Mesnevî 2215. Beyit Girişi: “Bu Sözler Her An Zuhûra Gelmeseydi” — Vâridâtın Durmadan Akışı (Rahmân 55/29)

Beyit’ten devam edeceğiz. Geçen hafta bu sözler her an zuhura gelmeseydi, durmadan zuhûr ediş bu sözlerin söylenmesine sebep olmasaydı, aklı cüz’î, külle âit sözleri söylemezdi. normalde o ana kadar söylenen sözleri Hz. Pîr kendi aklına vurmuyor. Diyor ki bunlar birer ilhâmın eseriydi. O ilhâm ki ardı ardına kesilmeyen, devamlı gelen ve devamlı geldiği için ta’bîr-i câizse doldu ve taştı. Böylece o dışarı taşmaya başladı o ma’nâda. Evet. Devam ediyor. Fakat biri biri ardınca durmadan zuhûr ettikçe zuhûr ediyor. Bundan dolayı da denizin dalgaları buraya gelip durmakta. Demek ki o ma’nevî işaretler, o ma’nevî fevzâtlar durmadan devam ediyor. Ve denizin dalgaları gibi durmak bilmiyor. Âyet-i kerîmede Cenâb-ı Hakk buyurur ki Rahmân 55/29, o her an bir iştedir.

Demek ki Cenâb-ı Hakk durmak, bilmek sizin hep yaratıma halindedir. Bu hem zahir yaratmadır hem de batın yaratmadır. Ben farkındasınız zahirle batını çok ayırt etmem. Derim ki insanlar anlasın diye zahir batın ayrımı var. Yoksa Allâh indinde zahir batın ayrımı yoktur. Öyle olunca o her an bir iştedir, her an yaratır, her an diriltir, her an farklı bir tecellidedir. Öyle olunca Hz.

Denizden Kasıt Cenâb-ı Hakk’ın Zâtı, Dalgalardan Kasıt Sıfât-Esmâ Tecelliyâtı — Mevlânâ’nın Işık-İplik Temsîli

Pirde durmadan zuhûr ettikçe zuhûr ediyor diyor. Zuhur etmek meydana çıkmak. bir şeyin meydana çıkması. Cenâb-ı Hakk’ın ilm-i ilâhîsinden bir şey meydana çıkıyor. Çünkü başka bir âyet-i kerîme’de de o bir şeyin olmasını istediği zaman ona sadece ol der. Onun ol demesiyle bütün her şey kendi hakîkatine uygun, kendi fıtratına uygun o var olur. Aslında var olur derken biz yine kendi dairemizden bakarak da onun var olduğunu söylüyoruz. Onun normalde hakîkat noktasında o zaten var idi. O yüzden buradaki denizden kastı Allâhu a’lem, Cenâb-ı Hakk’ın ilm-i ilâhîsi Allâh’ın kendi zatı. Buradaki dalgalardan da bizim anladığımız Cenâb-ı Hakk’ın sıfatları, esmâları. Onun sıfat ve esmalarının tecelliyâtı.

Durmak bilmeksizin bir şekilde o var oluş devam ediyor. Ve durmak bilmeksizin bir şekilde eğer ki o sûfî hayret makāmına geçtiyse hayretten hayrete geçiyor. Ama öbür türlü var oluş hiç bitmiyor. Hiç kesintiye uğramıyor. Hiç kesintiye uğramıyor. Hatta Hz. Mevlânâ Celâleddîn-i Rûmî Hazretleri Mesnevî’de de böyle bir ışık anaforu koyar. Der ki bir ipliğin önüne bir ışık koymuş olsan hızlı onu normalde çevirsen ışıktan bir daire olur der. Aslında ışıktan bir daire olur gözün yanılsamasıdır o. Yoksa o ışık bir tanedir hızlı döndüğü için sen ışıktan bir daire görürsün der. O zaman var oluş her dâim devam ediyor. Her an devam ediyor. Kesintiye uğramadan devam ediyor. O yüzden bir sûfînin bir dervîşin gönlü de bu ma’nâda bir sahil gibidir ilk etapta.

Nasıl sahil gibidir? Dervîş yetişirken o kimse o dalgalar ta’bîr-i câizse ona çarpar. Sahil gibi tecelliyâta mazhar olan bir dervîş eğer ki gönül dünyası berraklaştıysa, gönül dünyası aydınlandıysa, gönül dünyası tecelliye mazhar olduysa onun gönlü bu benzetmede teşbih de hata olmaz. Kıyı gibidir. Habire şak vurur ve her vuruş eskisi gibi değildir. Tek esmada da vurmaz, tek sıfâtî tecelliyât da olmaz.

Her Vuruş Ayrı Bir Nûr-İdrâk-Firâset — Tevbe-Zikir-Sevgi ile Saflanma ve Nefs Merâtibinde Farklı Nûrlar

Bu tabi başlangıçta normalde her vuruş ayrı bir nûr perdesi, her vuruş ayrı bir firâset perdesi, her vuruş ayrı bir anlayış, ayrı bir idrâk verir dervîşe. O dervîş her geleni ondan bilmeye başlar. Artık onun sıfâtî tecelliyâtı onun kalbine oturur, yerleşir ve onun esmâsı onun kalbine yerleşir. O hiçbir zaman durmaz. Burada önemli olan o dervîşin gönlünün buna yatkın olması, dervîşin gönlünün buna yatkın olması gönülde kin, kibir ne bileyim yanlışlıklar, eksiklikler olmayacak. Onun gönlü saf bir hale gelecek. Nasıl saf bir hale gelir? Tevbe ile saf bir hale gelir, zikri ile saf bir hale gelir, sevgi ile saf bir hale gelir. Zikri olunca onun gönlünde Hz. Pîr’in deyimiyle zuhûr veya eskilerin deyimiyle zuhûrât bitmek tükenmek bilmez.

Ben onu hayret perdesi olarak nitelendiriyorum. O yüzden o tecellî dalgaları, o hayret perdeleri ardı ardına gelir ve ardı ardına geldikçe o kimse ilmin ledinden bilgilenmeye başlar. Artık onun gönlüne ilmin ledini akar. Çünkü her esmâ kendi ilmiyle gelir. Her sıfâtî tecelliyât kendi ilmiyle gelir. Kendi ilmiyle geldiği için artık sen bu ma’nâda aslında başlangıç olarak zannedersin ki şu esmâ bu ma’nâda ama o ma’nâda değildir. Her esmâ’nın vuruşunda, her sıfâtî tecelliyatta, her esmâ tecelliyatında ayrı bir ma’nâ, ayrı bir idrâk olur. Ayrı bir nûr rengi olur. Onun nurunun rengi de ayrıdır. Çünkü normalde başlangıçta mesela Mutmainne’de başladı diyelim. Mutmainne’deki nûrla devam etti. Ondan sonra diğer nefs meratiplerindeki nurlar farklı farklıdır.

Bu başlangıç öğretiyle alakalıdır. Ama bunun özü aslı anlatsana ben bugün Gündüz de dedim. bir anda o kimse deryaya attı kendini ve yolunu tamamladı. Bir anda deryaya atmadı yolu uzadı. Çünkü nefs tuttu, hevâ-hevs tuttu, sevgisizlik tuttu, arkasından bir sürü şey tuttu.

Bir Anda Deryaya Atamayanın Yolu Uzar — Kebâir-Zulüm Yapmadıkça Zuhûr Devam, Kibir-Küstâhlık Asıl Tehlike, Asıl Tefekkür

Bir anda o sevip atamadı kendini. Sevip atmış olsaydı bir anda yolu bitecekti. Ama sevip atamadığı için yolu bir anda bitmedi onun. O artık normal çabalayarak yol yürüyecek. Çaresi yok. O yüzden bu noktaya gelen bir kimse artık onun üzerinde o büyük bir günâhı kebaire girmediği müddetçe, insanlara haksızlık yapmadığı müddetçe, etrafına zulmetmediği müddetçe o zuhûr onda devam eder. Ama ben bu hale geldim deyip de tevbeyi bırakırsa, zikrullâhı bırakırsa, küstâhlaşırsa, kibirlenirse kapısı kapanır onun. Yolu kapanır. Bunda en büyük tehlike odur. Kibirdir, küstâhlıktır, kendini bir şey zannetmektir. Onun yolu kapanır. Allâh muhafaza eylesin. O bu tecellîlere mazhar oldukça tevâzûsunu arttırmalı, tecellîlere mazhar oldukça kendini bilgisiz görmeli, tecellîlere arttıkça artık o.

Demeli ki ben buranın en ednâ insanıyım. Allâh bizleri onlardan eylesin. Ve bunlar vurdukça sende böyle sonsuz bir tefekkür kapısı açılır. Asıl tefekkür odur. Tefekkür böyle kendi kendine düşünmek değildir. O sıfâtî tecellihatları mazhar olanın tefekkürü tefekkürdür. Veya Esmâ-i İlâhî’nin cilvesine kapılan o hayretten hayrete geçenin tefekkürü asıl tefekkürdür. Rabbim onlardan eylesin. Ahvâl idi. Ahvâl idi.

İhtiyâr Çalgıcıdan Mürşid Bakışı: Sözü Bırakıp Hâle Geçmek — Hayret Perdeleri Türkçe’ye Sığmaz, Menkıbenin Zarûreti

Ne yapıyor o çalgıcı? Ona bu açıdan da bakabiliriz. Veya ihtiyâr çalgıcıyı biz Cenâb-ı Hakk’ın bir tecelliyâtı olarak da görebiliriz. Veya biz ihtiyarı Muhammed Mustafâ’nın nûru olarak da görebiliriz. Bu noktada görme açısından bunların hepsi de ikiliktir. Nasıl görürsen gör, ikiliktir. Ama biz onu diyelim ki bir mürşid olarak görelim. Ve o bu hali yaşayınca o ihtiyar çalgıcı, habire gönlü vâridâta açılıp, zuhurata açılıp, perdeden perdeye geçmeye başlayınca artık o sözü bıraktı. Nasıl sözü bıraktı? önceden kemanını yere vurduydu. Ben yıllardır şöyle yaptım, yıllardır böyle yaptım dediydi, tevbe ettiydi ve bir sürü kelam, pişmanlık, hikayesi okuduydu bize hatırlarsanız. Artık bu zuhûrât onun gönlünde tecellî edince, o hayretten hayrete geçince gönül Cenâb-ı Hakk’ın sıfâtî tecelliyâtlarına, Esmâ’nın tecelliyâtlarına, daha yerleri, zati tecellîlere mazhar olunca artık sözü bıraktı.

Söz yerine ne geçti? Hâl geçti. Ve bundan sonrası artık dedi, anlatılmaz, bunlar konuşulmaz. Ya bu ancak yaşamak lazım. Bu hayreti idrâk etmek, o hayreti yaşamak gerekir. O sıfâtî tecelliyatlara mazhar olmaya devam etmek gerekir. O yüzden artık o hayret makāmını anlatmak, o kalbe gelen sıfâtî tecelliyâtları anlatmak için Türkçe yetmez. Ona kelimeler yetmez. O çünkü normalde burada o hakikati, o kalbine gelen, o hakikati kendisi ifade etmesi mümkün değildir. Çünkü o hakîkat perdeleri, o hayret perdeleri dile kelama gelecek gibi değildir. Ancak Hazret-i Pîr gibi değişik menkıbelerle anlatmak gerekir. Onu direkt anlatmak, onu normalde kelimelere sığdırmak mümkün değildir. O yüzden Peygamberler de, Kur’ân-ı Kerîm de değişik menkıbeler anlatır.

Ama ne yazık ki, çok özür dilerim, câhil kafalılar, hâm kafalılar, işin hakikatinden uzak, maneviyatından uzak olan kimseler o menkıbeleri küçümserler. Oysa her menkıbe olmasa dahi büyüklerin anlatmış olduğu menkıbeler kendi içinde hakîkat gizler. Bir şeyi direkt konuşsanız karşınızdaki kimse onu algılamayabilir, anlayamayabilir. Ama onu bir menkıbeyle anlatırsanız bunu anlatmak veya karşıdaki kimsenin bunu anlaması daha rahat olur. O yüzden artık o mürşid, o ihtiyar çalgıcı kendi fânîliğini de görür. Ve artık kendisini ortadan çıkarır, kendisini ortadan çıkarıp meydanı Hak’ka bırakır. Çünkü eğer sen meydanı Hak’ka bırakmaz isen hala da hiçliği yakalamamışındır, kendi benliğinden geçmemişindir.

Artık söyleyen dil var ise, gören göz var ise, tutan el var ise senin bir hükmün kalmamıştır. Sen hala da kendi hükmünü gütmen senin o hale gelmediğini gösterir. O hale geldi isen gören de odur, söyleyen de odur, hatta dahi ileri dinleyen de odur.

İhtiyâr Eteğini Dedikodudan Silkti — Hikmete Yabancı Söz, Sûfî İyi Dinleyicidir, Mürşid Hem Mürîd Hem Mürşiddir

İhtiyar eteğini dedikodudan sikti, ona ait bizim ağzımızda ancak yarım bir söz kaldı. Dedikodu nedir? Hikmete yabancı olan şeylerdir. Dedikodu nedir? Senin yaşamadığın şeyleri anlatmandır. Dedikodu nedir? Bir lafı alıp öbür tarafa götürmendir. Başkasından lafı alıp başkasına götürürsün. Dedikodudur. Hakîkat dedikoduya aykırıdır. Siz bir başkasının yaşadığını veya söylediğini bir başkasına hikmet olarak aktaramazsınız. Eğer hikmet ehliyseniz o zaman kalbinize gelen hakikati anlatırsınız. Yok kalbinize gelen hakîkat yok ise siz söyleyici olmayın, dinleyici olun. Sûfî iyi bir dinleyicidir. Dinler, sadece dinler. Ya mürşidsindir anlatırsın ya da mürîdsindir dinlersin. Mürşidler bir tarafı müriddir bir tarafı mürşiddir.

Mürşidler neye müriddir? Allâh’a Celle Celâlühû’na Resûlullâh’a sallallâhu aleyhi ve sellem’e. Onun bir tarafı müriddir. Onun bir tarafı mürşiddir. Kime? Kime? İhvanına kardeşlerine mürşiddir. Kardeş olmayana da mürşid değildir. Sebep? Çünkü ihvânına gönülden gönüle bir bağ vardır. Gerçek ma’nâda ona tabi olan gönlünü ona açar, onun gönül dünyasından nimetlenir, feyizlenir. Aradığını ve istediğini ondan alır. Ama gerçek bir mürîd değil ise, yüzeysel bir mürîd ise sadece zahiri sohbetlerden alır alacağını. Ama o kimsenin gönül penceresi açıldı ise ve gönül dünyası onun sohbeti almaya hazır ise, o mürîd o mürşidin gönlünden alacağını alır. Yok. Gönlü harekete geçmedi ise, kımıldamadı ise o zaman mürîd sadece zahir sohbetlerden alacağını alır.

Yanlış mı değil ama eksik. Mürîde lazım olan gönül penceresini açıp gönül dünyasını sohbete hazır hale getirme, tecelliyâta hazır hale getirme. Esmâ-i sıfatının cilve-i Rabbâniyyesine açık bir hale getirmektir. Dervîşin işi budur. Öyle olunca dervîş dedikodudan kurtulur. Bir başkasının rüyasını anlatmaktan kurtulur, kendi rüyasını anlatır. Bir başkasının halini anlatmaktan kurtulur, kendi halini anlatır. Bir başkasının kalbine gelen o feyizatı anlatmaktan kurtulur, kendi kalbine gelen feyizatla zevk edilir, kendi kalbine gelen feyizatı anlatır. Eğer normalde bir dervîş kardeşinin feyizatını anlatıyorsa o yine dedikodu yapıyor ve bu meseleler bir de iddia halinde de değildir. O kimse artık kalbine gelen vâridâta göre konuşur.

Ama kalbe gelen varidatta o hayal ürünü olmaması heva ve hevesten gelmemesi gerekir. O gerçekten ilâhî bir perdeden, ilâhî bir ses ile gelmesi gerekir. O zaman onun kalbi vâridâta açık, o zaman onun kalbi nurlanmış, o zaman onun kalbi firâset nuruyla nurlanmış, o zaman onun kalbinde zikr-i lisânî harekete geçmiş, o zaman onun kalbi ilm-i ilâhîden ilim almaya başlamıştır. Eğer bu hale gelmediyse dervîş sussun, sadece dinlesin tabi olsun. Yok, o kimse bu hale geldiyse ona da susmak yasaktır. Çünkü ilmi ket ediyor, ilmi donduruyor, ilmi saklıyor, kalbine gelen ilmi insanlara aktarmıyor, o ilmi kendi malı gibi görüyor, kendisi gibi görüyor, o da onu tepetakla düşürür. Bu da doğru değildir. bazıları böyle yok çok anlatmaz bizim Şeyh Efendi.

Anlatacak bir şeysi yok o yüzden anlatmaz. Eğer onun kalbine ilm-i ilâhîden damlamış olsa o bütün her şeyi yaymaya çalışır. Sahâbe bir âyet-i kerîme öğrenir, o âyet-i kerimeyi teblîğ ederdi, saklamazdı. Rüyalarını da saklamazlardı. Hz. Muhammed Mustafâ sallallâhu aleyhi ve sellem hazretleri ilmi saklamadı. Bir mürşid-i kâmil ilmi saklamaz. Bir mürşid-i kâmil ilmi örtmez. Bir ma’nevî ilim sahibi kimse o ilmini mezara götürmez. O ilim mezarda lazım değil zaten. O ilim mezarda lazım değil. O ilim dünyadayken lazım, dünyada yaşayanlara lazım. Mezarda lazım değil. Öldü bitti. O esnada kaç tane kalp ehli olacak da gidecek onlar mezardan ilim alacak. Kendimi bir yere koymak için söylemiyorum. Parantez içinde söylüyorum.

Şeyh Efendi’nin Mezar Tedrîsi ve Dervîşin Paylaşacağı Dört Kaynak: Kur’ân, Sünnet, İmâm İctihâdı, Üstâd Sözü — Yarım Söz

Şeyh Efendi bir tek bu fakire dedi. Oğlum benim kabrimin başına geldiğinde istediğini soran, istediğinin cevabını alan dedi. İkinci bir kimse yoktu. İkinci bir kimse yoktu. Koca dergâhta. Dedikodu yapıyorlar hepsi de büyük bir çoğunluğu. Allâh muhafaza eylesin. O yüzden bu meselede artık o mürşid-i kâmil dedikodudan çıkar. Nasıl dedikodudan çıkar? Başkasının sözlerini aktarmaz. Ben bazen hatta sayfada da veya genel olarak diyorum ki dervîşim paylaşacağı, paylaşım yapacağı şey bir Kur’ân’dır. İki Sünnet-i Seniyye’dir. İki, imâmların ictihâdıdır. Üç, dört, üstâdının sözleridir. Büyüklerin sözleridir. Başka bir şey dedikodudan ibârettir çünkü. Başka bir şey dedikodudan ibârettir. Dervîşin dinleyeceği, dervîşin dinleyeceği Kur’ân’dır, Sünnet-i Seniyye’dir, hadislerdir yani. ya imamların ictihâdıdır, üstâdının sözüdür.

Geri kalan dedikodudan ibârettir. Geri kalan dedikodudan ibârettir. Abimiz şöyle dedi, batsın senin abin. Ablamız şöyle dedi, batsın senin ablan. Neden? Yol keser o. Yol keser. Dedikodudan ibârettir. Kur’ân, sünnet, imamların ictihâdı, üstâdının sözü bu kadardır. Geri kalan dedikodudan ibârettir. O yüzden, geri kalan bizim dilimizde meşhur bir ibare vardır ya, yarım sözdür. Yarım söz de hareket eden yarıda kalır. Yolunu şaşırtırsın insanların. Sebeb, sen yarım söz ehlisin. Yarım söz ehlisin, hiç konuşma. Hiç! Mikrofonu eline alma. Batarsın. Allâh muhafaza eylesin.

“Ay-Su İşreti” Beyti — İlâhî Güzellik, Cemâlullâh Tecelliyâtı ve Zikrullâh Halakasında Cemâl Perdesinin Aralanması

Bu Ay-su işreti, düzüp koşma uğrunda yüz binlerce can feda edilse eğer, Ay-su işreti aşırı derecede güzellik. Ay-su, eski dilde bu Ay-su, Hz. Pîr bunu koymuş. Evet, kız çocuklarınıza isim koyun. Yeni doğan kız çocuklarına, yeni doğacak olanlara. Ay-su. Gidiyorlar böyle gâvur isimcikleri koyuyorlar. Arıyorlar boyuna. İsim arıyorlar. Ne güzel bir isim değil mi? Ay-su. Tabii. Ay-su, ilâhî güzellik. Bir baştan baktığınızda Cemâlullâh. Allâh. Cenâb-ı Hakk’ın celâl ve cemâl tecelliyâtı. Çünkü en güzel isimler O’nundur. O yüzden genelde Ay-su, aşırı derecede güzel demek. Aşırı derecede. o aklın üstünde bir güzellik. Aklın üstünde bir güzellik. İşret diyor ya, bu Ay-su işreti. Ay-su işret de böyle âşıklar toplanır, söyler ya.

Ay-su işreti deyince âşıkların toplandığı bir meclis. Bütün güzellikler orada. Ben onu böyle zikir halakası ama zikir halakasında herkes vecd ehli olmuş. Kendisi kalmamış zikredenlerin. Öyle bir hayret perdesine geçmişler. O ilâhî güzelliğin tecelliyâtına bırakmışlar kendilerini. Ve her biri esmâ’nın güzelliğinde kaybolmuşlar. Öyle bir vecd haline, öyle bir sarhoşluğa düşmüşler. Ve o güzelliği yakalamak, o vecd halini yakalamak için binlerce can feda edilir ya. Hz. Pirdoğlu diyor, düzüp koşma uğrunda yüz binlerce can feda edilse değer. o vecd haline ulaşmak, o güzelliklerin tecelliyâtına mazhar olma. Ve o Cenâb-ı Hakk’ın cemâl tecelliyatında yok olma, fenâ olma. Bu muhteşem bir şey. Bunun ta’bîr-i câizse perdenin aralandığı yer zikrullâh halakasıdır.

Boş muhabbetlere kanmayın. Zikrullâh halakasının kıymetini bilin. Bu dünyadayken bilin. Bu cemâl perdesi ancak halak-ı zikrullâh da aralanır. Çünkü o kimse halak-ı zikrullâh’a oturduğunda geçmiş günâhları affolur. O Allâh’ı zikrettikçe Allâh da onu zikreder. Allâh onu zikrettikçe o kimse kendi çabası olmadan parlar. Allâh’ın onu zikretmesi demek onun gönlünün en aşağıda. Onun gönlünün tecelliyâta açık, gönlünün tecelliyâta mazhar olması demektir. En aşağısı cemâl dalgalarında, cemâl perdelerinde onun dolaşması demektir. o güzelliği görmek, o Cenâb-ı Hakk’ın cemâl tecelliyâtına mazhar olmak, o Cenâb-ı Hakk’ın aşkında fenâ olmak, fenâ fi’l-aşk olmak.

Fenâ fi’l-Aşk Yoluna Yüz Bin Can Feda — Doğan Ol Cihânın Güneşiyle Oyna, Vücûd Karanlıktır Kalbin Tecellîsi Aydınlatır

Fenâ fil aşk olmaktır o. Artık o kimse şeyhinde fenâ, Resûlullâh sallallâhu aleyhi ve sellemde fenâ. Bütün fenâlardan geçip fenâ fi’l-aşk olmaktır o. Aşk olmaktır o. Aşkta fenâ olmaktır. Aşkta fenâ olmanın yoluna binlerce can feda etse az gelir. Bütün malını mülkünü feda etse az gelir. Bütün nefeslerini feda etse az gelir. Bu dünyada onun karşılığı yoktur fenâ fil aşkın. Yüz bin canlı olacak ki saniyede verirsin, saniyede. Orada dervîşin, orada sûfînin hedefi fenâ fi’l-aşk olmaktır. Çünkü ancak o zaman kalp cemâl sıfatının tecelliyâtına mazhar olur. Kardeşler, arkadaşlar, canlar, ben size yolun kısasını anlatıyorum. Ben uzun yolu anlatmıyorum size. Benim uzun yol gidecek zamanım yok. Ben tez canlı bir insanım.

Beklemeye hiç gelemem ben. Ben tez varmalıyım varacağım yere. O yüzden tez fenâ fi’l-aşk haline yakalayın. O yüzden yüz bin canlı olacak ki, yüz bin dirhemli olacak ki, yüz bin altınlı olacak ki, o hal ile hallenmeye bütün dünyayı feda etseniz yine az gelir. Can ormanındaki avcılıkta doğan ol, cihânın güneşi gidip canla oyna. Bu dünya dediğiniz şey nefs de hevâ-hevs de doludur. Bu dünya dediğiniz şey karanlık da doludur. Bu dünya ancak ve ancak senin gönlünün aydınlanmasıyla aydınlanır. Ve bu vücut karanlıktan ibârettir. Bu vücudu aydınlatacak olan senin kalbine gelen tecelliyattır. O yüzden vücut da karanlıktan ibâret bir metadır. Öyle olunca Sûfî bu can ormanında, bu karanlığın içerisinde doğan gibi avcı olmalı.

Ne ile nasıl oynamalı? Güneş ile oynamalı. Güneşin diyor, ne diyor, cihânın güneşi gidip canla oyna. Git onunla oyna. Ona yaklaş. Cihanın güneşi Allâh’tır. Sen bu nefs karanlığından kurtul. Bu dünya karanlığından kurtul. Bu hevâ-hevs karanlığından kurtul. Bu vesvese karanlığından kurtul. Bu aşksızlık karanlığından kurtul. Bu sevgisiz karanlığından kurtul. Bu mal sevgisi karanlığından kurtul. Bütün seni Allâh’a yönelmeni engelleyen her şey karanlıktır. Bu karanlıklardan kurtul. Ona yaklaş. Onunla yan. Onunla yan. Onda var ol, onda yok ol. Her nefes. Ve bu hale gelince o zaman sende söz bitecek. Bu hale gelince sende dedikodu bitecek. Bu hale gelince sende hevâ-hevs de bitecek.

Sen Aşktan Fâni Olursan — Yüce Güneş Allâh, Fussilet 41/39 “Ölü Toprağa Hayat” ve Mürşid Allâh’ın Mâşâsıdır

Sen aşktan fânî olursan karanlıktan aydınlığa çıkacaksın. Aşkta ilâhî aşk. Benim buradaki aşktan kastım Allâh’tır. Sen onda fenâ olursan o zaman normalde bütün bir şekilde kemale erenlerden olacaksın. Allâh cümlemizi onlardan eylesin. O yüzden ihtiyar dedikodudan kurtuldu. Heva hevesten kurtuldu. Meleğe anı şeylerden kurtuldu. Artık geriye çekildi. Ve söz bu ma’nâda evet ne anlatılırsa anlatılsın eksik kaldı. Yüce Güneş can vere gelmiştir. Her nefeste boşaldıkça doldururlar. Ey ma’nevî Güneş can verdi eski cihâna yenilik göster. İnsanın vücuduna akıl ve rûh gayb âleminden akar su gibi gelmekte. Her nefeste sen nefesini boşalttıkça yeni bir nefes de o seni doldurur. Bu işin zahir tarafı. O ölü toprağa hayat verir.

Fussilet 41/39. Sen bir ölü topraksın. Sen bir ölü topraksın. O ölü toprağa can veren Cenâb-ı Hakk. nasıl Güneş bütün dünyaya can verir. Bitkiler, hayvanlar, insanlar o Güneş’in ışığından ısısından faydalanır. O Güneş dünyanın hayat bulmasına sebep olur. Buradaki Hz. Bir Yüce Güneş diyor. Yüce Güneş deyince ben bunu Allâh’ın Zatı tecellîsi olarak algıladım. Bir başkası bir başka şekilde algılayabilir. O yüzden istersen ona Zatı tecellî de, istersen ona Muhammed Mustafâ’nın nuraniyeti de, istersen ona Mürşid-i Kâmil’in nuraniyeti de. Aslında baktığında Hz. Mevlânâ’ya göre bunların birbirlerinden farkı yoktur der. Hz. Pîr öyle söyler. Çünkü Hz. Pîr vahdet-i vücûd’u adına anmaz ama söylemleriyle onu anlatır.

Ve hikayelerle meseleyi oraya getirir. O yüzden buradaki can vermek biyolojik değil. Buradaki can vermek manevidir. O bir kimsenin gönlünü uyandırmak, bir kimsenin gönlünü ihya etmek, nefsin karanlıklarından ona nefes verip, ona zikrullâh verip, onu aydınlığa çıkarmaktır. Bunu Mürşid üzerinden tecellî etse de asıl ona can veren Allâh’tır. Bunu bir peygamber üzerinden tecellî etse de ma’nevî bu ma’nâda asıl canı veren yine Allâh’tır. Avam yeni dervîş onu Mürşid’in üzerinden görür, onu peygamber sallallâhu aleyhi ve sellemin üzerinden görür. Nur Allâh’a aittir, ilim Allâh’a aittir, hidayet Allâh’a aittir, Rahmân olan Allâh’tır, Rahîm olan Allâh’tır. Bütün tecelliyât Allâh’ındır, bütün fiiliyat Allâh’ındır.

Maddi ma’nevî, ona can veren Allâh’tır. İnsanı nefsin karanlıklarından aydınlığa çıkaran Allâh’tır. Dünyanın karanlığından onu aydınlığa çeken Allâh’tır. Onun önüne perdeleri açan Allâh’tır. Ona fiiliyatları gösteren Allâh’tır. Ona Esmâ-i sıfatlarının tecelliyâtına mazhar eden Allâh’tır. Allâh’tır, Mürşid de Allâh’ın mâşâsı hükmündedir. Allâh’ın maşasıdır. O yüzden normalde o ma’nâda baktığında Hz. Pîr ister o mumdan yan, ister bu mumdan yan der. Çünkü hepsi de bir mumdan yanmıştır. O yüzden o gönlü uyandırmak, o nefsi uyandırmak, her nefes alışverişte o kimse Zât-ı ilâhiyye’nin tecelliyâtına mazhar olması. Cenâb-ı Hakk’ın o kimsenin üzerinde lütfudur, ihsanıdır, ikramıdır. Çünkü her nefes alışverişte onunla alışveriş olur.

Bazen biz dervîşlere çift esmâ veririz.

Çift Esmâ Hû-Hayy / Hayy-Kayyûm Tedrîsi — Esmâ’yı Veren de Alan da Allâh’tır; “Beni Zikredeni Ben de Zikrederim”

Hu esmâsı, Haye esmâsı çift okunur. Hû. Yaptığında hem Esmâ-i dışarı verirken Hû der, hem de Esmâ-i içeri alırken de Hû der. Hem Esmâ-i dışarı verirken Hayy Hayy der. Esmâ-i böylece ikili okur ki hem Esmâ-i dışarı verirken Hayy der, hem de Esmâ-i içeri alırken Hayy der. Bu sefer o dervîş hem nefesi verirken de doludur, nefesi alırken de doludur. O Hû verir, Hû alır, Hayy verir, Hayy alır, Kayyûm verir, Kayyûm alır. Alışveriş onunladır. Alışveriş onunladır. O gönlün uyanıklığını veren, o nefesin uyanıklığını veren Allâh’tır. İster bir velînin üzerinden versin, ister bir çöpün üzerinden versin, ister bir kayanın üzerinden versin, ister bir karıncanın üzerinden versin, isterse o bir denizin dalgasından versin, isterse denizin kenarında karanlıkların içerisinde denizden Hu diye ses versin, o onundur.

Onu iki görme. Nereden gelirse gelsin. Esmâ sana, Esmâ ondan gelir. Esmâ ondan gelir. Sen Zâkir Esmâ’yı böyle verdi dersin değil, ikiliktir o. Zâkir’in üzerinden Esmâ’yı veren de odur. Sen dersin ki Şeyh Efendi Esmâ’yı böyle verdi, zahirde görünen odur. Esmâ’yı veren odur. Esmâ’yı alan da odur. Kim Allâh’ı zikrederse, Allâh da onu zikreder. Bu ayeti kerimenin tefekkürüne ne akıl yeter ne kalp yeter. Yetmez. Bu her şeyin üstünde bir şeydir. Yetmez. O yüzden o her verişte ve alışta o doldurur, o boşaltır. Dolan da odur, boşalan da odur. O her an bir iştedir, her an zikredeni zikretmektedir. Öyle olunca o ölüye hayat verir. O diriden ölü çıkarır, ölüden diri çıkarır. O istediğine istediği tecelliyâtı yaşadır.

O yüzden o nefsin karanlıklarından kurtulup, nefsin karanlıklarından kurtulup, kalbin aydınlık deryasına, denizine o kimsenin kendisini atması gerekir. Bu kibirle olmaz. Bu gösteriş de olmaz. Bu hevâ-hevs de olmaz. Bu neme lazımla olmaz. Bu illaki illaki aşıklıkla olur. İllaki zikirli olur. İllaki gönül vermekli olur. O yüzden Hz.

“Ey Mâ’nevî Güneş Eski Cihâna Yenilik Göster” — Rûhundan Üflenen Ümît Kapısı ve İmân Üzere Tevbe-Zikir Niyâzı

Pir burada devam ediyor. Ey ma’nevî güneş! Can verdi eski cihâna yenilik göster. Ben bunun sözümün başında söyledim. Allâh Celle Celâlühû dedim. Çünkü benim nazarımda o ma’nevî güneş Allâh’tır Celle Celaluhu. Hz. Pîr Allâhu a’lem onu kastetti. Ve o kimse can verdi eski cihâna yenilik göster deyince, ona yeni bir can ver. Eski candan bıktık, usandık. Ey güzeller güzeli! Sen canımızı o ilk günkü gibi güzelleştir. yarattıydın ya bizi. Yarattığın zaman kendi ruhundan üflediydin. En temiz halimizdi bizim kendi ruhundan üflediğinde. En temiz halimizdi. Hiçbir şeye bulanmamıştık. Hiçbir şeye karışmamıştık. Hiçbir şey bizim üzerimizde ağırlık yoktu. Sen kendi ruhundan bize bir rûh üfledin ya. Ve sonra bizi sürdün, gönderdin ya.

Biz o günden beri her şeylere bulandık. Toza toprağa, çamura bulandık. Kire pisle pasa bulandık. Biz her türlü yanlışlıklığa, her türlü eksiklikliğe bulandık. Nefsimiz neyi emrettiyse onu yaptık. Hala da yapıyoruz. Ama ümit ediyoruz. Sen her an bize yeni bir can üflersin. Bizi yeniden tertemiz edersin. Bunu beklemekteyiz biz. baharı bekleyen kumrular gibi yeniden bizi temizleyip kendi katına almanı bekleriz. Tozumuzun, toprağımızın, kirimizin, balçığımızın bakmadan senin indinde bizim kirimiz ne olur ki? Senin indinde bizim tozumuz ne olur ki? Senin indinde bizim yanlışlığımız, eksiklimiz ne olur ki? Biz sana îmân ettik. Senin varlığına, birliğine, sıfatlarının tecelliyâtına îmân ettik. Biz bu îmân üzerinde durup seni kıbel kadar eksik zikretmeye devam ediyoruz.

Sen bize yeniden can ver. Bizi yeniden ihya eyle. Gönüllerimizi tenvîr eyle. Gönüllerimize tecellî eyle. Bizleri ilâhî aşkınla aşklananlardan eyle. Bizleri ilâhî aşkınla süslediklerinden eyle. Bizlerin dillerini zikrullâh ile ıslak olanlardan eyle. Bizlerin öyle gönüllerini tertemiz eyle ki sen oraya misafir ol ya Rabbi. Ve sıfâtî tecelliyatlarını mazhar eyle. Esmâ-i cilvelerini orada bizlere göster. İlm-i İlâhîni bizim gönlümüze akıttığın gönüllerinden eyle. Bizim gönlümüzü öyle eyle ki biz seninle orada konuşalım. Biz seninle dertleşelim. Biz seninle halleşelim. Ya sen söyle biz dinleyelim. Ya da biz yarım yamalak sözlerimizi anlatalım. Senin önünde bizim anlatmamız Mûsâ’nın asâsını anlatmak gibi olur.

Ama sen söyle biz dinleyelim. Sen anlat biz idrâk edelim. Sen tecellî eyle biz onunla süslenelim. Ecmai. İnsanın vücuduna akıl ve rûh gayb âleminden akar su gibi gelmekte. Ruhu kendinden üfledi. Rûh bizim değil zaten. Ruhla beraber aklı da bize üfledi. Ruhu kendinden üfledi. Ruhu kendinden üfledi. Ruhu kendinden üfledi. Rûh bizim değil zaten. Ruhla beraber aklı da bize üfledi. Akıl da bizim değil. O yüzden akıl Cenâb-ı Hakk’ın insana lütfettiği bir ikramdır, bir ihsandır, hediyeidir. Ve Hz.

Akıl ve Rûh Gayb Âleminden Akar Su Gibi Gelmekte — Hicr 15/29 “Rûhumdan Üfledim”, Ahsen-i Takvîm ve İnsan Ancak Allâh’a Lâyıktır

İpir diyor ki bunların her ikisinin de kaynığı gayb alemidir. onun katından gelmektedir. Onun ilm-i ilâhîsinden gelmektedir. Çünkü Cenâb-ı Hakk Âdem’i yaratırken onun şeklini tamamladı, bütün her şeyini dizayn etti. Ve onu en güzel demeyim de Ahsen-i Takvîm üzerine yarattı. Ahsen-i Takvîm’i güzel demek Ahsen-i Takvîm’i anlatmaya yetmez. O yüzden bazı Kur’ani terimler vardır. O terimleri anlatmak için Arapça bile yetmez. Orada bütün diller suskun kalır. Kur’ân Arapça indirilmiştir ama ma’nâ itibariyle Arap dili onu anlatmaya yetmez. Onu dünya dillerinin hiçbirisi de anlatmaya yetmez. Kur’ân öyle bir sırlı ilâhî kitaptır. Onu normalde çok iyi Arapça da bilse bir kimse ma’nâ itibariyle onu anlatamaz.

Ahsen-i Takvîm de böyle bir kelimedir. İnsanı anlatmaya diğer kelimeler yetmez. O ancak Ahsen-i Takvîm üzerine yaratılmış bir varlıktır insan. Ne yazık ki güdük dillerle bunu anlatmak anlamak da mümkün değildir zaten. Buna bakarsan hiçbir dile hakaret değildir. Ahsen-i Takvîm ilâhî bir kelamdır. O ilâhî kelamın ancak o kimse manasını anlayabilir. Zaten maksat ma’nâda gizlidir. Söz de değildir. Söz gelir geçer. Mana hakîkat kalıcıdır. Ve ne yazık ki insanoğlu hakîkatten uzaklaştı. Ve gönüller hakîkate kapandı. Gönüller hakîkate kapanınca sığ sözlerin arkasına saklandı insanoğlu. Ve dini de sığ sözlerle anlamaya çalıştı ki en büyük handikat bu. Oysa din ma’nâdı. Kur’ân bir ma’nâdı. Hz. Muhammed Mustafâ bir ma’nâydı.

Mürşid-i Kamiller bir ma’nâydı. Pîr Efendiler bir ma’nâydı. Ama kimse o mananın peşine düşmedi. Herkes işin sözün süslüsüne baktı. Kıyafetin süslüsüne baktı. Şerîatın şatâfatına baktı. Mana ortadan kalktı. Yetim çocuklar gibi kıyıda köşede kaldı. O yüzden Ahsen-i Takvîm’i en güzel şekilde yarattı demek Ahsen-i Takvîm’i anlatmak demek değil. Çünkü Ahsen-i Takvîm’in arkasında Cenâb-ı Hakk’ın ruhundan üfledim dediği rûh var. Bu manayı anlamazsa insan Ahsen-i Takvîm’i anlaması mümkün değildir. Cenâb-ı Hakk kendisini bir kimseye tanıtmazsa o kimsenin Ahsen-i Takvîm’i anlaması mümkün değildir. Allâh bir kimsenin gönlünü firâset açarsa ancak o kimse Ahsen-i Takvîm’in manasını anlayabilir. Ancak o kimse o zaman Kur’ân’ın manasına ulaşabilir.

O da kendi zaviyesinden kendi kalp dünyasından kendi kalbine gelen tecelliyât kadar. Ama o orada bitmez bitmek tükenmek bilmeyen bir ilmin kapısında durmaktır ma’nâ. E Cenâb-ı Hakk o insanı Âdem’i yarattı ve ona kendi ruhundan üfledi. Bunu düşünmez insan. Bunu düşünmez. Bunu düşünmez. Bunu düşünmez. Kendi kendine bunu tefekkür etmiş olsa ben bunu akıl üstü kalp üstü bir şey onu neye benzetirsiniz? Hiçbir şeye benzetemezsiniz. Bir tek insan onun kendi ruhundan üflenmiş halidir. insan aslında ma’nâdan ibârettir. İnsan ma’nâdan ibârettir çünkü onun üflediği rûhu taşımaktadır. Onun üflediği rûhu taşımaktadır. Bunu düşününce insan bunu tefekkür edince o zaman insan ta’bîr-i câizse ancak Allâh’a lâyıktır.

İnsan dünyaya layık değildir. İnsan ancak Allâh’a lâyıktır. İnsan Allâh’adır çünkü. Allâh insanı kendisi için yaratmıştır. Kendisi için, yarattığı için ona ruhundan üflemiştir. Ruhundan üfledi. Hatta âyet-i kerîmede Rûhumdan der. Ruhumdan. Ruhumdan. Hicr 15/29. O yüzden insanın rûhu mekan olarak ötelerdedir. Dünyaya ait değildir. Ve o direkt ta’bîr-i câizse Allâh’a bağlıdır. Sana bağlı değildir. Eğer o kimse gönlünü, rûhunun sâhibine bağladıysa, aşkını, muhabbetini, tâbiiyyetini, komple her şeyini ona bağladıysa, o gayb âleminden gelecek olan bütün her şeye mazhar olur. Ve varidatlar, ilhâmlar, hayretler, o esmâ-i sıfatlarının sonsuz tecelliyâtları o kimsenin gönlünde neşv ü nemâ olur.

Kaynakça

• Mesnevî 2215. Beyit Girişi — Vâridâtın Durmadan Akışı (Rahmân 55/29): Mevlânâ Celâleddîn Rûmî, Mesnevî-i Ma’nevî, 1. Defter 2215. beyitten itibâren («Bu sözler her an zuhûra gelmeseydi, durmadan zuhûr ediş bu sözlerin söylenmesine sebep olmasaydı, aklı cüz’î külle âit sözleri söylemezdi») — klasik şerh: Ahmed Avni Konuk, Mesnevî-i Şerîf Şerhi 1/640-660; Tâhirü’l-Mevlevî, Şerh-i Mesnevî 1/610-625; Reynold A. Nicholson, The Mathnawí of Jalálu’ddín Rúmí; Rahmân 55/29 («Yes’eluhû men fi’s-semâvâti ve’l-ardı, külle yevmin hüve fî şe’nin») — Allâh’ın her an bir iş üzere olması; klasik tefsîr — Râzî, Mefâtîhu’l-Gayb 29/108-115; Kurtubî, el-Câmi’ li-Ahkâmi’l-Kur’ân 17/164-170; İbn Kesîr, Tefsîru’l-Kur’âni’l-Azîm 4/272-275; klasik tasavvuf — İbn Arabî, el-Fütûhâtü’l-Mekkiyye 1/710-730 (“Külle yevmin hüve fî şe’nin” bâbı); İmâm Gazzâlî, İhyâ 4/247-260 (“Şuûnât-ı İlâhiyye”).
• Deniz Cenâb-ı Hakk’ın Zâtı, Dalgalar Sıfât-Esmâ Tecelliyâtı — Mevlânâ’nın Işık-İplik Temsîli: «Vahdet-i vücûd» tedrîsinde derya-dalga temsîli — İbn Arabî, el-Fütûhâtü’l-Mekkiyye, “Bahru’l-Vahde” bâbı; Fusûsu’l-Hikem, “Hikmet-i Lutfiyye” ve “Hikmet-i Vahdâniyye” bâbları; Sadreddîn Konevî, Miftâhu’l-Gayb; Davud-i Kayseri, Şerh-i Fusûsu’l-Hikem; Cendî, Şerh-i Fusûs; «ışık-iplik (çevirilen ipliğin daire göstermesi)» temsîli — Mevlânâ, Mesnevî 1. Defter 1140-1170; klasik şerh — Konuk; Tâhirü’l-Mevlevî; «zâhir-bâtın ayrımının izâfîliği» — İbn Arabî, Fütûhât; Karabaş Halvetî-Şa’bânî silsilesinde sıfât-esmâ tecelliyâtı tedrîsi — Mustafa Özbağ Efendi Risâle-i Tarîkat; «sûfînin gönlünün sahil-kıyı gibi tecelliyâtı kabul etmesi» — Necmeddîn-i Kübrâ, Fevâ’ihu’l-Cemâl.
• Her Vuruş Ayrı Bir Nûr — Tevbe-Zikir-Sevgi ile Saflanma ve Nefs Merâtibindeki Farklı Nûrlar: Nefsin yedi merâtibi (emmâre – levvâme – mülhime – mutmainne – râziyye – merziyye – sâfiye/kâmile) — Yûsuf 12/53; Kıyâme 75/2; Fecr 89/27-30; klasik tasavvuf — Necmeddîn-i Kübrâ, Fevâ’ihu’l-Cemâl; Hâris el-Muhâsibî, er-Ri’âye; İmâm Gazzâlî, İhyâ 3/3-25 (“Acâ’ibü’l-Kalb”); Mustafa Özbağ Efendi, Mîzânü’t-Tarîk; «her merâtipte farklı nûr rengi» tedrîsi — Necmeddîn-i Kübrâ, Fevâ’ihu’l-Cemâl (renkli nûr-letâif tedrîsi); Alâüddevle es-Simnânî, el-Urvetü li-Ehli’l-Halve ve’l-Celve; «tevbe-zikir-sevgi ile saflanma» — Tahrîm 66/8; A’lâ 87/14-15; klasik tasavvuf — İmâm Gazzâlî, İhyâ 4/3-65 (“Tevbe”); Karabaş Halvetî-Şa’bânî silsilesinde Sühreverdî, Avârifü’l-Maârif tedrîsi.
• Bir Anda Deryaya Atamayanın Yolu Uzar — Kebâir-Zulüm-Kibir Tehlikesi: «Bir anda fenâ fi’l-aşk» bahsi — klasik tasavvuf hâli «cezbe-meczûb»: Ferîdüddîn-i Attâr, Tezkiretü’l-Evliyâ; Şa’rânî, Tabakātü’l-Kübrâ; «kebâir (büyük günahlar)» — Necm 53/32; Şûrâ 42/37; klasik fıkıh — İbn Hacer el-Heytemî, ez-Zevâcir an İktirâfi’l-Kebâ’ir; «kibir Allâh sevmez» — Lokmân 31/18; Nahl 16/23; Müslim, “Îmân” 147 (Hadîs no: 91, «Lâ yedhulü’l-cennete men kâne fî kalbihî miskâlü zerretin min kibrin»); klasik tasavvuf — İmâm Gazzâlî, İhyâ 3/337-380 (“Kibir”); İbn Atâullâh, Hikem; «asıl tefekkür sıfât tecelliyâtına mazhar olanın tefekkürüdür» — Karabaş Halvetî-Şa’bânî silsilesinde Mustafâ Özbağ Efendi tedrîsi; klasik tasavvuf — İmâm Gazzâlî, İhyâ 4/433-465 (“Tefekkür” bâbı).
• İhtiyâr Çalgıcıdan Mürşid Bakışı — Sözü Bırakıp Hâle Geçmek, Menkıbenin Zarûreti: Mevlânâ Mesnevî 1. Defter, “Çalgıcı Kıssası” — Konuk şerhi 1/590-650; Tâhirü’l-Mevlevî 1/590-620; «hâl ile söz arasındaki fark» tedrîsi — Sühreverdî, Avârifü’l-Maârif, “Hâl ve Makām” bâbı; İmâm Kuşeyrî, er-Risâle, “Hâl-Makām” bâbı; klasik tasavvuf — Sülemî, Tabakātü’s-Sûfiyye; «hayret perdeleri Türkçe’ye sığmaz» — İbn Arabî, Fütûhât, “Hayret” bâbı; «menkıbenin sembolik anlatım zarûreti» — Mevlânâ, Mesnevî; Ferîdüddîn-i Attâr, Mantıku’t-Tayr; klasik şerh — Konuk; modern okuma — Süleyman Uludağ, Tasavvuf Terimleri Sözlüğü; klasik kıssa edebiyâtı — Hücvîrî, Keşfü’l-Mahcûb.
• İhtiyâr Eteğini Dedikodudan Silkti — Sûfî Dinleyici, Mürşid Hem Mürîd Hem Mürşid: Dedikodu (gıybet) yasağı — Hucurât 49/12 («Ve lâ yağteb ba’duküm ba’dâ»); Buhârî, “Edeb” 51; Müslim, “Birr” 70 (Hadîs no: 2589, «Ezikrüke ahâke bimâ yekrahuhû»); Ebû Dâvûd, “Edeb” 35; klasik tasavvuf — İmâm Gazzâlî, İhyâ 3/156-170 (“Gıybet” bâbı); İbn Cevzî, Telbîsü İblîs; «sûfî iyi bir dinleyicidir, mürîd dinler-mürşid söyler» tedrîsi — Sühreverdî, Avârifü’l-Maârif, “Sohbet Âdâbı” bâbı; Hücvîrî, Keşfü’l-Mahcûb, “Sohbet”; «mürşidler bir tarafı mürîd bir tarafı mürşid (Allâh’a Resûl’üne mürîd, ihvânına mürşid)» — Karabaş Halvetî-Şa’bânî silsilesinde Mustafa Özbağ Efendi Risâle-i Tarîkat; «gönül penceresi açık-kapalı mürîd farkı» — İmâm Rabbânî, Mektûbât 1/259-302; Necmeddîn-i Kübrâ, Usûl-i Aşere.
• Şeyh Efendi’nin Mezar Tedrîsi — Dervîşin Paylaşımı: Kur’ân, Sünnet, İmâm İctihâdı, Üstâd Sözü: «Ölülerin de istifâde etmesi» bahsi — klasik fıkh-ı sûfî: Mâlik, Muvatta’, “Cenâ’iz” 13; Ahmed b. Hanbel, Müsned 2/333; klasik tasavvuf — İmâm Gazzâlî, İhyâ 4/430-465 (“Ahvâli’l-Mevtâ”); İbn Kayyim, er-Rûh; «kabir başında istimdâd-himmet» bahsi — İbn Teymiyye, İktidâ’us-Sırâti’l-Müstakîm (eleştirel); Süyûtî, Şerhu’s-Sudûr bi-Şerhi Hâli’l-Mevtâ ve’l-Kubûr; «dervîşin paylaşacağı dört kaynak (Kur’ân-Sünnet-İcmâ-Kıyâs/Üstâd) tedrîsi» — Şâtibî, el-Muvâfakāt; klasik usûl — Cüveynî, el-Burhân fî Usûli’l-Fıkh; klasik dervîşlik âdâbı — Sühreverdî, Avârif, “Dervîşin Konuşması” bâbı; «yarım söz fitnesi» tedrîsi — Mustafa Özbağ Efendi Mîzânü’t-Tarîk.
• Ay-Su İşreti Beyti — İlâhî Güzellik, Cemâlullâh ve Zikrullâh Halakasında Cemâl Perdesinin Aralanması: «Ay-su» (su gibi parlak ay, eski Türkçede “ilâhî güzellik”) — Mevlânâ, Mesnevî 1. Defter 2225-2245 (işret beyti); Konuk şerhi; Tâhirü’l-Mevlevî; klasik Türkçe tasavvuf edebiyâtı — Yûnus Emre, Dîvân; Niyâzî-i Mısrî, Dîvân; «cemâl-celâl tecelliyâtı» — A’râf 7/143 (Mûsâ a.s. tecellî); klasik tasavvuf — İmâm Gazzâlî, el-Maksadü’l-Esnâ; İbn Arabî, Fütûhât, “Cemâl ve Celâl” bâbı; «en güzel isimler O’nundur» — A’râf 7/180; İsrâ 17/110; Tâhâ 20/8; Haşr 59/24 («Lehü’l-Esmâü’l-Hüsnâ»); «zikrullâh halakasının fazîleti» — Buhârî, “Daavât” 66 (Hadîs no: 6408, «Lâ yek’udu kavmün yeẑkurûnellâhe illâ haffethümü’l-melâ’iketü»); Müslim, “Ẑikr” 38-39 (Hadîs no: 2700-2702); klasik tasavvuf — Cüneyd-i Bağdâdî tedrîsi.
• Fenâ fi’l-Aşk — Doğan Ol Cihânın Güneşiyle Oyna, Vücûd Karanlıktır Kalbin Tecellîsi Aydınlatır: Fenâ-bekā tedrîsi — Rahmân 55/26-27 («Küllü men aleyhâ fân, ve yebkā vechü Rabbike ẑü’l-celâli ve’l-ikrâm»); Kasas 28/88 («Küllü şey’in hâlikun illâ vechehû»); klasik tasavvuf — Bâyezîd-i Bistâmî tedrîsi (Sülemî, Tabakāt); Cüneyd-i Bağdâdî, “Fenâ ve Bekā” risâlesi; İmâm Kuşeyrî, er-Risâle, “Fenâ ve Bekā” bâbı; Hücvîrî, Keşfü’l-Mahcûb, “Fenâ” bâbı; Fütûhât, “Fenâ-Bekā” bahsi; Necmeddîn-i Kübrâ, Fevâ’ihu’l-Cemâl; «doğan-cihân güneşi temsîli» — Mevlânâ, Dîvân-ı Kebîr; «can ormanında doğan ol» — Mevlânâ, Mesnevî 1. Defter; «vücûdun karanlığı, kalp nûru» — İbn Atâullâh, Hikem; klasik dervîşlik — Mustafa Özbağ Efendi Risâle-i Tarîkat.
• Yüce Güneş Allâh, Fussilet 41/39 “Ölü Toprağa Hayat” ve Mürşid Allâh’ın Mâşâsıdır: Fussilet 41/39 («Ve min âyâtihî enneke tere’l-arda hâşi’aten, fe-iẑâ enzelnâ aleyhe’l-mâ’ehtezzet ve rebet, inne’lleẑî ahyâhâ le-muhyi’l-mevtâ») — ölü toprağa hayat verme âyeti; klasik tefsîr — Râzî, Mefâtîhu’l-Gayb 27/130-138; İbn Kesîr 4/106-110; «mürşid Allâh’ın mâşâsı» tedrîsi — klasik dervîşlik — Sühreverdî, Avârif, “Mürşid” bâbı; İbn Arabî, Fütûhât, “Mürşid” bâbı; Fusûs, “Hikmet-i Vâhibiyye”; Necmeddîn-i Kübrâ, Usûl-i Aşere; «mum benzetmesi (her mum bir tek nûrdan yanmış)» — Mevlânâ, Mesnevî; Ahmed Avni Konuk şerhi; klasik kıssa-i evliyâ — Sülemî, Tabakātü’s-Sûfiyye; «kim Allâh’ı zikrederse Allâh da onu zikreder» — Bakara 2/152 («Feẑkurûnî eẑkürküm»); Ahzâb 33/41-42; klasik tefsîr.
• Çift Esmâ Hû-Hayy / Hayy-Kayyûm Tedrîsi — “Beni Zikredeni Ben de Zikrederim”: Halvetî zikir tedrîsinde çift esmâ uygulaması (nefes alış-verişte iki esmâ) — Yûsuf Sünbül Sinân, Risâle-i Tarîkat; Mustafa Özbağ Efendi, Risâle-i Tarîkat; Mahmûd Es’ad Coşan, Tasavvufî Sohbetler; klasik Halvetî-Şa’bânî zikir usûlü — Sıdkī Mustafa Halvetî, er-Resâ’ilü’s-Seb’a; Niyâzî-i Mısrî, Risâleler; «Hû esmâsı» — Hadîd 57/3; klasik tasavvuf — İbn Arabî, Fütûhât, “İsm-i Hû” bâbı; «Hayy-Kayyûm esmâları» — Bakara 2/255 (Âyetü’l-Kürsî); Âl-i İmrân 3/2; Tâhâ 20/111; klasik esmâ literatürü — İmâm Gazzâlî, el-Maksadü’l-Esnâ; İbn Arabî, Fütûhât, “Esmâ” bahsi; Bakara 2/152 («Feẑkurûnî eẑkürküm») — kim Allâh’ı zikrederse Allâh da onu zikreder; klasik şerh — Râzî, Mefâtîhu’l-Gayb; klasik tasavvuf — İmâm Gazzâlî, İhyâ 1/259-340 (“Ẑikr”).
• «Ey Mâ’nevî Güneş Eski Cihâna Yenilik Göster» — Rûhundan Üflenen Ümît Kapısı: «Eski candan yeni cana» tedrîsi — Mevlânâ, Mesnevî 1. Defter; klasik şerh — Konuk; Tâhirü’l-Mevlevî; «rûhumdan üfledim» — Hicr 15/29 («Ve nefahtü fîhi min rûhî»); Sâd 38/72; Secde 32/9 («Ve nefaha fîhi min rûhihî»); klasik tefsîr — Râzî, Mefâtîhu’l-Gayb; Kurtubî; klasik tasavvuf — İmâm Gazzâlî, İhyâ 3/3-25 (“Kalbin Acâ’ibi”); İbn Arabî, Fütûhât, “Nefh-i Rûh” bâbı; Fusûs, “Hikmet-i Âdemiyye”; «îmân-tevbe-zikir niyâzı» — Tahrîm 66/8; Zümer 39/53; klasik tasavvuf — Hâris el-Muhâsibî, er-Ri’âye; «kumru-bahar temsîli» — klasik divan-tasavvuf edebiyâtı — Yûnus Emre, Dîvân; Niyâzî-i Mısrî.
• Akıl ve Rûh Gayb Âleminden Akar Su Gibi Gelmekte — Ahsen-i Takvîm ve İnsan Ancak Allâh’a Lâyıktır: Ahsen-i Takvîm — Tîn 95/4 («Le-kad halaknâ’l-insâne fî ahseni takvîm»); klasik tefsîr — Râzî, Mefâtîhu’l-Gayb 32/8-15; İbn Kesîr 4/525-528; Kurtubî 20/115-118; klasik tasavvuf — İbn Arabî, Fusûsu’l-Hikem, “Hikmet-i Âdemiyye” (insan-ı kâmil tedrîsi); Sadreddîn Konevî, Miftâhu’l-Gayb; Davud-i Kayseri, Şerh-i Fusûs; «rûhumdan üfledim» — Hicr 15/29; Sâd 38/72; Secde 32/9; «akıl ilâhî bir lutuftur, ihsândır» — klasik tasavvuf — İmâm Gazzâlî, İhyâ 1/65-95 (“İlim” bâbı); «manâ söz değildir, hakîkat manâdadır» — İbn Arabî, Fütûhât, “Manâ-Sûret” bâbı; «sığ sözlerle din anlama handikabı» — modern tenkît — Mahmûd Es’ad Coşan, Tasavvufî Sohbetler; «Pîr Efendiler bir manâdı» — Karabaş Halvetî-Şa’bânî silsilesinde silsile-i sülûk; bu sohbet 19.06.2025 Mustafâ Özbağ Efendi Mesnevî 2215. beyit dersi — İrşâd Dergisi (irsaddergisi.com).

Tasavvuf hakkında daha fazla bilgi için tıklayınız.

İlgili Sözlük Terimleri: Hâl, Fenâ, Bekā, Mürşid, Mürîd, Tarîkat, Hakîkat, Zikir. → Tasavvuf Sözlüğü’nün tamamı