Tasavvuf yolunda kişinin durumuna ve konumuna göre Cenâbı Hak celle celâlühü'nün isimlerinden uygun olanların verilmesi, Resûli Ekrem sallallâhu aleyhi ve sellem efendimizin sünnetidir. Mustafa Özbağ Efendi bu sohbette mü'minlere bu husûsun delîllerini ve uygulamalarını îzâh etmektedir. Resûlullâh efendimiz sahâbei kirâmı eğitirken, her birine farklı tâlîmâtlar vermiş; her birine farklı isimler ve sıfâtlar yakıştırmıştır. Hz. Ebû Bekr'e «es-Sıddîk» ismini, Hz. Ömer'e «el-Fârûk» ismini, Hz. Osman'a «Zü'n-Nûreyn» ismini, Hz. Ali'ye «Esedullâh» ismini vermiştir. Bu isimler keyfî değildir; her biri o kişinin Cenâbı Hakk'ın hangi isminin tecellîgâhı olduğunu gösterir. Sûfîlik yolunda mürşidi kâmiller bu sünneti ta'kîb ederek, dervîşlerine durumlarına ve mertebelerine göre esmâ tâlîm ederler. Bir dervîş nefsi emmâre seviyesinde ise «Lâ ilâhe illâllâh» verir; nefsi levvâme seviyesinde ise «Allâh» verir. Bu sohbet hem sünnet kaynaklı bu uygulamayı, hem de mürşidi kâmillerin bu husûsdaki vazîfesini tafsîl etmektedir.

Resûlullâh'ın Sahâbeye İsim Verme Sünneti

Resûli Ekrem sallallâhu aleyhi ve sellem efendimiz sahâbei kirâma çeşitli mertebelerinde isimler ve lakaplar vermiştir. Mustafa Özbağ Efendi bu sohbette, «Resûlullâh efendimizin sahâbeye isim vermesi sıradan bir adlandırma değildi; bu isimler her bir sahâbînin Cenâbı Hakk'ın hangi isminin tecellîgâhı olduğunu gösteriyordu» demektedir. Hz. Ebû Bekr'e «es-Sıddîk» ismini verdi; çünkü o doğruluğun ve sadâkatin örneğiydi. Hz. Ömer'e «el-Fârûk» ismini verdi; çünkü o hak ile bâtılı ayıran bir mîzândı. Hz. Osman'a «Zü'n-Nûreyn» (iki nûr sâhibi) ismini verdi; çünkü o iki kerimesi ile evlenmiş ve nûru Muhammedî üzerine nûr eklemişti. Hz. Ali kerremallâhu vechehû efendimize «Esedullâh» (Allâh'ın aslanı) ismini verdi; çünkü o Hak yolunda hiçbir şeyden korkmayan büyük bir cengâverdi.

İsmin Sâhibinin Hayâtına Etkisi

Verilen isim sâhibinin hayâtına etki eder. Mustafa Özbağ Efendi bu sohbette, «Bir kişiye verilen isim, sıradan bir etiket değildir; o ismin mânâsı kişinin hayâtında zuhûra çıkmaya başlar» demektedir. Hz. Ebû Bekr es-Sıddîk olarak isimlendirildikten sonra, sadâkatte daha da kemâle erdi; her sözü ile, her hareketi ile sıddîklığını isbât etti. Hz. Ömer el-Fârûk olarak isimlendirildikten sonra, hak ile bâtılı ayırma vasfı daha da belirginleşti. Bu sünnet sûfî tarîkatlarında uygulanırken aynı esâsa dayanır: mürşid dervîşine bir esmâ verir, ve dervîşin hayâtı yavaş yavaş o esmânın tecellîsi ile şekillenir. Cenâbı Hakk'ın isimleri kuvvet sâhibidir; kim bir esmâya tâbi olursa, o esmânın hâli onun varlığında zuhûra çıkar.

Dervîşin Mertebesine Göre Esmâ

Halvetiyye-Şâbâniyye-Karabâşiyye yolunda mürşidi kâmil dervîşin mertebesine göre uygun esmâ verir. Mustafa Özbağ Efendi Şerhi Virdi Settâr'ında bu mertebeleri ve esmâları tafsîlatlı olarak îzâh etmiştir: nefsi emmâre mertebesinde Lâ ilâhe illâllâh verilir; nefsi levvâme mertebesinde Allâh verilir; nefsi mülhime mertebesinde Hû verilir; nefsi mutmainne mertebesinde Hak verilir; nefsi râzıye mertebesinde Hayy verilir; nefsi marziyye mertebesinde Kayyûm verilir; nefsi kâmile mertebesinde Kahhâr verilir. Bu tertîbin sebebi, her bir esmânın o mertebede dervîşin nefsini terbiye etme kuvvetinde olmasıdır. Bir dervîş daha üst esmâya geçmeden önce, alt esmâda yeterli süre kalmalı, ve onun hâlini yaşamalıdır. Mürşid bu süreyi takdîr eder.

Mürşidin Esmâ Tâlîmindeki Vazîfesi

Mürşidi kâmil dervîşin esmâ eğitiminde çok kritik bir rol oynar. Mustafa Özbağ Efendi bu sohbette, «Mürşid kalbinin Cenâbı Hakk'ın tecellîlerine açık olduğu için, dervîşin hâlini görür, ve ona uygun esmâyı tâlîm eder» demektedir. Mürşid bu vazîfeyi keyfî yapmaz; Cenâbı Hakk'ın izni ve takdîri ile yapar. Bir dervîş mürşidin huzûruna geldiğinde, mürşid onun gözlerine bakarak, onun konuşmasını dinleyerek, ve kalbine teveccüh ederek dervîşin hâlini idrâk eder. Sonra ona uygun olan esmâyı verir, ve nasıl zikretmesi gerektiğini öğretir. Bu tâlîm sıradan bir bilgi aktarımı değildir; mürşidin himmeti ile, kalpten kalbe bir aşılama ile gerçekleşir. Bu yüzden mürşidin huzûrunda olmak ve onun terbiyesi altında bulunmak büyük bir nimettir.

Esmânın Müsbet ve Menfî Tecellîleri

Cenâbı Hakk'ın isimleri iki çeşit tecellîye sâhiptir: cemâl tecellîsi ve celâl tecellîsi. Cemâl tecellîsi Cenâbı Hakk'ın güzel isimlerinin (er-Rahmân, er-Rahîm, el-Vedûd, el-Latîf, el-Kerîm vs.) tecellîsidir; celâl tecellîsi ise Cenâbı Hakk'ın azamet isimlerinin (el-Cebbâr, el-Müntakim, el-Kahhâr, el-Azîz vs.) tecellîsidir. Mustafa Özbağ Efendi bu sohbette, «Bir esmâ kişiye verildiğinde, o esmânın hem cemâl yönü hem de celâl yönü tecellî eder. Mürşidi kâmil bu tecellîleri dengeli bir biçimde dervîşin yaşamasını sağlar» demektedir. Eğer dervîş sadece celâl tecellîsi yaşarsa, sertleşir, kahharlığı artar, fakat şefkâti azalır. Eğer sadece cemâl tecellîsi yaşarsa, yumuşar, fakat zaaf düşebilir. Halvetiyye yolu bu iki tecellîyi dengeli bir biçimde dervîşin yaşamasını sağlar.

Halvetiyye Yolunun Esmâ Mîrâsı

Halvetiyye-Şâbâniyye-Karabâşiyye yolu, Resûlullâh efendimizden gelen esmâ tâlîmâtının sahîh bir silsilesi ile günümüze ulaşmıştır. Pîri Halvet Ömer Halvetî kuddise sirruhu efendimizden, Yahyâ Şirvânî hazretlerine, Pîr Şâbânı Velî hazretlerine, ve nihâyet Mustafa Özbağ Efendine kadar gelen bu silsile her bir halkasında esmâ tâlîmâtının inceliklerini muhâfaza etmiştir. Mustafa Özbağ Efendi Şerhi Virdi Settâr'ında bu mîrâsı yazılı bir hâle getirmiştir. Mustafâ Özbağ efendi de sohbetlerinde bu mîrâsı günümüze taşıyarak, «Sen bu yolda esmâ tâlîmâtı alırken, sadece bir kelime almıyorsun; Resûlullâh efendimizden bu güne kadar gelen bütün bir geleneğin halkalarından birini alıyorsun» demektedir. Bu mîrâsa sâhip çıkmak, ve gelecek nesillere selâmette teslîm etmek dervîşin vazîfesidir.

• Kur'ânı Kerîm: A'râf 7/180; İsrâ 17/110; Haşr 59/22-24; Tâhâ 20/8.
• Sahîhi Buhârî, Fedâ'ilü's-Sahâbe.
• Sahîhi Müslim, Fedâ'ilü's-Sahâbe.
• İmâm Gazzâlî, el-Maksadü'l-Esnâ fî Şerhi Esmâ'illâhi'l-Hüsnâ.
• İmâm Beyhakî, el-Esmâ ve's-Sıfât.
• İbnü'l-Arabî, el-Fütûhâtü'l-Mekkiyye, esmâ tâlîmâtı.
• İbnü'l-Arabî, Fusûsu'l-Hikem, esmâ ve hikmet.
• Mustafa Özbağ Efendi, Şerhi Virdi Settâr, esmâ tâlîmâtı bahsi.
• Mevlânâ Celâleddîni Rûmî, Mesnevî-i Ma'nevî, sahâbe lakapları.
• İbn Sa'd, et-Tabakâtü'l-Kübrâ, sahâbe biyografileri.
• Zehebî, Siyeru A'lâmi'n-Nübelâ, sahâbe biyografileri.
• İbn Hacer el-Askalânî, el-İsâbe fî Temyîzi's-Sahâbe.
• Sülemî, Tabakâtü's-Sûfiyye, sûfî silsileleri.
• Kuşeyrî, er-Risâletü'l-Kuşeyriyye, mürşid edebi.
• Hucvirî, Keşfü'l-Mahcûb, sûfî hâlleri.
• Şâbânı Velî Hazretleri, Hâlvetiyye Virdi Şerîfi.
• Aziz Mahmûd Hüdâyî, Câmi'u'l-Fadâ'il.
• Hüseyin Vassâf, Sefînei Evliyâ, Halvetiyye silsilesi.
• Niyâzî-i Mısrî, Dîvânı İlâhiyât, esmâ şi'irleri.
• Mustafa Özbağ Efendi, Sohbet Serileri, Esmâ Tecellîsi Sohbetleri.

Sohbetin Tasnîfi: Bu sohbet Resûlullâh'ın sahâbeye isim verme sünnetini, ismin sâhibinin hayâtına etkisini, dervîşin mertebesine göre esmâyı, mürşidin tâlîmâttaki vazîfesini, ve Halvetiyye yolunun esmâ mîrâsını tafsîl etmektedir.

Kaynak: mustafaozbag.com | Video: YouTube | Seri: Esmâ Tecellîsi Sohbetleri