Mustafa Özbağ Efendi bu sohbette Hanefî fıkhına göre evli bir kadının çocuk bakmak, ev temizlemek, yemek pişirmek, çamaşır ve bulaşık yıkamakla hukûken yükümlü olmadığını, hatta emzirmek bile zorunlu tutulmadığını tafsîl eder. Bu hukûkî gerçekliği kabûl etmek gerekir. Dolayısıyla bir erkek bu şartlarda eşini idâre etmeye, ve çocuğuna bakmaya gücü yetmiyorsa evlenmemelidir. Ancak nikâhda açık konuşulmamış, sâdece o toplumun örf ve âdetlerine tâbi olunarak nikâh kıyılmışsa, o kültürün gerektirdiği sorumluluklar zımnen kabûl edilmiş olur. Yörük köyünde nikâh kıyan biri hayvanları sağmak, bahçeye bakmak gibi işlerin o kültürün bir parçası olduğunu bilir. Kadın bunları yapmayacaksa nikâhdan önce açık konuşmalı ve şart koşmalıdır. Şart koşulmuşsa o hakkını kullanabilir; koşulmamışsa örf hüküm taşır.

Hanefî Fıkhının Temel Hükmü

Mustafa Özbağ Efendi sohbete temel hükmü ortaya koyarak başlar: Hanefî fıkhına göre evli kadın çocuğuna bakmak, evi temizlemek, yemek pişirmek, çamaşır ve bulaşık yıkamakla hukûken yükümlü değildir. Emzirmek bile zorunlu tutulmamıştır. Bu hukûkî gerçekliği kabûl etmek gerekir. Dolayısıyla bir erkek bu şartlarda eşini idâre etmeye, ve çocuğuna bakmaya gücü yetmiyorsa evlenmemelidir. Bu hüküm İslâm fıkhının kadın haklarına ne kadar dakîk yaklaştığını ortaya koyar; ve evlilik akdinin temellerini gerçek mâhiyetiyle tefrîk eder. Cenâbı Hak âyeti kerîmede «Anneler çocuklarını iki tâm yıl emzirir» (Bakara 2/233) buyurmuştur — bu emzirme bir tavsiyye olup, hukûkî bir mecbûriyet değildir.

Erkeğin Asıl Vazîfeleri

Mustafa Özbağ Efendi muazzam bir mantıkî sonuca ulaşır: dolayısıyla bir erkek bu şartlarda eşini idâre etmeye, ve çocuğuna bakmaya gücü yetmiyorsa evlenmemelidir. Bu üslûp İslâm fıkhının erkeğe yüklediği vazîfelerin ağırlığını ortaya koyar. Erkek nafakayı temîn etmekle, eşi ve çocuklarına yetecek bir hayât standardı sağlamakla, ve onlara hizmet edecek bir hizmetçi (eğer kadın evi yönetmek istemiyorsa) tutmakla mükelleftir. Cenâbı Hak âyeti kerîmede «Erkekler kadınların geçimlerini sağlamakla yükümlüdür; çünki Allâh birini diğerine üstün kılmıştır, ve onlar mallarından harcamakla mükelleftirler» (Nisâ 4/34) buyurmuştur. Bu âyeti kerîme nafaka mes'ûliyetinin erkeğe terettüb ettiğini ortaya koyar.

Örf ve Âdet Hükmü: Nikâhın Zımnî Şartları

Mustafa Özbağ Efendi muazzam bir incelikten bahseder: ancak nikâhda açık konuşulmamış, sâdece o toplumun örf ve âdetlerine tâbi olunarak nikâh kıyılmışsa, o kültürün gerektirdiği sorumluluklar zımnen kabûl edilmiş olur. Bu hâl İslâm fıkhının «el-âde muhakkemetün» (örf hâkemdir) kâidesinin uygulamasıdır. Mecelle'nin 36. maddesi de bu kâideyi açıkça ortaya koyar. Yörük köyünde nikâh kıyan biri hayvanları sağmak, bahçeye bakmak, ev işlerini görmek gibi işlerin o kültürün bir parçası olduğunu bilir; ve nikâh akdine girerken bu vazîfeleri zımnen kabûl etmiş olur.

Açık Konuşma Şartı

Mustafa Özbağ Efendi muazzam bir tavsiyyede bulunur: kadın bunları yapmayacaksa nikâhdan önce açık konuşmalı ve şart koşmalıdır. Şart koşulmuşsa o hakkını kullanabilir; koşulmamışsa örf hüküm taşır. Bu üslûp İslâm fıkhının nikâhı kolay bozulmayan bir akit olarak gördüğünü, ve tarafların açık konuşması gerektiğini ortaya koyar. Resûli Ekrem efendimiz hadîsi şerîfte «Müslümanlar şartları üzeredirler» (Buhârî, İcâre 14; Tirmizî, Ahkâm 17) buyurmuştur. Mü'mîn nikâh akdinde şartlarını açıkça koymakla, sonradan ortaya çıkacak ihtilâfların önüne geçer.

İslâm'ın Aileye Bakışı

Mustafa Özbağ Efendi muazzam bir manevî hassâsiyetle aileye bakışı tafsîl eder: İslâm'da âile karşılıklı sevgi, saygı, ve hizmet üzerine kurulur. Hukûkî olarak kadın belirli işlerden mes'ûl olmasa da, manevî ve ahlâkî olarak âilenin bir uzvu olarak hizmete iştirâk eder. Hz. Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem hazretlerinin temiz eşleri Hz. Hatîce, Hz. Âişe, ve diğerleri evdeki işleri yapmaktan çekinmemişlerdir. Hz. Fâtıma annemiz değirmen taşı çevirmekten elleri yara olmuştu. Bu sünneti seniyye âilenin karşılıklı hizmetle ayakta durduğunu ortaya koyar.

Hukûk ve Ahlâk Arasındaki Denge

Mustafa Özbağ Efendi sohbetin sonunda hukûk ile ahlâk arasındaki dengeyi de tafsîl eder: bir taraftan hukûken kadın bu işleri yapmak zorunda değildir; bu kadına tanınan bir haktır. Diğer taraftan ahlâken İslâm âilenin karşılıklı sevgi ve hizmet ile ayakta durduğunu öğretir. İdeâl bir İslâmî âilede hukûk ve ahlâk birlikte yürür: erkek nafakayı temîn eder; kadın da kendi rızâsı ile âile işlerine iştirâk eder; ve karşılıklı sevgi temelinde âile birliği ayakta durur. Halvetiyye-Şâbâniyye-Karabâşiyye yolunun manevî terbiyesi de mü'mîni âile içinde hukûk ile ahlâkı birleştirmeye, hak iddiâsı yerine fedâkârlığa, ve sevgi temelli âile birliğine yöneltir; ve bu vasıflar onun manevî terakkîsinin temel cüzlerini teşkîl eder.

• Kur'ânı Kerîm: Bakara 2/187; Bakara 2/233; Nisâ 4/19; Nisâ 4/34; Rûm 30/21.
• Sahîhi Buhârî, Kitâbü'l-İcâre 14, şartlar hadîsi.
• Sahîhi Buhârî, Kitâbü'n-Nikâh.
• Sahîhi Müslim, Kitâbü'n-Nikâh.
• Süneni Ebû Dâvûd, Kitâbü'n-Nikâh.
• Süneni Tirmizî, Kitâbü'l-Ahkâm 17.
• Süneni Nesâî.
• Süneni İbn Mâce, Kitâbü'n-Nikâh.
• İmâm Mâlik, Muvatta.
• İmâm Ahmed, Müsned.
• İmâm es-Serahsî, el-Mebsût, nikâh ve nafaka bahsi.
• İmâm Kâsânî, Bedâiu's-Sanâi'.
• İmâm Merğînânî, el-Hidâye.
• İbn Âbidîn, Reddü'l-Muhtâr, nikâh ve nafaka bölümleri.
• Mecelle, madde 36, örf hâkemdir.
• Fetâvâyı Hindiyye.
• İmâm Şâfiî, el-Üm.
• İbn Kudâme, el-Muğnî.
• Mustafâ Özbağ Efendi, Sohbet Serileri, Fıkıh Sohbetleri.

Sohbetin Tasnîfi: Bu sohbet Hanefî fıkhının kadının ev işleri yapma yükümlülüğüne dâir temel hükmünü, erkeğin asıl nafaka vazîfelerini, örf ve âdetin nikâhın zımnî şartı olarak hükmünü, açık konuşma şartının ehemmiyetini, İslâm'ın âileye bakışını, ve hukûk ile ahlâk arasındaki dengeyi tafsîl etmektedir.

Kaynak: mustafaozbag.com | Video: YouTube | Seri: Fıkıh Sohbetleri