Allah’a: Giriş

Bu kapsamlı sohbette Mustafa Özbağ Efendi, “Allah’a itaat edin, Resûlüne itaat edin, sizden olan emir sahiplerine itaat edin” âyet-i kerimesinin zâhirî ve bâtınî boyutlarını derinlemesine ele almaktadır. İtaatin dış görünüşte farzlara uymak, iç âlemde ise kalben teslim olmak olduğunu, mârifetullaha erişmeden ibadetten lezzet alınamayacağını, Allah’a hakkıyla itaat edenin bütün mevcûdatı emrine aldığını ve her dervişin bizzat yol olduğunu anlatmaktadır.

İtaatin Zâhirî Boyutu — Farzlara Riâyet

“Allah’a itaat edin, Resûlüne itaat edin, sizden olan emir sahiplerine itaat edin.” İtaat önce dille ikrar etmekle başlar. Kelime-i şehâdet getiren iman etmiş olur; ardından iman ettiği şeye itaat etmesi gerekir. İtaatin zâhirî boyutu: Allah’ın haramlarını haram bilmek, helâllerini helâl bilmek, haramlardan uzak durup farzları yerine getirmektir.

Resûlullah’a itaat: Dışsal olarak O’nun sünnetini yerine getirmek, içsel manada Muhammed Mustafa’nın edebiyle edeplenmek, ahlâkıyla ahlâklanmak, hidâyet yolunu takip etmektir. Sizden olan emir sahiplerine itaat: Dışsal manada Kur’ân ve Sünnet yolunu seçmiş otoriteye itaat, içsel manada Allah dostlarına, mürşid-i kâmillere itaat etmektir.

İtaatin Bâtınî Boyutu — Kalben Teslim Olmak

Ehl-i tasavvuf meselenin içiyle ilgilenir. Bir kimse dışsal olarak namaz kılıyor görünebilir; ama içsel manada namaz kılmıyorsa, işin orasını biz bilmeyiz. Asıl lazım olan iç itaattir. Bir kimse içsel manada Allah’a itaat ettiğinde bunun birinci dışsal görüntüsü farzlara uymasıdır — ama kurtuluşu sadece burada değildir.

İçsel manada itaat gerçekleştiğinde kalp razı olur — Allah’ın kazâsına, kaderine, önüne getirdiğine razı olur. “Neden?” diye sormaz, “bana nasıl geldi?” diye sormaz. İradesini Allah’ın irâdesine teslim eder. İtaatin zirvesi budur: Artık o kimsenin kendi irâdesi yoktur. Ama bu irâdesizlik değildir, akılsızlık değildir — Allah’a tam teslimiyettir.

Mârifetullaha Erişmeden İbadetten Lezzet Alınmaz

Nefis, mutmainneye erişinceye kadar ibadetten ve Allah’a itaatten lezzet almaz. Zikrullaha gelmek zor geliyorsa, namaz kılmak zor geliyorsa, oruç tutmak zor geliyorsa, ders çekmek zor geliyorsa — kalbî itaatin eksikliğindendir. Kalbî itaat yoksa münafıklıktan, gizli şirkten kurtulma da yoktur.

Allah’a İtaat Edene Mahlûkat İtaat Eder

Selmân-ı Fârisî radıyallahu anh bir gün misafiriyle yolda giderken geyiklere döndü: “İçinizden semiz bir geyik gelsin, misafirim var.” Gökteki kuşlara baktı: “İçinizden yağlı bir kuş da gelsin.” Hemen bir geyik ve bir kuş geldi. Misafiri hayret edince Selmân dedi ki: “Neden hayret ediyorsun? Allah’a itaat edene mahlûkat itaat eder.”

Peygamber sallallahu aleyhi ve sellem Hazretlerine ağaç geldi, taşlar konuştu. Bir kimse hem kalben hem zâhiren Allah’a itaat ettiyse, bütün mevcûdat ve bütün kâinat onun emrinde olacaktır. Ama bu ancak Allah’a hakkıyla itaatle mümkündür.

Zikrullahsız Geçen An İsyandır

Ehl-i tasavvuf, zikirsiz geçen zamanı, zikirsiz geçen saati, zikirsiz geçen anı Allah’a isyanla geçirilmiş gibi düşünür. “Allah’ı zikretmezler” — gâflete düşenler, şeytanın peşine takılanlar zikretmez. “İman edenler Allah’ı zikrederler.” Yüreğine o Pâdişahlar Pâdişahı kalbine misafir olduysa, kalbine sarayına otağını kurduysa — sen nasıl günah-ı kebâir işlersin? Sen nasıl isyan edersin? Sen nasıl unutursun?

Manevî itaatin en önemlisi zikrullahtır. Allah’ı zikrediyorsan manevî itaat noktasında çok uzun yol almışsındır. Zikri kasıtlı olarak bıraktığın anda itaatten çıkarsın.

Her Derviş Yoldur

Bir kimse yürürse yürüdüğü yer yol olur. Sen yürümez oturursan yürüdüğün yer yol olmaz. Her ehl-i tasavvuf yoldur. Oturup “Allah” dersen yol olmuşsundur, bir iz koymuşsundur. Her yürüyen arkasında bir iz, bir koku, bir imza, bir nişan bırakır. Senin girişin doğru noktadaysa arkandan izine basacak olanlar doğru noktaya gider.

“Hepiniz çobanınız ve hepiniz elinizin altındakinden sorumlusunuz.” Erkek ailesinden sorumlu, patron işçisinden sorumlu, imam cemaatinden sorumlu. Çünkü herkes bizzat bir yoldur — ve o yolda arkasından gelenler var.

Kaynakça

Hadis-i Şerifler

• İtaat âyeti: Nisâ Sûresi, 4/59 — “Allah’a itaat edin, Resûl’e itaat edin ve sizden olan emir sahiplerine itaat edin.”
• Selmân-ı Fârisî kıssası: Tasavvuf kaynaklarında yaygın — Geyik ve kuşun emrine gelmesi
• Ağacın gelmesi mucizesi: Müslim, Îmân, 277; Tirmizî, Menâkıb — Ağaç Peygamber Efendimiz’e geldi
• Taşların konuşması: “Elimdekiler senin kim olduğunu haykırsın.” — Müslim, Fedâil, 2; Tirmizî, Menâkıb
• Hepiniz çobansınız hadisi: “Hepiniz çobansınız ve sürünüzden sorumlusunuz.” — Buhârî, Cum’a, 11; Müslim, İmâre, 20
• Allah kulunu sevdirir hadisi: “Allah bir kulu sevdiğinde Cebrâil’e der ki…” — Buhârî, Edeb, 41; Müslim, Birr, 157

Âyet-i Kerimeler

• İtaat âyeti: Nisâ Sûresi, 4/59
• Allah’ı sevin: Âl-i İmrân Sûresi, 3/31 — “De ki: Eğer Allah’ı seviyorsanız bana uyun ki Allah da sizi sevsin.”
• Münafıklar az zikreder: Nisâ Sûresi, 4/142
• Kalpler zikrullahla mutmain olur: Ra’d Sûresi, 13/28

Tasavvufî Kaynaklar

• Zâhirî ve bâtınî itaat: İmâm Gazâlî, İhyâu Ulûmi’d-Dîn, IV. Cilt, Kitâbü’l-Muhabbet
• Rızâ makamı: İmâm Kuşeyrî, er-Risâle, Rızâ Bâbı
• Mahlûkatın itaati: Ferîdüddin Attâr, Tezkiretü’l-Evliyâ — Selmân-ı Fârisî menkıbesi
• Her derviş yoldur: Mevlânâ Celâleddin Rûmî, Mesnevî-i Şerîf, IV. Cilt

Sohbetin Özeti

Bu sohbette itaatin zâhirî boyutunun farzlara uymak, bâtınî boyutunun ise kalben Allah’a teslim olmak olduğu, mârifetullaha erişmeden ibadetten lezzet alınamayacağı, Allah’a hakkıyla itaat edenin mevcûdatı emrine aldığı vurgulanmıştır. Zikrullahsız geçen her anın isyan sayıldığı, her dervişin bizzat bir yol olduğu ve arkasından gelenlere karşı sorumlu olduğu ifade edilmiştir.

Diğer sohbetler: Dergah Sohbetleri

Kaynak: TDV İslâm Ansiklopedisi

İlgili Sözlük Terimleri: Mürşid, Zikir, Sünnet, Muhabbet, Rızâ, Hayret, Dervîş, Dergâh. → Tasavvuf Sözlüğü’nün tamamı