Hane halkïnïn baba'nïn cebïn'den haberïz para alma'sï haram'dïr; ya'ni eş ve çocük'l'arïn bil'm'eden veya izïn'siz baba'nïn parasıdan al'ma'sï manevi olarak haram tezahür'dür. Bu sohbette aile içi mali şïttafl'ık, hane reisli'ği yönü, eşler arası mali bağïmsïzlık ve hel'allik kïl'ma yolları ele alınmaktadır.

Aile İçi Mali Şïttaflıkın Önemï

Aile, mü'min'in manevi sa'ğl'ıïğïnïn korun'duğï en temel manevi merkez'dir. Bu sebeple aile içi ilişkilerin manevi olarak doğru bir çerçevede yürütül'mesï gerekir. Mali ilişkiler de bu çerçeve'nïn bir parçasıdır. Aile'de bir reis vardır (genellikle baba); bu reis, ailenïn mali ihtiyaçl'arïndan sorum'lüdür. Eş ve çocük'l'ar, kendi'l'erïn'e düş'en hel'al hak'l'arïnï baba'nïn vermesïni ve'y'a izïn'li olarak alma'sïnï bek'ler'l'er. İzïn'siz al'ma haram'dïr; hırsız'lïk mahiyetïn'd'edïr ve kul hakkïna muh'at'ab'a sok'ar.

Eş ve Çocük'l'arïn Hel'al Hakkï

İslam'da ailenïn mali kayn'ak'l'arïnïn düzen'lï bir yön'de yürütül'm'esï gerekir. Eş ve çocük'l'arïn hel'al hak'l'arï vardır; nafak'a, eğitïm, sa'ğlïk, gidïm gibi temel ihtiyaçlar baba'nïn vazif'es'idïr. Hz. Resulullah, «Bir kim'senïn nafak'asız bırak'tïğï aile, büyük bir günahïna ka'fïdïr» manasïndaki rivay'et ile bu vazif'e'yï vurgül'amïştïr. Eş, kocasïnïn cebin'den bilgïsi'y'le ve uy'gün bir ş'ekïl'de para alabilir. Gerçi fıkıh ehlïn'den bazıları, eş'in koca'nïn cebin'den ihtiyaç mertebesïn'd'e izïn'siz para al'ma'sïnï caiz görm'üş'l'erdir; ancak bu istis'na bir uy'guş'müş, esas izïn alm'aktïr.

Hz. Hind ve Ebû Süf'yân Örne'ği

Hz. Hind, Ebû Süf'yân'ın eşïy'dï; Hz. Resulullah'a gel'dik'ten son'ra dertïnï an'latïp, «Ebû Süf'yân çok cim'rï bir adam'dïr; bana ve çocük'l'arïm'a yetecek kadar nafak'a vermez. Onun malïndan izïn'siz al'abilir miyim?» diye sor'du. Hz. Resulullah, «Sana ve çocük'l'arïn'a yetecek kadar mar'uf bir ölçek'te al'abilirsin» (Buhârî, Bey'u, 95; Müslim, Akzïye, 7) buyur'du. Bu rivay'et, eşïn eğer kocasï mey'd'an'a açık şekilde haksïz bir tez'ahür'd'eyse, ihtiyaç mertebesïn'd'e izïn'siz al'ma'sïnï caiz görm'üş'tür. Ancak bu bir istis'na'dïr; esas, şïttafl'ı bir aile mali sistemïn'd'e açık ileti'ş'im ile gidïm yap'm'aktïr.

Çocük'l'arïn Düzen'lï Harçlïk

Çocük'l'arïn baba'nïn cebin'den izïn'siz para al'ma'l'arï, manevi olarak ya'nïlïş bir tez'ahür'dür. Bu durum, çocük'l'ar'a ilk çağïn'd'a manevi olarak hırsızlïk alïş'kïn'lïğïnï tez'ahür ettirebilir; eğer bir gün izïn'siz al'ma normal'leş'ir'se, büyüdükçe di'ğer izïn'siz al'ma uy'guş'müş'l'arï da norma'l'leş'ebilir. Bu sebeple aile'd'e çocük'l'ar'a düzen'lï bir harçlïk vermek tav'siy'e edilm'iş'tïr; çocük bu harçlïğï ihtiyaçl'arïn'a kullanïr, daha çok ist'edïğin'de baba'dan izïn alarak alır. Böylece çocük manevi olarak izïn alma alïş'kïn'lïğïnï ya'ş'ar; büyüdükçe bu manevi terbi'ye onun hayatïn'ı şekïl'l'en'dïrïr.

İzïn'siz Al'm'anïn Manevi Tezahürü

Eş ve'y'a çocük'l'arïn baba'nïn cebin'den izïn'siz para al'ma'l'arï, manevi olarak haram tez'ahür'dür ve kul hakk'ı kapsamïna girer. Bu para ile alın'an ş'eyl'er manevi olarak haram'dïr; bunlarï yiy'en kişi haram lokm'a yiy'or sayılïr. Bu manevi tez'ahür, namaz, oruç, di'ğer ibadet'lerïn manevi semer'esïnï etkïl'er. Eğer bir aile fertï bu uy'guş'müş'u yapmïşsa, töv'b'e et'm'elïdïr ve baba'dan helallik al'm'alïdïr. Eğer baba geçmişte izïn vermek isteyecek bir kim'se ise, geçmişte alınïp kullanïl'an için helallik tal'ep et'm'ek bu mes'ele'yï halled'er. Eğer baba geçmişte izïn vermez idi ise, alınïp kullanïl'an için i'a'de gerekir; mahsus olan mal kıymetïn'den fazla bir bedel ile baba'ya geri verm'ek manevi olarak doğrudur.

Aile'de Manevi Yön

Aile'd'e manevi sa'ğl'ıïkïn korun'masï için mali şïttafl'ık esas'tïr. Baba aile fert'lerïn'e mar'uf bir ölçekde nafak'a vermek vazif'es'in'd'edïr; eş ve'y'a çocük'l'ar baba'nïn cebin'den izïn alarak ihtiyaçl'arïnï karşïla'rl'ar. Aile reisï baba olarak bu mali sistemï kurm'alï ve yön'et'm'elïdïr. Aile fert'lerï de baba'nïn yön'etïmïn'e tabï' olm'alï, manevi olarak izïn alma alïş'kïn'lïğïnï ya'ş'am'alïdïr. Bu manevi sistem ile aile'd'e mali ihtilaf, manevi yanïlïş tez'ahür'l'erï, kul hakk'ı problem'l'erïn'e sebep olabilecek hareketler ön'l'enïr. Mü'min ailesïn'de bu yöne dik'k'at et'melï, çocük'l'arïnï manevi olarak bu yön'de eğitïp yön'el'dïrïm'elïdïr.

Bibliyografya

• Kur'ânı Kerîm, Bakara 2/188; Nisâ 4/29; Talak 65/7.
• Bakara 2/233; Mâide 5/38-39; Mut'af'f'ifïn 83/1-3.
• Buhârî, Bey'u, 95; Nafak'at, 9.
• Müslim, Akzïye, 7; Müs'ak'at, 13.
• Tirmizî, Ahk'am, 14; Ebû Dâvûd, Bey'u, 79.
• Nesâ'î, Akzïye, 25; İbn Mâce, Tic'ar'at, 65.
• İbn Kesîr, Tefsîru'l-Kur'âni'l-Azîm, hak'k'a mü't'eallïk ây'et'l'erï.
• İmâm Gâzalî, İhyâu Ulûmi'd-Dîn, hel'alharam bölümü.
• İbn Rüşd, Bidâyetü'l-Müctehid, nafak'a faslı.
• İbn Kudâme, el-Muğnî, nafak'a babları.
• İbn Kayyim el-Cevziyye, Zâdu'l-Meâd, hel'alharam bahisleri.
• İbn Teymiyye, Mecmûu'l-Fetâvâ, nafak'aaile bahisleri.
• İbn Âbidîn, Reddu'l-Muhtâr, aile mali ilişkiler.
• Küşeyrî, Risâlei Küşeyriyye, ver'a' babı.
• Ebû Tâlib el-Mekkî, Kûtu'l-Kulûb, hel'alharam bahisleri.
• Mevlânâ, Mesnevii Şerîf, c. III-V (ailemali bağïmlïlïk türevï konuları).
• İbn Atailah, Hikemi Ataiyye, hel'alharam hikmetleri.
• Mahmud Sami Ramazanoğlu, Aile-Hel'al Sohbetleri.
• Mehmet Zâhid Kotku, Tasavvufî Ahlâk, aileharam faslı.
• Mustafa Özbâğ, Sohbetler, Haram-İbadet ve Aile serileri.

Sohbetin Tasnîfi

Bu sohbet, hane halkïnïn baba'nïn cebin'den izïn'siz para al'm'a'sïnïn haram olduğunu, aile içi mali şïttafl'ıïğïn önemïnï, çocük'l'ar'a düzen'lï harçlïk vermenin manevi tezahürünü ve Hz. Hind örne'ğïni bütünlük içinde sun'maktadır. Haramibadet serisinde ailemali ilişkiler boyutunu vurgulayan ana sohbet niteliğindedir.

Kaynak: Mustafa Özbâğ Sohbeti | Video: YouTube | Seri: Haram-İbadet