412. Dergah Sohbeti: Nefisle Mücadele, Büyük Günahlar ve Din Nasihattır

Nefisle: Nefisle Mücâdele: Bireysel ve Toplumsal Boyut

Bizim gibi zayîf insanlarda nefis bizi İslâm dışına çekmeye çalışır. Nefis bize kötülüklerden vurur. Ne zaman bize İslâmî yönden vurur? Biz seyr-i sülûkta belli bir noktaya geliriz de, o noktaya gelen kimseye nefis İslâmî yönden vurur. Daha fazîletli bir şey varken seni daha fazîletsiz olana yönlendirir.

Güç yetiren bir kimsenin Kâbe’yi tavâf etmesi gerekir. Ama güç yetirdiği halde oturup sadece Kâbe’ye seyretmek sevâptır diyorsa, o kimse yanılmıştır. Nefis bize bu noktada oyalanmaz. Asıl bizi oyalayacağı şey haramlardır. Namazı geciktirmek haramdır. Farz olan namazı terk etmek bütün günâhların üstündedir.

Günâhın Toplumsal Boyutu

Hazreti Peygamber sallâllâhu aleyhi ve sellem Hazretleri buyurur: ‘Müslümanlar bir vücut gibidir. Bir tarafında bir sıkıntı varsa sıkıntıyı bütün vücut çekerler.’ Hiç kimse bir günâhı tek başına işlemez. O vücudun içerisinde bir parazit gibi olur, bütün toplumu ilgilendirir.

‘Her koyun kendi bacağından asılır’ sözü yanlıştır. Burada birisi hata yaparsa bütün topluluğu ilgilendirir. ‘Bu sadece beni ilgilendirir’ diyemeyiz. Adam dışarı çıktığında filanca dergâhı tanırlar, filanca tarîkati tanırlar. O yüzden nefisle mücâdele sadece bireyin işi değil, topluluğu da ilgilendirir.

Nefsin Sûfîlere Vurma Şekli

Gece yarısı hiç kimse seni görmüyor. Var mı nefis ‘Kalk namaz kıl’ diyen? Yok. Bir kimse gece namazına kalktıysa nefsin yenildiği yerdir. Bir insan gece oturup zikrullâh yapıyorsa nefsin yenildiği yerdir. Gündüz öğle namazını herkesin içerisinde kılarsın, bunda sıkıntı yok. Gece eve gidince sıkıntı başlar.

Nefis bir yer bulur, bir aralık bulur, bir çatlak bulur, oradan bizi alt etmeye çalışır. Evimizde çocuğumuza, eşimize, etrafımız olan davranışlarda bize yol bulmaya çalışır. ‘Benim şeyhim var, ben onu dinlemem’ gibi düşünceler nefsin vurduğu yerlerdir. Nefisle mücâdele bu: Haydar kardeş gel, yine girelim seninle.

Sûfîliği Terk Edenlerin Durumu

Şeyh Efendi’yi bırakan kimse önce öyle bir takvâ görüntüsü bulunurdu ki sanki namaz, abdest, oruç akıyor ondan. ‘Dergâhı bıraktı, kemâle erdi’ derlerdi. Ama yavvaş yavaş yavaş yavaş çizgisi başladığı yere gelmez, başladığı yerden daha kötüye gider. Nefis artık onu hegemonyasının altına almıştır. Hegemonyasının altına aldığından dolayı onu geriye doğru esfel-i sâfilîne seyr-i sülûk ettiriyor.

Birisi gidiyor. Allâh yolunu açık etsin. Sen gitme. Bırakıyor. Sen bırakma. Kaçıyor. Sen kaçma. Dağılıyor. Sen dağılma. Laf söylüyor. Sen söyleme. Birisi gidince kerâmet görür o gidende. O da gider. Senaryo hemen hemen her yerde aynıdır. Her zaman aynıdır. Oyuncular değişiyor, başka bir şey değişmiyor.

Dergâhta Maddî Menfaat Yoktur

Bir kuruş istersem getirmeyin. Verirseniz de hakkım helâl değildir. Hâlâ da aynı noktadayım. Ölünceye kadar Cenâb-ı Hak beni bu noktada istihdâm eylesin. Böyle bir dergâh olunca hiç kimsenin bu noktada bir yok gebeliğimiz yok. Hiç kimsenin yok burada.

Hepiniz de mürşid-i kâmil olun isterim. Bağırın, geceleriniz vecd namazı kılın diye. Koşun kardeş. Allâh yolunda koşun. Etrafınızda hiç kimseyi kırmayın. Lâf-ı kıyl ü kâl etmeyin. İnsanların nâmusuyla, şerefiyle, haysiyetiyle oynamayın. Milleti kandırmayın. Allâh için hizmet edin. Kol kola girin. Allâh’ı sevin, Resûlullâh’ı sevin. Allâh diyenleri sevin.

Büyük Günâhların En Büyüğü

Resûlullâh sallâllâhu aleyhi ve sellem Hazretleri üç defa tekrarladı: ‘Size büyük günâhlarının en büyüğünü haber vereyim mi?’ Ashâb: ‘Evet ey Allâh’ın Resûlü’ dedi. Resûlullâh şöyle buyurdu: ‘Allâh’a şirk koşmak ve ana-babaya isyân etmektir.’

Hz. Ali’nin Kılıcındaki Sayfa

Hazreti Ali’ye soruldu: ‘Resûlullâh size özel olarak bir şey söyledi mi?’ Hazret-i Ali dedi ki: ‘Allâh’ın Resûlü bütün insanlara anlatmadığı bir şeyi bize özel olarak söylemedi. Ancak şu kılıcımın kınında yazılı olanlar var.’ Sonra kılıcından bir sayfa çıkardı. Sayfada şöyle yazılıydı:

• Yüce Allâh’tan başkası adına hayvan kesene Allâh lânet etsin
• Arazinin hudut işaretlerini çalana Allâh lânet etsin
• Ana ve babasına lânet edene Allâh lânet etsin
• Dinde yeni bir şey icat edeni koruyan kimseye Allâh lânet etsin

Ebû Derdâ’ya Verilen Dokuz Emir

Allâh Resûlü sallâllâhu aleyhi ve sellem dokuz şeyi Ebû Derdâ’ya emretmiştir:

• Vücudun parça parça kesilse ya da ateşte yansa bile Allâh’a hiçbir şeyi ortak koşma
• Bilerek farz namazı sakın terk etme. Bilerek onu terk edenden Allâh’ın himayesi kalkar
• Sakın şarap, içki içme. Çünkü o bütün kötülüklerin anahtarıdır
• Anana ve babana saygılı ol. Asla saygıda kusur etme
• Eğer memleketinden sefere çıkmanı sana emrederlerse onların gönlünü almak için çık
• Başındaki Müslüman idarecilerle çekişme. Kendini haklı görsen bile çekişme
• Savaş sırasında arkadaşların kaçsa bile sen savaştan sakın kaçma, dağılma
• Malından ailene harca, cimri olma. Eşine çocuklarına bakmakla mükellefsin
• Ailelerine sopayı kaldırma. Yüce Allâh’ın emri için onları korkut, ama dövme

Eşe ve Çocuklara Şiddet Yasağı

Benim şeyhim hiç dövmemiş. Bana dedi ki: ‘Mustafa Efendi, ben bir fiske bile vurmadım.’ Ben de içimden söz verdim. Sûfîler eşlerini dövmezler. Hazret-i Peygamber sallâllâhu aleyhi ve sellem Hazretleri dövmedi. Onun sünnetinde dövmek yok. Çocuklarımızı ve ailemizi eğitirken kaba kuvvete başvurmayacağız.

Anne-Babayı Ağlatmama

Anasını ve babasını ağlatarak hicret etmek isteyen bir adam Resûlullâh’a geldi. Resûlullâh ona dedi ki: ‘Anana ve babana dön. Onları ağlattığın gibi her ikisini de güldür.’ Anne-babasını ağlatan kimseyi Cenâb-ı Hak ağlatır. İki yakası bir araya gelmez. Onun işi rast gitmez.

Varsa anne-babalarınızla aranızda bir sıkıntınız, halledin. Gönüllerini alın. Ellerini öpün. Duâlarını alın. Helâllaşın. Kendinizi haklı görmeyin. Malının fazlasını kardeşinize vermiş olsun, paranın fazlasını kardeşinize vermiş olsun. Sen annen-babanın aranı iyi sür, sen duâsını al, sen helâllaş.

Mânevî Eğitim ve Râbıta

Her insanın hayatında yaşadığı nedenlere, sonuçlara göre farklı bir boyutu vardır. Akıl hem mânevî hem maddî olarak bütün döneleri toplar. Mânevî olarak toplama rüyâdır, hâldir. Mânânın maddeye tecelliyâtıdır rüyâ. Akıl bunların hepsini toplar, betimler, algılar ve hıfz eder.

Bir kimsenin kendi rüyâsında bir başkasının rüyâsını görmesi mümkündür. Bu Allâh’ın lütfudur. Orada irâdesi yoktur. Zikrullâhta rabt ediliyor, orada irâde vardır, talep ediliyor. Veya talep etmeden de lâzım olan gösteriliyor, bu da teslimiyettir.

Dergâhta Tek Şeyh Prensibi

Bir dergâhta bir tane şeyh olur, iki tane olmaz. Bir dergâhın müntesipleri de bir yere bağlıdır, ikinci bir yere bağlı değildir. Şeyh Efendinin sözü üzerine söz konulmaz, kim olursa olsun. Bir zâkirin, nakîbin bu noktada hakkına tecavüz etme hakkı yoktur.

Din Nasîhattır

Kardeşinizin bir hatasını gördünüz. Koluna girin, ince ince, tatlı tatlı ‘Kardeş yapma ya bunu’ deyin. Veya onunla alakalı bir hadîs-i şerîf söyleyin, bir kıssa anlatın. Dolaşın. ‘Sen neden küfrediyorsun’ deme, küfrün kötülüğünü anlat. ‘Sen neden yalan söylüyorsun’ deme, yalancılığın kötülüğünü anlat.

‘Sizin kardeşinizin ölü etini yemek ister misiniz? Tiksindiniz değil mi?’ Tiksinmek için ağız gerek, yürek gerek, insan olmak gerek, mide gerek. Tiksinmeyince midesi de bozuk, aklı da bozuk, kalbi de bozuk. Sakın insanların iyiliklerini öne çıkarın. İnsanların kötü yönlerini konuşmayın.

İçki, Namaz ve Günâh Meselesi

Alkolün etkisi geçtikten sonra namazı kılacaktır herkes. ‘Sarhoşken namaza yaklaşmayınız’ âyet-i kerîmesi, içki haram edilmezden önceki âyet-i kerîmedir. ‘Dünyâ onu sarhoş etmiş, namaza yaklaşmasın’ veya ‘Aşk sarhoşuymuş da namaza yaklaşmayacakmış’ gibi sözlerin hepsi şeytânîdir. Namaz farz. Akıl Müslüman olan herkese namaz farz. Bitti.

Selâm ve Seyyidlik Meselesi

Selâm Allâh’ın selâmıdır. Herkese gönderilir, herkesten de getirilir. ‘Allâh dostlarına selâm götürülmez’ diye bir şey Kur’ân ve sünnete uygun değildir. Asıl Allâh dostlarına selâm götürülür. Ona selâm götürülür ki o da selâma karşılık cevap verir. Rahmet olur, bereket olur, lütuf olur.

Neseben seyyidlik önemlidir, bu noktada bir sıkıntı yok. Ama velîlerin arasında, dostların arasında böyle yarıştırmak hoş bir şey değil. Allâh’ın önünde herkes eşittir. Hazret-i Peygamber’e sordular: ‘Çoğalınca biz nasıl tanıyacağız?’ ‘Kim benim Kur’ân ve sünnetime sımsıkı yapışırsa o ehl-i beytimdendir’ buyurdu.

Kaynakça

Hadîs-i Şerîf Referansları

• Büyük günâhların en büyüğü hadîsi – Buhârî, Edeb 6, Hadîs No: 5976; Müslim, İman 143
• Hz. Ali’nin kılıcındaki sayfa hadîsi – Buhârî, İlim 39, Hadîs No: 3179; Müslim, Edâhî 43-44
• Ebû Derdâ’ya dokuz emir hadîsi – Ahmed ibn Hanbel, Müsned 5/238; Taberânî, el-Mu’cemü’l-Kebîr
• Müslümanlar bir vücut gibidir hadîsi – Buhârî, Edeb 27; Müslim, Birr 66, Hadîs No: 2586
• Anne-babasını ağlatan hicret hadîsi – Ebû Dâvûd, Cihâd 31, Hadîs No: 2528; Nesâî, Bî’at 14
• Din nasîhattır hadîsi – Müslim, İman 95, Hadîs No: 55
• Gözünü açıp kapatıncaya kadar beni nefsime bırakma duâsı – Ahmed ibn Hanbel, Müsned; Ebû Dâvûd, Edeb
• Ömer’den sonra peygamber gelseydi o Ömer olurdu hadîsi – Tirmizî, Menâkıb 17, Hadîs No: 3686
• Kişi sevdiğine sevdiğini söylesin hadîsi – Ebû Dâvûd, Edeb 122, Hadîs No: 5124; Tirmizî, Zühd 54

Âyet-i Kerîme Referansları

• Hucurât Sûresi, 49/12 – Kardeşinizin ölü etini yemek ister misiniz? (Gıybet yasağı)
• Nisâ Sûresi, 4/43 – Sarhoşken namaza yaklaşmayınız
• Yâsîn Sûresi, 36/21 – Sizden ücret istemeyenlerin peşinden gidiniz
• Nisâ Sûresi, 4/79 – İyilikleri Rabbinizden, kötülükleri nefsinizden bilin
• Nisâ Sûresi, 4/59 – Allâh’a, Resûlüne ve emir sahiplerine itaat edin

Fıkıh ve Tasavvuf Kaynakları

• Nefisle mücâdele ve cihâd-ı ekber – Beyhakî, ez-Zühd; İbn Kayyim, Zâdü’l-Meâd
• Sûfîlikte seyr-i sülûk ve esfel-i sâfilîn kavramı – Kuşeyrî, er-Risâle; Hücvîrî, Keşfü’l-Mahcûb
• Dergâhta otorite ve zâkir-şeyh ilişkisi – Eflâkî, Menâkıbü’l-Ârifîn; Ahmed Yesevî geleneğinde dergâh âdâbı
• Râbıta ve mânevî eğitim – İmâm Rabbânî, Mektûbât; Hâlid-i Bağdâdî, Risâle-i Hâlidiyye
• Abdullâh ibn Mübârek – Nemmâmlar (laf taşıyıcılar) hakkındaki tespiti (İbn Abdilberr, el-İstîâb)
• Evlilikte şiddet yasağı ve Hz. Peygamber’in sünneti – Ebû Dâvûd, Nikâh 42; İbn Mâce, Nikâh 51
• Seyyidlik ve ehl-i beyt meselesi – Tirmizî, Menâkıb; Ahmed ibn Hanbel, Fedâilü’s-Sahâbe

Diğer sohbetler: Dergâh Sohbetleri

Kaynak: TDV İslâm Ansiklopedisi

Ek kaynaklar:

• Kur’ân-ı Kerîm, Şems 91/7-10; Nâziât 79/40-41: nefis tezkiyesi, hevadan sakınma ve felah ilişkisi.
• Kur’ân-ı Kerîm, Nisâ 4/31; Necm 53/32: büyük günahlardan sakınma ve bağışlanma ümidi.
• Kur’ân-ı Kerîm, Furkân 25/68-71: şirk, haksız cana kıyma, zina ve tövbe bağlamı.
• Kur’ân-ı Kerîm, Tahrîm 66/8; Zümer 39/53: nasuh tövbe ve Allah’ın rahmetinden ümit kesmeme.
• Müslim, “Îmân”, 95: “Din nasihattir” hadisi ve nasihatin Allah, kitap, peygamber, yöneticiler ve müminler için anlamı.
• Buhârî, “İman”, 15; Müslim, “Îmân”, 57: müminin kardeşi için istediğini istemesi ve iman-ahlak ilişkisi.
• Buhârî, “Vesâyâ”, 23; Müslim, “Îmân”, 144: helak edici büyük günahlar rivayeti.
• Tirmizî, “Zühd”, 61; İbn Mâce, “Zühd”, 31: nefsini hesaba çekme ve ahiret için hazırlık rivayetleri.
• Gazzâlî, İhyâ’u Ulûmi’d-Dîn, “Riyâzetü’n-Nefs”, “Kitâbü’t-Tevbe” ve “Muhlikât” bölümleri.
• Kuşeyrî, er-Risâletü’l-Kuşeyriyye, “Tevbe”, “Mücâhede”, “Nefs” ve “Nasihat” bahisleri.
• Serrâc, el-Lüma‘, “Tevbe”, “Mücâhede” ve “Nefs” bölümleri: erken tasavvuf kaynaklarında nefis terbiyesi.
• Hücvirî, Keşfü’l-Mahcûb, “Nefs”, “Tevbe” ve “Mücâhede” bahisleri.
• Zehebî, el-Kebâir: büyük günahların klasik hadis ve ahlak literatüründeki tasnifi.
• Nevevî, Riyâzü’s-Sâlihîn, “Tevbe”, “Mücâhede”, “Nasihat” ve “Günahlardan Sakınma” bölümleri.
• TDV İslâm Ansiklopedisi, “Nefis”, “Tezkiye”, “Kebîre”, “Tövbe”, “Nasihat”, “Mücâhede” maddeleri.
• Râgıb el-İsfahânî, el-Müfredât, “n-f-s”, “z-k-y”, “t-w-b”, “n-ṣ-ḥ” kökleri: nefis, tezkiye, tövbe ve nasihat kavramları.

İlgili Sözlük Terimleri: Zikir, Kalb, Şeyh, Râbıta, Kâbe, Dergâh. → Tasavvuf Sözlüğü’nün tamamı