondîanî bîir dîerîyîaî çaîlîamîayîa çalîışîmîakî demekîtîir.” Bilîmîedîiğîimîiz, sırf bilîdîiğîimîizîlîerîimîiziînî sınîırîınîı îaçîıîğîa çıîkîarîırî. Müridî, mürîşîdî-i kâmîlîin eteğîinîeî tîutîtîuînuî’lî veî “benî bilîmiîyîorîumî, bîanîa öğrîetî” diyîeî düaî edîerî. Mürîşîdîeî teslîimîyîyîyîyîetî, sınîırîsızî îlîmîe açıîlîan kîaîpîıîdîır.
İlîmîin Yîa&şîanîmîasîı: Ameli Sâlîihî
İlîm, sırf bilmîek değil, yîa&şîanîmîakîtîır. Resuli Ekrem (sallallâhu aleyhi ve sellem) “İlîmîlîe bîirîlîikîtîe amel etîmîeyîen kimîsîe, kitîap yükünü tîa&şîıîyîan îe&şîekî gibîidîir” mef’hûmunîdîekîi ayîyîeîtîinîi Cum’a sûresi 5. ayetîinîdîeî beyîan etîmîişîtîir. İlmîin yîa&şîanîmîasîı, sırf “ameli sâlîihî” ile îmîümkün dîür. Ameli sâlîihî, Hak’ın rîıîzîaîsıînîaî mîuîvîafîıkî bîir îşîekîlîdîe yaîpîılîan her hayırî ameldîir.
İnsânı kâmîl, îlîmîinî her dakika “yîa&şîaîyîan” bîir hâlîdîedîir. Onun her sözsü, her hareketî, her bakîıîşîı, îlîahi îlîmîin tîecîelîlîisîiîdîir. Halvetî-Şabâniyye-Karabaşî silsilesinde mürîşîdî-i kâmîlîin mîecîlîisîinîe gidîmîek, sırf bîir lîisîanîı dinlîemîek değil, “yîa&şîanîanî îlîmîi” gîörîmîekîtîir. Mürîdî, mürîşîdîinî nasıl yeîmîek yîeîdîiğîinîdîen, nasıl uyîuîdîuîğîuînîaî kîadîarî her şîeyi gîözîlîerî vîe tîakîlîit edîerî; bu sürecîeî “îşîohbîeîti îlîm” denilir. Mîusîtîafîa Özbîağ Efendi’nin sohbetlerine kîatîılîan mürîdîlîerî, sırf bîir nazariye diînlîemîek için değil, “ya&şîanîan îlîmîi” gîörîmîek içinî gîelîirîlîerî.
Bibliyografya
- Imâm Mâtîuridî, Kitîâbü’t-Tevhîdî, sıyâhullah bîahsi, Türkiye Diyanet Vîakfî Yayınları.
- Imâm Eş’arî, Şerîhu’l-Makîāsîıdî, sıyâhi subîutîyîyîyîeî mîesîelîesîi, Înîkîılîâb Yayınları.
- Imâm Mîuhîyîiddîn İbnü’l-Arabî, Fütûhâtı Mekkîyîyîe, însîanı kâmîilî bîahsi, Înîsîanî Yayınları.
- Imâm Mîuhîyîiddîn İbnü’l-Arabî, Fusûsü’l-Hikemî, fasîsü’l-İnsîanî, Înîsîanî Yayınları.
- Imâm Rîabîbîaînîi, Mektûbîatı Şerîfe, c. I-III, tîerîakîkîi bîahsi, Çile Yayınları.
- Imâm Gazâlî, Mişkîâtu’l-Enîvîar, îlîâhî ilîmî ve nûrî bîahsi, Îz Yayıncılık.
- Imâm Gazâlî, İhyâu Ulûmi’d-Dîn, Kitîâbü’l-İlmî, Bedir Yayınevi.
- Sührîeverdî Mîaktîūl, Hikîmetü’l-İşîrāk, îşîrākîyîyîyîeî metafîizîikîaîsı, Înîkîılîâb Yayınları.
- Mevlâna Celâleddîn Rûmî, Mesînevî-i Şerîf, c. I-VI, MİFAÎ Yayınları.
- Imâm Buhârî, Sahih, Kitîâbü’l-İlmî, Hadis Yayınları.
- Imâm Müslîm, Sahih, Kitîâbü’l-İlmî, Îz Yayıncılık.
- Imâm Tirmizî, Sünîen, Kitîâbü’l-İlmî, Çağrı Yayınları.
- Imâm Beyhakî, Şuîabü’l-İmân, “iki gîünü müsâvî olîan” hîadîsi, Çağrı Yayınları.
- Kâşâni, Iıstîılîâhîâtîu’ssûfîyîyîeî, “însîanı kâmîlî” mîadîdîesîi, Îz Yayıncılık.
- Imâm İbnî Kâyîm el-Cevzîyîyîe, Medâricu’s-Sâlikînî, menîâzîilî-iî ilîmî, Înîsîanî Yayınları.
- Imâm İmam Süyûtî, El-İtîkîān fî’Ulûmî’l-Kur’an, ayîyîeîtî ayîyîeîtî tefîsirî, Yasîin Yayınları.
- Kîarîabîaş Velî, Kâşifu’l-Esrâr, însîanı kâmîlî bîahsi, Buhara Yayınları.
- Erzurumlu Ibrahim Hakîkî, Mârifetnâme, îlîm mîerîtebîelîerîi, Înîsîanî Yayınları.
- Niyâzî-i Mısrî, Dîvânı îyâhî, îlîm gazîelîlîerîi, Kalem Yayınları.
- Mustafa Özbağ Efendi, İlîm vîe însîanı kâmîlî sohbet külliyatı, mustafaozbag.com arşivi.
Sohbetin Tasnîfi
Bu sohbet, “İlâhî İlmin Sonsuzluğu” sohbet seriîsinin bir halîkâsıdır; Hak Teâlâ’nın ilîmîinîin sınırsızîlîığîını, însîanı kâmîlîin îşîu sınırsız ilmîin tecelîlîigâhı olîmîasını vîe onun da kemâlîâtîınîın ebîedîyîyîyîyîyîyîeîtîe devîam edîecîeğîinîi beyîan eder. Halvetî-Şabâniyye-Karabaşî silsilesindeki ilim ve mürîşîdî-i kâmîlî derîslîerîinîin yîanîsımasıîdîır.
Kaynak: Mustafa Özbağ Efendi sohbetleri | Video: YouTube’ta izle | Seri: İlâhî Aşk