Mustafa Özbağ Efendi bu sohbette kulun görevinin tebliğ ve nasîhat olduğunu, zorlamak olmadığını Yûnus 99 ve Şûrâ 48 âyetleri ışığında tafsîl etmektedir. Cenâbı Hak âyeti kerîmede «Rabbin dileseydi yeryüzünde bulunanların hepsi elbette îmân ederdi. Durum böyleyken insanları inanmaya sen mi zorlayacaksın?» (Yûnus 10/99) buyurmuştur. Resûli Ekrem efendimize bile zorlama yetkisi verilmemişken, bir derviş arkadaşının başka bir derviş arkadaşına zorla bir şey yaptırmaya çalışması nasıl meşrû olabilir? Sohbette aynı zamanda «baba derviş» tipolojisinin yeni gelen kardeşlerin gözünü korkutması, gönüllülük esâsı, ve «her şeyini şeyhine sor mu?» sorusunun cevâbı da etraflıca îzâh edilmektedir.

Yûnus 99: Allâh Bile Zorlamayı Murâd Etmemiştir

Mustafa Özbağ Efendi sohbete âyeti kerîmenin merkezindeki muazzam hakîkati ortaya koyarak başlar: «Rabbin dileseydi yeryüzünde bulunanların hepsi elbette îmân ederdi. Durum böyleyken insanları inanmaya sen mi zorlayacaksın?» (Yûnus 10/99) Cenâbı Hak insanları hür bıraktıysa, sen nereye zorlayacaksın? Etrâfımızda derviş kardeşlerimizden, eş ve çocuklarımızdan, akrabâlarımızdan hatâ yapanlar, eksik davrananlar olacak. Biz ancak nasîhat ederiz, öğüt veririz, tebliğ ederiz; zorlayamayız. Dînî ibâdetler açısından da zorlayamayız; sûfîlik âdâb ve erkânı içerisinde de zorlayamayız. Bu prensip İslâm'ın merkezindeki insan iradesine ve hürriyete olan saygısının tezâhürüdür.

Şûrâ 48: Tebliğ Vazîfesinin Sınırı

Mustafa Özbağ Efendi Resûli Ekrem efendimize hitâben inen bir başka âyeti kerîmeyi de zikreder: «Eğer yüz çevirirlerse, biz seni onların üzerine gözetleyici göndermedik. Sana ancak tebliğ etmek düşer» (Şûrâ 42/48). Bu âyeti kerîme Resûli Ekrem efendimize bile zorlama yetkisinin verilmediğini açıkça beyân eder. Resûli Ekrem efendimiz Mekke devrinde 13 sene tebliğ etmiş, lâkin hiç kimseyi zorla îmâna getirmemiştir. Medîne devrinde de aynı edebi sürdürmüştür. Cenâbı Hak âyeti kerîmede «Dîne girmekte zorlama yoktur» (Bakara 2/256) buyurmuştur. Bu prensip İslâm'ın temel adâbından biridir; ve mü'mîn için bağlayıcıdır.

Gözü Korkutmamak ve Hoşgörülü Olmak

Mustafa Özbağ Efendi sohbette tasavvuf yolunun pratik adâbına geçer: ilk defa oruç tutacak olanın gözünü korkutma; ilk defa zikrullâha gelecek olanın gözünü korkutma; derviş olmaya aday olanın yolunu çarpıtma. Bırak herkes yolunu bulsun; su akar yolunu bulur. Bırak herkes kendi rengince derviş olsun. En büyük handikap, başınızdaki arkadaşınızın dervişlik adına sizin gözünüzü korkutması ve sizi zorlamasıdır. Kendini «baba derviş» gören bir kimsenin yeni gelen bir kardeşe değişik mes'eleler anlatarak kafasını bulandırması Allâh muhâfaza eylesin. Hoşgörülü ol, hatâları ört, eksiklikleri tatlı bir dille nasîhat et. Resûli Ekrem efendimiz hadîsi şerîfte «Kolaylaştırın, zorlaştırmayın; müjdeleyin, nefret ettirmeyin» (Buhârî, İlim 11) buyurmuştur. Bu hadîsi şerîf tasavvuf yolunun temel adâbındandır.

Sûfî Yolunda Zorlama Yoktur

Mustafa Özbağ Efendi sûfî yolunun en temel kâidelerinden birini şöyle ifâde eder: sûfî yolunda hiç kimse hiçbir şeyi zorla yaptırmasın. «Ben evimde ders açtım, kimse gelmedi; efendim, söyle de herkes gelsin» — gelmeye mecbûr mu? Demek ki kendini sevdirememişsin. Kim bilir nasıl tepeden davrandın insanlara, nasıl sert davrandın, nasıl gönül kırdın. Bu beyân kişinin kendini sorgulamasını, ve başkalarını suçlamadan önce kendi davranışlarını gözden geçirmesini öğreten bir manevî terbiyenin tezâhürüdür. Cenâbı Hak âyeti kerîmede Resûli Ekrem efendimize hitâben «Allâh'ın rahmetinin bir bereketi sebebiyle sen onlara karşı yumuşak davrandın. Eğer kaba ve katı kalbli olsaydın, çevrenden dağılırlardı» (Âli İmrân 3/159) buyurmuştur. Mü'minin başkalarını çevresine çekme yolu, kabalık değil yumuşaklıktır.

Başkasının Esmâsını Sormama Edebi

Mustafa Özbağ Efendi tasavvuf adâbının ince bir noktasını da işâret eder: «Yanındaki kardeşine 'dersini çekiyor musun' diye sorma — senin üzerine vazîfe mi? 'Hangi esmâyı aldın' diye sorma — senin ne haddine? Sen de söyleme esmânı; havâ atma, ortalığa dökme, kendini bir şeymiş gibi gösterme.» Manevî yolun esmâ-i ilâhîleri bir manevî sırdır; ve mürşidi kâmil ile mürîdi arasındaki husûsî bir akiddir. Bu sırrın ortalığa dökülmesi hem sırrın ifşâsı, hem manevî bir gösteriş, hem de yeni gelen kardeşler için bir baskı sebebi olur. Bu sebeple sûfî adâbında kişinin kendi esmâsını söylememesi ve başkasının esmâsını sormaması bir prensiptir.

«Her Şeyini Şeyhine Sor mu?» Sorusu

Mustafa Özbağ Efendi muasır bir tartışmaya da değinir: bâzıları der ki «her şeyini şeyhine sor.» Mustafa Özbağ Efendi cevâben şöyle der: «Ne alâkası var? Adam matematikçi; matematiği de mi bana soracak? Okulu da mı bana danışacak? Bir öğrencisine ders verirken de mi bana soracak? Böyle bir sûfîlik anlayışı yoktur. Birileri böyle yapıyordur; bizi ilgilendirmez. Bizim sûfîlik anlayışımız Kur'ân'a ve Sünnet'e uygun olacak.» Bu beyân Halvetiyye-Şâbâniyye-Karabâşiyye yolunun mu'tedil ve gerçekçi bir manevî terbiyenin temsîlcisi olduğunu ortaya koyar. Mürşide bağlılık her şeyin teferruâtını sormak değildir; mürîdin manevî makâmı, kalbî hâli, ve nefs terbiyesi gibi mes'eleler için mürşide ittibâ etmektir.

Sevdirin, Nefret Ettirmeyin

Mustafa Özbağ Efendi sohbetin sonunda Halvetiyye yolunun temel manevî prensibini özetler: zâkirler dâhil, çavuşlar dâhil — kimse kimseyi zorlamasın. Sevdirin, nasîhat edin, güzellikle anlatın; ama aslâ ve aslâ emretmeyin, zorlamayın, baskı yapmayın. Allâh muhâfaza eylesin. Bu prensip Resûli Ekrem efendimizin «müjdeleyin, nefret ettirmeyin» hadîsi şerîfinin tatbîkâtıdır. Cenâbı Hak âyeti kerîmede «Rabbinin yoluna hikmetle ve güzel öğütle çağır; onlarla en güzel şekilde mücâdele et» (Nahl 16/125) buyurmuştur. Mü'mîn için tebliğin yolu hikmet ve güzel öğüttür; zorlama, baskı, ve emretme değildir. Halvetiyye-Şâbâniyye-Karabâşiyye yolu bu nebevî adâb üzerine kurulmuştur; ve bu sebeple kıyâmete kadar Cenâbı Hakk'ın izniyle bâkî kalacaktır.

• Kur'ânı Kerîm: Yûnus 10/99; Şûrâ 42/48; Bakara 2/256; Âli İmrân 3/159; Nahl 16/125.
• Sahîhi Buhârî, Kitâbü'l-İlim 11, kolaylaştırın hadîsi.
• Sahîhi Müslim, Kitâbü'l-Cihâd, müjdeleyin hadîsi.
• Süneni Tirmizî, Kitâbü'l-İlm.
• Süneni Ebû Dâvûd, Kitâbü'l-Edeb.
• Süneni İbn Mâce, Kitâbü'l-Mukaddime.
• İmâm Râzî, Mefâtîhu'l-Gayb.
• İmâm Kurtubî, el-Câmi'u li-Ahkâmi'l-Kur'ân.
• İbn Kesîr, Tefsîru'l-Kur'âni'l-Azîm.
• İmâm Gazzâlî, İhyâ-u Ulûmi'd-Dîn, hılâfât bahsi.
• İmâm Sühreverdî, Avârifü'l-Ma'ârif.
• İbn Kayyim el-Cevziyye, Medâricü's-Sâlikîn.
• İmâm Kuşeyrî, Risâle, sohbet ve mürşid bahsi.
• İbn Acîbe el-Hasenî, Mi'râcü't-Teşevvüf.
• İmâm Şârânî, Tabakâtü'l-Kübrâ.
• Mustafa Özbağ Efendi, Şerhi Virdi Settâr.
• Pîr Şâbânı Velî, Sohbet Mecmûası.
• Aziz Mahmûd Hüdâyî, Câmi'u'l-Fadâ'il.
• Mevlânâ Celâleddîni Rûmî, Mesnevî-i Ma'nevî.
• Mustafâ Özbağ Efendi, Sohbet Serileri, Güzel Ahlâk Sohbetleri.

Sohbetin Tasnîfi: Bu sohbet kulun görevinin tebliğ ve nasîhat olduğunu, Yûnus 99 ile Şûrâ 48 âyetlerinin zorlamayı yasakladığını, gözü korkutmamak ve hoşgörülü olmak adâbını, sûfî yolunda zorlamanın yasak olduğunu, başkasının esmâsını sormama edebini, «her şeyini şeyhine sor mu?» sorusunun cevâbını, ve sevdirme nasîhatinin Halvetiyye yolunun temel prensibi olduğunu tafsîl etmektedir.

Kaynak: mustafaozbag.com | Video: YouTube | Seri: Güzel Ahlâk Sohbetleri