Mustafa Özbağ Efendi bu sohbette Cumâ namâzında hutbe okunurken hutbeyi dinlemenin Cumâ'nın içindeki farzlardan biri olduğunu tafsîl eder. Cumâ namâzı iki rekâttır; diğer iki rekâtın yerini hutbe tutmaktadır; dolayısıyla hutbe namâzın ayrılmaz bir parçası olarak farz hükmündedir. Hutbe okunurken konuşmak, yanındaki kişi ile sohbet etmek, telefonla ilgilenmek câiz değildir. Resûli Ekrem efendimiz hadîsi şerîfte «Cumâ günü imâm hutbe okurken yanındakine 'sus' bile desen, boş söz söylemiş olursun» (Buhârî, Cumâ 36) buyurmuştur. Sohbette aynı zamanda Emevîler döneminde hutbe ile namâzın yerinin değiştirildiği, ve aslında Hz. Peygamber zamânında önce namâz kılınıp sonra hutbe okunduğu da tafsîl edilmektedir.

Hutbe Cumâ'nın Farzlarındandır

Mustafa Özbağ Efendi sohbete temel hükmü ortaya koyarak başlar: Cumâ namâzında hutbe okunurken hutbeyi dinlemek, Cumâ'nın içindeki farzlardan biridir. Cumâ namâzı iki rekâttır; diğer iki rekâtın yerini hutbe tutmaktadır. Dolayısıyla hutbe, namâzın ayrılmaz bir parçası olarak farz hükmündedir. Cenâbı Hak âyeti kerîmede «Ey îmân edenler! Cumâ günü namâz için çağrıldığı zaman Allâh'ın zikrine koşun ve alışverişi bırakın» (Cumâ 62/9) buyurmuştur. Bu âyeti kerîmedeki «Allâh'ın zikri» tâbîri hutbeyi de kapsamaktadır; çünki hutbe Cumâ namâzının ayrılmaz bir cüzüdür.

Hutbe Esnâsında Konuşmak Câiz Değildir

Mustafa Özbağ Efendi hutbenin edebini tafsîl eder: hutbe okunurken konuşmak, yanındaki kişiyle sohbet etmek, telefonla ilgilenmek câiz değildir. «Adam yanındakine emekli maaşının kaç para olduğunu soruyor» — bu hutbeyi dinleme farzını ihlâl etmektir. Resûli Ekrem efendimiz hadîsi şerîfte «Cumâ günü imâm hutbe okurken yanındakine 'sus' bile desen, boş söz söylemiş olursun» (Buhârî, Cumâ 36; Müslim, Cumâ 11) buyurmuştur. Bu hadîsi şerîf hutbenin edebinin ne kadar hassâs olduğunu ortaya koyar: hutbe esnâsında bir başkasını susturmak için söylenen «sus» sözü bile boş söz hükmüne girer ve sevâbı azaltır. Mü'mîn hutbeyi nasıl namâzda olur gibi dinler.

Hutbe Esnâsında Namâzdaki Şuurla Oturmak

Mustafa Özbağ Efendi muazzam bir kâideyi vurgular: hutbe esnâsında namâzda oturur gibi oturulmalı, ve hutbe huşû ile dinlenmelidir. Bu hâl hutbenin namâzın bir parçası olduğunun amelî tezâhürüdür. Mü'mîn iki rekât namâz yerine geçen hutbeyi namâzdaki edebin aynısıyla dinler. Cenâbı Hak âyeti kerîmede «Onlar namâzda huşû içinde olanlardır» (Mü'minûn 23/2) buyurmuştur. Bu huşû hutbede de geçerlidir; ve hutbeyi huşû ile dinleyen mü'mîn iki rekât namâzın manevî bereketini elde eder.

Emevîler Döneminde Yer Değişimi

Mustafa Özbağ Efendi tarîhî bir bilgiyi de aktarır: Emevîler döneminde hutbe ile namâzın yeri değiştirilmiştir. Aslında Hz. Peygamber zamânında önce namâz kılınır, sonra hutbe okunurdu. Lâkin Emevîler bu sıralamayı değiştirdiler. Sebebleri konuşulduğunda muhtelif sebeplerin söylendiği görülür: Emevîler insanların hutbeden kaçmasını önlemek için hutbeyi öne almışlardır. Bugünkü uygulama bu değişikliğe dayanmaktadır. Bu üslûp dînî bir mes'elenin tarîhî tahkîkinin önemini ortaya koyar; ve bugünkü uygulamanın aslında bir Resûli Ekrem efendimizin dönemindeki uygulamayla aynı olmadığını da net olarak belirtir.

Hutbe İki Rekât Namâz Yerine Geçer

Mustafa Özbağ Efendi hutbenin namâzdan önce olmasının hikmetini de îzâh eder: hutbenin namâzdan önce olmasının hikmeti hutbenin iki rekât namâz yerine geçmesidir. Cumâ namâzı aslen dört rekât olan öğle namâzının yerine kılındığı için, dört rekâtın yarısı namâz, diğer yarısı ise hutbe ile karşılanmaktadır. Bu sebeple hutbe esnâsında namâzda olma şuûru taşınmalı; dünyevî konuşma ve meşgûliyetlerden uzak durulmalıdır. Bu mes'ele İmâm es-Serahsî hazretlerinin el-Mebsût'unda, ve İbn Âbidîn hazretlerinin Reddü'l-Muhtâr'ında tafsîlen îzâh edilmiştir.

Cumâ Hutbesi: Müslümanların Eğitimi

Mustafa Özbağ Efendi sohbetin sonunda hutbenin manevî yönünü de vurgular. Cumâ hutbesi Müslümanların haftalık eğitimidir; mü'mîn hutbe ile dînî ilim öğrenir, ictimâî mes'elelerine dînî bir bakış kazanır, ve manevî olarak yenilenir. Cenâbı Hak âyeti kerîmede «Hatırlat; çünki hatırlatmak mü'mînlere fayda verir» (Zâriyât 51/55) buyurmuştur. Hutbe bir hatırlatma vesîlesidir; ve mü'mîn bu hatırlatmadan en fazla istifâde için tam bir huşû ile dinler. Hutbeyi dinlemeyen, telefonu ile ilgilenen, yanındakiyle sohbet eden Cumâ namâzının manevî bereketinden mahrûm kalır; çünki hutbe Cumâ'nın bir farzıdır ve onun ihmâli Cumâ'nın eksikliğine sebep olur.

• Kur'ânı Kerîm: Cumâ 62/9-11; Mü'minûn 23/2; Zâriyât 51/55; A'râf 7/204; Ahzâb 33/41-42.
• Sahîhi Buhârî, Kitâbü'l-Cumâ 36, sus hadîsi.
• Sahîhi Müslim, Kitâbü'l-Cumâ 11.
• Süneni Ebû Dâvûd, Kitâbü's-Salât.
• Süneni Tirmizî, Kitâbü'l-Cumâ.
• Süneni Nesâî, Kitâbü'l-Cumâ.
• Süneni İbn Mâce, Kitâbü'l-İkāmet.
• İmâm Mâlik, Muvatta.
• İmâm Ahmed, Müsned.
• İmâm es-Serahsî, el-Mebsût, Cumâ ahkâmı.
• İmâm Kâsânî, Bedâiu's-Sanâi'.
• İmâm Merğînânî, el-Hidâye.
• İbn Âbidîn, Reddü'l-Muhtâr, hutbe bahsi.
• Fetâvâyı Hindiyye.
• İmâm Şâfiî, el-Üm.
• İbn Kudâme, el-Muğnî.
• İmâm Râzî, Mefâtîhu'l-Gayb.
• İmâm Kurtubî, el-Câmi'u li-Ahkâmi'l-Kur'ân.
• İbn Kesîr, Tefsîru'l-Kur'âni'l-Azîm.
• Mustafâ Özbağ Efendi, Sohbet Serileri, Farzlar Sohbetleri.

Sohbetin Tasnîfi: Bu sohbet hutbenin Cumâ'nın farzlarından olduğunu, hutbe esnâsında konuşmanın câiz olmadığını, hutbe esnâsında namâzdaki şuûrla oturulması gereğini, Emevîler döneminde hutbe ile namâzın yerinin değiştirilmesini, hutbenin iki rekât namâz yerine geçmesini, ve hutbenin Müslümanların haftalık eğitimi olmasını tafsîl etmektedir.

Kaynak: mustafaozbag.com | Video: YouTube | Seri: Farzlar Sohbetleri