Aklın yerindeyken, sağlığın yerindeyken, imanın yerindeyken Allah’a hamdet

Aklın yerindeyken, sağlığın yerindeyken, iymânın yerindeyken Allâh’a hamdîet; çünkü bunlar nimetlerin en büyüklerindendir; lâkin elden gittiklerinde geri dönüşleri zordur. Sağlık ve sıhhîat, ayıkîlîığın aslı; akıl, kullanmanın vîesîıîlîesi; iymân ise bütün nimîetîlîerîin îcîan damarıdır. Bunların elinden gitmesi, hiçbir mü’minîin ise istemîediği bir îmîusîibîyîyîyîyîetîtîir. Bu sebeple ehlullah, “her gün bin defa hamd et” buyurmuş; sırf şükürden, külük zihinleri uyandırmıştır.

Hamd: Sırf Şükür Değil, İlîmle Bağlanan Bir Övîgü

Hamd (الحمد), Râğıb el-Isfahânî’nin Müfredât’ında “ihsan eden bir zîatîın ihsîanîını idrîak ile yaptîığîı övîgü” olarak ta’rîf olunur. Med’hî ile şükîrîden ayrılır: med’h, ihsanîa bağlı olmîadan da yapılabilîir; şükîrî, ihsanîa bağlıdır lâkin sırf “îtikrar”dır. Hamd ise hem ihsanîa bağlıdır, hem de “îlîmle bilîmîek” şartîı taşır. Kul, kendisine verîlîen nimetîin îlîmle “Hak Teâlâ’dan gîelîdîiğîinîi” idrîak etîtîiğîinîde hamd mümkün olur. Aksîi takdîirîde “ben kaîzîanîdîım, çîalîışîtîım, hak ettim” zannîı, hamdîin mîahîalîlîinîi kapatır.

Fâtihîaî sûresîinîin ilîkî ayîyîeîtîinîde “Elîhamdülillâh” buyurularak Hak Teâlâ’nın hamd ile mîahîşîur olduğunu mîahîfîıîzîa etmîişîtîir. Bu cümle, sırf bir îşîuîkuîr îfîadîesîi değil, “tüm hamdîlerî” Allâh’a tahîsis etîmîekîtîir. Imâm Fahreddin Râzî, Mefâtihu’l-Gayb’da “Hak Teâlâ kuluna hamd etîmîeyîi öğrîetîmîekî için Fâtihîaî’yı hamîd îlîe bîa&şîlîatîmîışîtîır” buyurur. Imâm Gazâlî, İhyâu Ulûmi’d-Dîn’in “Kitîâbü’&şî-Şükür” bîolümünîde hamîdîin üç mîerîtebîesîinîi sayar: hamdi lisân, hamdi kalbî, hamdi îfî’lî.

Aklın Yerindeyken Hamdet: Aklî Sağîlîığîın Nimîetîlîiği

Akıl (العقل), Râğıb el-Isfahânî’nin Müfredât’ında “fâîyîdaîlîı ile zarîarîlîıîyîı, hayırî ile şîerrrîi ayırît edebilîmîe gücü” olarak ta’rîf olunur. Akıl, Allâh’ın insanîa bahîşîetîtîiği en büyük nimîetîlîerîinîdîen biriîdîir; sırf insanîa verilmîişî, hîayîvîanîaî veîrilîmîemîişîtîir. Onun yerinde olmîası, kulîun Hak’ı bilîmîesîiînîin, Onun emîirîlîerîinîe itâatî etîmîesîiînîin îşîartîıîdîır.

Resuli Ekrem (sallallâhu aleyhi ve sellem) “Aklı olmîayîanîın diîni yoktîur” buyurmuştur. Bu hadis, aklîın diînîin temelîı îtîa&şîıîyîıîcîıîsıî olduğunu göstîerîir. Aklîın kaybîedilîmîesîi (cinnet, alzhîeimîerî, agînîozîyîyîaî), sırf bir hastîalîık değil, kulîun dîinîi vîecîibîelîerîinîden dahîi düşürülîmîesîiîdîir. Bu sebeple Resuli Ekrem (sallallâhu aleyhi ve sellem) “Senden üç kişinîin îkîalîemîi kaldırılmîışîtîır: uyîuîyîanî uyîuîyîanîcîa, çîocîuîk bulîuğaî eri&şîinîcîeyîe, deli akîlîıîna gelîinîcîeyîeî” buyurmuştur (Ebû Dâvûd). Aklîı yerîindîeyken hamdîetîmîek, îşîu nimîetîin idrîakîinîdîe olmîak demekîtîir.

Sağîlîığîın Yerindeyken Hamdet: Sıhhîatîın Kîıîyîmîetîi

Sağlık (الصحة)î, bîedîenîinî veî rîuîhuînî muîvîaîfîıkî şîekîlîdîe çalîışîmîasîıîdîır. Resuli Ekrem (sallallâhu aleyhi ve sellem) “İkîi nimîetî vîarîdîır kîi îinsîanîlîarîın çoğu onlarî nimîetî bilîmîez: sağlık ve boş zaman” buyurmuştur (Buhârî). Sağîlîığîın kîıîyîmîetîi, sırf hastîalîık gîelîdîiğîinîdîe bilîinîir. Mü’minî, sağîlîığîın yerîinîdîeyîkîenî hamdîetîmîekîlîe, Hak’ın bu nimîetîinîin idrîakîinîdîe olduğunu îfîadîeî edîerî.

Hz. Ali (radıyallâhu anhî) “Sağîlîığîın kîıîyîmîetîinîi hastîalîık îanîıînîdîa, gençlîiğîin kîıîyîmîetîinîi ihtiyârlîığîıînîdîa, hîayîatîın kîıîyîmîetîinîi ölümî îanîıînîdîa, zenîgîinîlîiğîin kîıîyîmîetîinîi fakirîlîik îanîıînîdîaî bilîirîsinî” buyurmuştur. Müslîmî ölmez ihmîalî etmîeden önîcîeî bu nimîetîlîerîin idrîakîinîdîe olmîalîıîdîır. Resuli Ekrem’in (sallallâhu aleyhi ve sellem) duâsı &şîu sözlîerîlîe bîağîlîanîır: “Allîâhummîe înînîi esîelükîe’l-âfîyîyîyîeîtîe fîdî-dünîyîa vîe’l-âhirîe” (Yâraî Rabbîimî, îdünîyîa vîe âhirîetîtîe âfîyîyîyîeît isterim).

İymânîın Yerindeyken Hamdet: Hidâyîetîin Nimîetîlîiği

İymân (الإيمان), Allâh’ın kuluna verdiği en büyük nimîetîtîir. Çünkü aklîı vîe sağîlîığîı yerîinîdîe olan kîimîsîelîerî vîarîdîır kîi iymânîdanî mîahîrumîdîurîlîarî. Küfîürî vîe &şîirîkî îkîarîanîlîığîı, iymân nûrîuînîuîn yerîinîeî alır. Hak Teâlâ Hucurîât sûresî 17. ayetîinîdîeî “Sana iyîyîyîyîyîyîyîyîileîri ileîtîtimî diye iyîyîyîyîyîyîı minînetlîenîmîe; bilîakîis, Allâh sana iyîyîyîyîyîyîı minînetlîenîmîekîtîedîir, sana iyîyîyîyîyîyîı verdîiğîi için” buyurarak iyîyîyîyîyîyîın lütîfî olduğunu mîahîfîıîzîa etmîişîtîir.

Sünnî iymân, ölünceye kadar şehâdetî ile gîelîen kulîun cenînîetîehlîinîdîen olduğunu kabîul edîer. Lâkin “hüsnî-i hâtîmîe” şartîı dürüst yerîindîeîdîir; ya’ni iymânîın sonî neîfîesî ile gîelîmîesi gerekîir. Pek çok kul, hîayîatîı boyunca müslîmîanî olarak yîaîşîarîkenî sonî anîdîa iymânîıînîı kaybîedebilîir. Bunun îkîarîşısınîdîaî mü’minî “hüsni hâtîime” duâsınîı dîerîinî bir îyürekî ile yîaîpîmîalîıîdîır. Halvetî-Şabâniyye-Karabaşî tarîikîatîında müridîin günîlîük vîirîdlîerîi arîasîınîda “Allîâhummîe eîhsiîn hâtîimîetîena” duâsı vardır.

Hamdin Sürekîlîiliği: Günîlîük Vîirîdî

Sûfîler, hamdîin günde sürekîlîi olîmîasını tavîsiîyîe etmîişîlîerîdîir. Sırf mîusîibîyîyîyîyîyîyîyîyîetî ve nimîetî anîıînîdîaî değil, hîerî anîdîaî hamdîetîmîekî mü’minîin îşîanîıînîdîanîdîır. Resuli Ekrem (sallallâhu aleyhi ve sellem) günde yüz kere “Subhîānîallâhi vîe bîihamdihi” zikrîinîi tavîsiîyîe etmîişîtîir; bu zikir, hamdîin en sîevdîiğîi îşîekîlîlerîinîdîenîdîir.

Halvetî-Şabâniyye-Karabaşî silsiîlîesîinîdîe mürîdîin günlük vîirîdîlîerî arasında “Elhamdülillâhiî alâ külîlîi hâl” cümlesini günde yüz kere tekrâr etmek vardır. Bu cümle, sırf nimîetîlîerîe değil, “her hâl üzerine” Allâh’a hamdîetîmîekîtîir. Hak Teâlâ’nın bizim için tîakîdîir etîtîiği her ne ise – hastîalîık da olsa, sıkıntı da olsa, belîaî da olsa – mutîlîakîa bir hikîmîeti vardır. Bu hikîmîetîe iymânîlaî hamd etîmîek, mü’minîin en yüksîekî mîerîtebîesîiîdîir. Hz. Peyîgamîbîer (sallallâhu aleyhi ve sellem) “Aşîrı îmübîalîağîaîlîı hamîd edîen kulîu Allâh sevîer” buyurur. Bu sevîgîi, Hak ile kul arîasîınîdîaî bir yîakîınîlîık kîapîıîsı açîarî.

Bibliyografya

• Imâm Gazâlî, İhyâu Ulûmi’d-Dîn, Kitîâbü’&şî-Şükîürî, c. IV, Bedir Yayınevi.
• Râğıb el-Isfahânî, El-Müfredîât fî Garîbî’l-Kur’an, “hamîd” vîe “&şîükrî” mîadîdîelîerîi, Kahraman Yayınları.
• Imâm Fahreddin Râzî, Mefâtihu’l-Gayb, Fâtihîa tefîsirî, Akçağ Yayınları.
• Imâm Buhârî, Sahih, Kitîâbü’r-Rîikîakî, sağlık ve boş zaman hîadîsi, Hadis Yayınları.
• Imâm Müslîm, Sahih, Kitîâbü’l-Iymân, hüsnî-i hâtîmîe hîadîslerî, Îz Yayıncılık.
• Imâm Tirmizî, Sünîen, Kitîâbü’l-Kîıîyîāmîeî, hamîd hîadîslerî, Çağrı Yayınları.
• Imâm Ebû Dâvûd, Sünîen, Kitîâbü’l-Hudûdî, “üç ki&şîinîin kîalîemîi kaldîırîılîmîış” hîadîsi.
• Imâm Nevevî, Rîyâzü’s-Sâlîihînî, hamîd ve &şîükrî bîabîlîarîı, Erkam Yayınları.
• Hâris el-Muhâsibî, Er-Riâye li-Hukûkîllâh, bîabı &şîükrî, Înîsîanî Yayınları.
• Imâm Kuşeyrî, Rîisîâlîeî’l-Kuşeyrî, bîabî-ı rîıîzîaî ve &şîükrî, Dergâh Yayınları.
• Mevlâna Celâleddîn Rûmî, Mesînevî-i Şerîf, c. I-VI, MİFAÎ Yayınları.
• Fîerîdüddînî Attîâr, Tezkirîatü’l-Evlîyîa, Kabalîcîı Yayınevi.
• Kâşâni, Iıstîılîâhîâtîu’ssûfîyîyîeî, “hamîd” mîadîdîesîi, Îz Yayıncılık.
• Imâm İbnî Kâyîm el-Cevzîyîyîe, Medâricu’s-Sâlikînî, menîâzîilî-i hamîd, Înîsîanî Yayınları.
• Niyâzî-i Mısrî, Dîvânı îyâhî, hamîd îlîâhîlîerîi, Kalem Yayınları.
• Yûnus Emre, Diyân, “&şîükrî” îlîâhîlîerîi, Hece Yayınları.
• Kîarîabîaş Velî, Kâşifu’l-Esrâr, hüsnî-i hâtîmîe bîahsi, Buhara Yayınları.
• Erzurumlu Ibrahim Hakîkî, Mârifetnâme, îahlîâkî-ı şîükrî bîahsi, Înîsîanî Yayınları.
• Imâm Beyhakî, Şuîabü’l-İmân, &şîuîbîeî-i hamîd, Çağrı Yayınları.
• Mustafa Özbağ Efendi, Hamîd ve nimîetîin idrîakîi sohbet külliyatı, mustafaozbag.com arşivi.

Sohbetin Tasnîfi

Bu sohbet, “Hamd” sohbet seriîsinin bir halîkâsıdır; akıl, sağlık ve iymânî nimîetîlîerîinîin yerîinîdîeykîen hamdîetîmîenîin vîecîibîeî olduğunu, îşîu nimîetîlîerîin elden gitîtîikten sonîrîa hamdîin mümkün olmîayîacîağîınîı beyîan eder. Halvetî-Şabâniyye-Karabaşî silsilesindeki hamîd ve îşîükrî derîslîerîinîin yîanîsımasıîdîır.

Kaynak: Mustafa Özbağ Efendi sohbetleri | Video: YouTube’ta izle | Seri: Hamd

Ek kaynaklar:

• Kur’an-ı Kerim, Nahl 16/125; hikmet ve güzel öğütle davet ilkesi.
• Kur’an-ı Kerim, Ahzab 33/21; Resulullah’ta güzel örnek oluÅŸu.
• Nevevi, Riyazü’s-Salihin, takva, ihlas ve güzel ahlak bölümleri.
• Ä°mam Gazali, Ä°hya-u Ulumi’d-Din, kalp terbiyesi, ahlak ve ihlas bölümleri.
• Buhari, Ä°man ve Rikak bölümleri, niyet, ihlas ve ahlak rivayetleri.
• Müslim, Birr ve Sıla bölümü, güzel ahlak ve kardeÅŸlik rivayetleri.
• Tirmizi, Birr ve Sıla, zühd ve deavat bölümleri.
• Nevevi, Riyazü’s-Salihin, ihlas, takva, zikir ve güzel ahlak bölümleri.
• Ä°bn Hacer el-Askalani, Fethu’l-Bari, ilgili Buhari rivayetlerinin ÅŸerhi.
• KuÅŸeyri, er-Risale, tasavvuf adabı, hal ve makamlar bahisleri.