Helâl: Sünnet-i Seniyye ve Sakal Meselesi
Bir kimse sünneti işlemezse, işlememekten dolayı sevap alamaz. Mevcut sünnet-i seniyye sakalı bellidir. Çene sakalı bırakmak, moda gibi takip ediliyorsa, “Ahir zamanda siz adım adım onlara benzemediğinizde kıyamet kopmayacak” hadîs-i şerifine işaret eder. “Onlardan kastınız kim yâ Resulallah? Hristiyanlar ve Yahudiler mi?” — “Evet.” O yüzden bir Müslümanın çene sakalı bırakması sünnet-i seniyye noktasından uygun değildir. Ama bırakanlar var — sünnet sevabı almış olmuyor; nasıl göbeğine kadar sakal bırakanlar da almıyorsa, kesenler de almıyorsa.
İslâm’da Ticaret ve Alışveriş Merkezleri
İslâm’da ticaret helâl, faiz haramdır. Malı satanın veya alanın dinî kimliği önemli değildir — Medîne-i Münevvere’de müşrikler de gelip mallarını satmıştır. Medîne pazarı, Mekke’deki ticarete karşılık kurulmuş bir ticaret merkezidir. En hayırlı kazanç: birincisi cihâd, ikincisi ticarettir. “Ahir zamanda siz sapanın ve ineğin kuyruğunu tuttuğunuzda zillete bekleyin” buyurulmuştur — bu hem cihadı hem de ticareti terk etmektendir.
Müslümanlar çok ortaklı şirketler kurup dünya ticaretini ele almalılar. Ama Müslümanlar kadar bölünmeye, parçalanmaya müsait bir topluluk yok — neden? Herkes her şeyi biliyor: hükümeti yönetmeyi, savaşmayı, ordu yönetmeyi… Ama bir ailesini yönetemiyor. Paraların repo’ya gitmesi meselesi ise — senin verginin, suyunun, elektriğinin parası da aynı sisteme giriyor. Dünya üzerinde bir faiz sistemi var; deccâliyet sisteminin içindeyiz hepimiz.
Dinî Nikâh ve Resmî Evlenme Akdi
Nikâh dinî bir terminolojidir, ibâdettir. Resmî evlenme akdi dinî bir terminoloji değildir, ibâdet değildir. Müslümanlar nikâhlanırlar; nikâhlanmakla dinlerinin yarısını tamamlamış olurlar. Nikâhlanan bir kimse hem farzı, hem vâcibi, hem sünneti, hem nâfile ibâdeti yerine getirmiş olur. Devletin nikâh kıymaya hakkı ve lâyıkiyeti yoktur — o resmî bir sözleşmedir.
Helâl Dâireyi Kendine Haram Etmemek
Helâl dâiresi bir kimsenin nefis mücadelesi yapacağı yer değildir. Bir kimsenin kendi kendine helâli haram etmesi nefsindendir. Tasavvuf adı altında yapılması câiz değildir. Bu ancak kalbî bir ilimle, ilâhî bir emirle söz konusu olursa olur — dervişin kendi nefsinden olmaz. Üstâdı: “Hayvansal gıda yemeyeceksin bir müddet” derse, ikinci bir emre kadar yemez. Yoksa kendi kendine kısıtlamak Allah’ın helâl ettiğini kendi dâiresinde haram etmektir.
Helâl dâireyi kendinize haram etmeyin — bu sûfîlik değil, bu İslâm değil. Haramlardan uzak durun, o zaten size yetecek. Sünnetleri uygulayın, yeter bu size. Günde iki sefer yiyin, Pazartesi-Perşembe oruç tutun, ayın üç gününü oruçlu geçirin, dilinizi tutun. Yeter bu size.
Hz. Ali ve Hz. Fâtıma Örneği
Resulullah sallallahu aleyhi ve sellem hazretleri Hz. Ali efendimize, Hz. Fâtıma’nın sağlığında ve kendi sağlığında başka bir kadınla nikâhlanmayı yasaklamıştır — hâlbuki âyet-i kerîmede dörde kadar nikâhlanma hakkı vardır. Demek ki bâzı mübah olan şeyler, belli özel emirlerle geçici olarak yasaklanabiliyor. Bu sûfî ıstılahta dervişin terbiyesi için gerekli olabilir — ama gerekçesi Kur’an ve Sünnet olmalıdır.
Sûfîde Gaflet Uykusu
Sûfînin birinci âdâbı, birinci erkânı, birinci merhalesi gaflet uykusundan uyanmaktır. Gaflet uykusu; haram-helâl tanımadan hayatı yaşamaktır. Sûfînin gaflet uykusu ise üstâdı dinlememektir. Namazını kılıyordur, orucunu tutuyordur, dersini yapıyordur — ama üstâdını dinlemiyordur; uykudadır. İbâdete alışkanlık olmuş, namaza alışkanlık olmuş, zikrullâha alışkanlık olmuş — gaflet uykusunda. Kendi kafasında, kendi bildiğince gidiyor.
“İnsanlar uykudadır, öldüklerinde uyanırlar.” O gaflet uykusundaki sûfî, bir taraftan televizyon seyreder, bir taraftan tesbih çeker — kendince dersini çekiyordur. Bir taraftan dizi seyreder, ertesi gün gelir soru sorar. Gaflet uykusundaki sûfî bir elinde tesbih, diğer elinde kumanda; zikir çekerken gol atılıp atılmadığını sorar. Gafleti görüyor musunuz?
Peygamber Varisleri: Halka İçinde Hak ile Olmak
Resulullah sallallahu aleyhi ve sellem hazretleri ashâbının her şeyiyle ilgilendi. “Ben sizin hepinizin babanız mesâbesindeyim; kimin derdi, borcu varsa gelsin bana” buyurdu. Bu sünnet ehl-i tasavvufa kaldı. Üstad seviyesindeki kimse, ümmetin bütün işleriyle ilgilenecek — bu sünneti işlemek için. “Kendisinden istifade edilen âlim, bin âbitten daha hayırlıdır.” İnsanların içinde durup eziyetlerine katlanan ve hayırlarına sebep olan kimseler, evlerine-dağlara kapanıp tek başına ibadet edenlerden çok daha ehemmiyetlidir.
Kaynakça
Âyet-i Kerîmeler
- Nisâ Sûresi 4:3 — Dörde kadar nikâhlanma ruhsatı ve Hz. Ali-Hz. Fâtıma istisnası bağlamı
- Mâide Sûresi 5:87 — “Ey iman edenler, Allah’ın size helâl kıldığı güzel şeyleri haram kılmayın.” (Helâli kendine haram etmeme)
- Bakara Sûresi 2:275 — “Allah alışverişi helâl, fâizi haram kılmıştır.” (Ticaret ve faiz)
Hadîs-i Şerifler
- Buhârî, Enbiyâ 50; Müslim, İlim 6 — “Siz sizden öncekilerin yollarına karış karış, arşın arşın uyacaksınız.” (Gayr-i Müslimlere benzeme tehlikesi)
- Ebû Dâvûd, Cihâd 2; Ahmed b. Hanbel, Müsned — “Sapanın ve ineğin kuyruğunu tuttuğunuzda zillete bekleyin.” (Cihat ve ticareti terk etme)
- Buhârî, Nikâh 1; Müslim, Nikâh 5 — “Nikâh benim sünnetimdir; kim sünnetimden yüz çevirirse benden değildir.” (Nikâhın fazileti)
- Buhârî, Nikâh 109; Müslim, Fedâilü’s-Sahâbe 96 — Hz. Ali’ye Hz. Fâtıma hayattayken ikinci nikâhın yasaklanması
- İbn Mâce, Ticârât 1 — “En hayırlı kazanç, helâl ticarettir.” (Ticaretin fazileti)
- Deylemî, Firdevsü’l-Ahbâr — “Kendisinden istifade edilen âlim, bin âbitten daha hayırlıdır.” (İlmin üstünlüğü)
- İbn Hibbân, Sahîh — “İnsanlar uykudadır, öldüklerinde uyanırlar.” (Gaflet uykusu)
Fıkhî Kaynaklar
- İmam Gazâlî, İhyâu Ulûmi’d-Dîn — Helâl dâireyi daraltma meselesi ve nefis terbiyesi bahsi
- İbn Âbidîn, Reddü’l-Muhtâr — Yemin keffâreti, boşanma lafızları ve nikâh hukuku bahisleri
- İbn Hacer el-Askalânî, Fethu’l-Bârî — Sakal sünneti ve sünnet-i seniyyeye uyma bahsi
Diğer sohbetler: Dergah Sohbetleri
Kaynak: TDV İslâm Ansiklopedisi
İlgili Sözlük Terimleri: Zikir, Sünnet, Tesbîh, Dergâh, Ashâb-ı Kirâm. → Tasavvuf Sözlüğü’nün tamamı