Edep: Bastan Basa Islam, Bastan Basa Iman
Mustafa Ozbag Efendi bu sohbetinde, edep kavramini uc dairede — Allah’a, Resulullah’a ve insanlara olan edep — ele almakta, edebin ilm-el yakin, ayn-el yakin ve hakk-el yakin mertebelerini aciklamakta, 28 Subat doneminde Muslumanlara yapilan zulumleri hatirlatmakta ve sufinin ic dizayni ile tasarruf meselesini Hz. Ali Efendimiz’in yolundan gelen hakikat bakisiyla sonlandirmaktadir.
Edebin Uc Dairesi
Edep bastan basa Kur’an’dir, bastan basa imandır, bastan basa Islam’dir. Edep Hz. Allah’in ahlaki ve sifatlaridir; Hz. Peygamber Sallallahu Aleyhi ve Sellem’in dogumundan olumune kadar yasadigi hayattir. Efendi Hazretleri edebi uc dairede tanımlar:
- Allah’a olan edep: Allah’in cekmis oldugu sinirlarda yasamak, harama bulasmamak, emredilen hal uzere olmaktir. Elden, dilden, agizdan, ayaktan haram cikiyorsa birinci derecede Allah’a karsi edep muhafaza edilmemistir.
- Resulullah’a olan edep: Hz. Peygamber’in sunnetine tabi olmak, onun ahlakini yasamak, yolundan yurumektir.
- Insanlara olan edep: Anneye, babaya, ese, cocuklara, komsulara, topluma, agaca, cicege, bocege, hayvana, esen ruzgara, denize, irmagaa karsi edepli olmaktir.
Her uc dairede de edep ilm-el yakin (bilgi ile kesinlik), ayn-el yakin (gorus ile kesinlik) ve hakk-el yakin (yasayarak kesinlik) mertebelerinde derinlesir. Edeb yasayanı cennette yasatır; eger butun bir topluluk yasasa, dunya hayati cennet hayatina doner — bu insanlar icin bir utopryadir.
Allah’a Karsi Edebin Olcusu
Efendi Hazretleri sert bir muhasebe yapar: Bir kimse gunah-i kebairlerin haram oldugunu bile bile isliyor, yalan soyluyor, giybet ediyor, hirsizlik ediyorsa — Allah’a olan edebinin nerede olduguna kendiniz bakin. Allah bes vakit namazi farz kilmis, bir kimse Allah’in gozunun icine baka baka terk ediyorsa; Ramazan orucunu farz kilmis, bir kimse hicbir mazereti olmaksizin orucu terk ediyorsa — o kimsenin Allah’a olan edebini sormaya bile gerek yok.
“Ve edeb gercekten bu manada Kur’an’in manasıdır, dinin manasıdır” der Efendi Hazretleri. Edep sadece insanlara olan muamele degil, once Allah’a, sonra Resulullah’a, sonra butun mahlulata karsi bir hal ve durustur.
28 Subat ve Muslumanlara Yapilan Zulum
Sohbetin en aci bolumunde Efendi Hazretleri, 28 Subat doneminun toplumsal travmasini dile getirir: Kuran kurslari kapatildi, kucuk yavrular surum surum suruldu. Basortusunden dolayi kizlarimiz universite kapilarinda tahkir edildi, taciz edildi. Evlere basildi, kapilarin onunde beklenildi, mezhul yerlere goturuldu. Is yerleri yuz elli polisle basıldi, sorgu minibuslerinde geceler boyunca dolistirildi.
“O vakti tasarruf ettigini iddia edenlere soralim: Muslumanlara zulmedilirken neredeydiniz?” diye soran Efendi Hazretleri, sufi iddialarin arkasindaki gercegi sorgular. Vakti ve zamani tasarruf ettigi iddia edilen yari tanrilara seslenerek der ki: “Her seyi dizayn eden Hz. Allah’tir. Vakti tasarruf etmek istediginizi mi saniyorsunuz? Fiyat Allah’a aittir.”
Sufinin Ic ve Dis Dizayni
Sufi, ic dunyasini kendisinin dizayn ettigini soyledigi an nefsin ve seytanin sesine kapilmistir. Her seyi dizayn eden Hz. Allah’tir — vahyi indiren, ilhami indiren, fiyati yaratan O’dur. Allah kah Yakup’un gozunun onunde Yusuf’u kuyularda dolastirir, kah Misir’dan Yakup’un kokusunu getirir. Yakup’un gozlerini kor ettikten sonra bir gomlek getirtir ve o kokunun gucuyle o kor olmus gozleri acar.
Teslim olmus olan sufinin ic ve dis hareketleri Allah’a atılır. O, Hz. Peygamber’in dedigini soylediyse artik kendi ic ve dis dizayni kalmamistir — Allah dizayn eder. Bu teslimiyet, “Gorelim Mevla n’eyler” soznun gercek karsilikidir.
Hz. Ali ve Tasarrufun Hakiki Sahibi
Sohbetin sonunda Efendi Hazretleri, Hz. Ali Efendimiz’in sancagin sahibi oldugunu, ahir zamanda gelecek olan Mehdi’nin onun soyundan gelecegini, Hz. Hasan’a benzeyecegini ve Hz. Ali gibi hem mana alemine hem maddi aleme tasarruf edecegini ifade eder. Tasarrufun gercek sahibi odur — vakti, zamani ve her seyi tasarruf edecek olan o.
“Iste oyle bir atıs yigit bulursan, ogbutlar kurbanlar kes, malini mulkunu hibe et — sen dunya ve ahiret zenginligini buldun” der. O padisah, uzaktan yildiz gibi gorunen mecaz aleminin hakikat gunesini gorus olandir. Hayal gibi hem yoktur hem vardir — gunes gibi cikiverir.
Kaynakca
Ayet-i Kerimeler
- Ahzab Suresi 21 — “Andolsun ki Resulullah’ta sizin icin guzel bir ornek vardir.”
- Hucurat Suresi 13 — “Allah katinda en ustun olaniniz takvaca en ileri olaninizdir.”
- Yusuf Suresi 93-96 — Yakup aleyhisselam’in gomlek ile gozlerinin acilmasi
- Al-i Imran Suresi 110 — “Siz insanlar icin cikarilmis en hayirli ummetsiniz.”
Hadis-i Serifler
- “Edep, edep, edep! Edepsizden hayir gelmez.” (Beyhaki, Suabul-Iman)
- “Ben guzel ahlaki tamamlamak icin gonderildim.” (Muvatta, Husnu’l-Hulk, 8; Ahmed b. Hanbel, Musned, II/381)
- “Mehdi benim ehl-i beytimdendir, Hz. Hasan’in neslindendir.” (Ebu Davud, Mehdi, 1; Tirmizi, Fiten, 52)
- “Sancagi Hz. Ali’ye verdim.” (Buhari, Megazi, 38; Muslim, Fezailus-Sahabe, 34)
Tasavvufi Kaynaklar
- Mevlana Celaleddin-i Rumi — Mesnevi-i Serif (Yakup-Yusuf kissasi ve teslimiyet)
- Abdulkadir Geylani — Futuhul-Gayb (Edep ve velayet mertebeleri)
- Imam Gazali — Ihyau Ulumid-Din, Kitabul-Edeb (Edebin uc dairesi)
- Ibn Arabi — Futuhatul-Mekkiyye (Tasarruf ve velayet-i mutlaka)
Tarihi Kaynaklar
- 28 Subat 1997 Sureci — Turkiye’de post-modern darbe donemi ve dini ozgurlukler uzerindeki baskilar
- Ibn Hisam — es-Siretun-Nebeviyye (Hz. Ali’nin sancaktarligi)
Sohbetin Ozu
Edep bastan basa Islam’dir — once Allah’a, sonra Resulullah’a, sonra butun mahlulata karsi. Allah’in cektigi sinirlari bile bile asan, haramı gozunun icine baka baka isleyen, namazını ve orucunu terk eden kimsenin edebi nerededir? 28 Subat’ta Muslumanlara yapılan zulumler, vakti tasarruf ettigini iddia edenlerin sinavıydı. Sufinin ic ve dis dizayni kendine ait degildir — teslim olan icin dizayn eden Allah’tir. Yakup’un gozlerini kor eden de, gomlegin kokusuyla acan da O’dur. Tasarrufun hakiki sahibi Hz. Ali Efendimiz’in yolundan gelecek olandir — oyle bir yigit bulursan dunya ve ahiret zenginligini buldun demektir.