Cihad: Cihad Kavramı ve Nefisle Mücadelenin Önemi

Cenab-ı Hakk’a hamd, Resulullah sallallahu aleyhi ve sellem Hazretleri’ne salat ve selam olsun. Cihad etmek isteyen bir adam Resulullah sallallahu aleyhi ve sellem Hazretleri’ne geldi. Resulullah ona sordu: ‘Anan baban sag mi?’ Adam ‘Evet’ dedi. Bunun uzerine Resulullah buyurdu ki: ‘O ikisinde cihad et.’ Cihad, dinin icerisinde olmazsa olmaz en onemli ibadetlerden birisidir. Bunun degisik veceleri, degisik noktalari, degisik daireleri ve tecelliyatlari vardir.

Cihadın Farklı Boyutları

Muslumanlara karsi silahli mucadele eden kimselere karsi silahla mucadele edilir. Buna cihadın icerisinde kital denir. Savas meydanina cikip cenk etmek, silahli insanlarla mucadele etmektir. Herhangi bir ulke veya insanlar Muslumanlara karsi savas acmissa o Muslumanlarin onlarla cihad etmeleri farz-i ayn olur. Muslumanlarin kendi iclerinde Islam hukukuyla hukuklanmadiklari takdirde, Islam hukukunu yerine getirmek icin mucadele etmeleri de cihad olur.

Sizinle mucadele eden silahli mucadeleyi sectiyse siz de onlarla silahli mucadeleye girersiniz. Eger sizinle mucadele edenler silahli mucadele etmiyorlarsa sizin onlara silah cekmeniz uygun ve caiz degildir.

Cihad-ı Ekber: Nefisle Mücadele

Bir de insanin kendi icinde haramlari seven, haramlara muhabbet besleyen, haramlara kosan nefisle cihad vardir. Hazreti Peygamber sallallahu aleyhi ve sellem Hazretleri buna cihad-i ekber demistir. Bu, insanin kendi nefsi dairesinde, birinci derecede etrafindaki elinden, gozunden, kulasindan, dilinden, ayagindan cikacak olan haramlari engellemektir. Ondan sonra etrafinda yapmakla mukellef oldugu farzlari, amelleri, ibadetleri yerine getirmektir.

Bu, dusman karsisinda can verip can almaktan daha onemlidir. Neden? Cunku bir sefer olursunuz, mesele biter. Ama bir insanin kendisini haramlar cizgisinden uzak tutup ibadetleri yerine getirme cizgisinde omrunun sonuna kadar, son nefese kadar mucadele etmesi… Bu yuzden cihad-i ekber olarak degerlendirilmistir. Hazreti Peygamber sallallahu aleyhi ve sellem Hazretleri bunu cok onemsemistir.

Anne-Babaya Hizmetin Fazileti

Hazreti Peygamber sallallahu aleyhi ve sellem Hazretleri, anne-babaya karsi olan muameleyi, anne-babaya karsi olan vazifeyi, dusmanla yakapaca olmaktan daha onemli bir noktaya koymustur. Diyor ki: ‘Anne-babana karsi sen cihada devam et. Onlara hizmette, onlara itaatte, onlara tavir ve davranislarinda eksik davranma. Onlara karsi olan davranis olculerini Kur’an ve sunnet olcusunde devam ettir.’

Insanin anne-babasina karsi Kur’an ve sunnet danesindeki davranis bicimi, anne-babasi olunceye kadar devam eder. Insanin esine, cocuklarina, arkadaslarina, komsilarina, alisveris ettigi insanlara karsi olan hukuku olunceye kadar devam eder. Nefisle olan cihadın en onemli noktasi budur.

Nefis Terbiyesi Olmadan Cihad Olmaz

Siz nefsinizde olan probleminiz hala varsa, savas esnasinda bir ganide malina el koyabilirsiniz. Disarida savas esnasinda hukuka uymayabilirsiniz. Nefsinize uyarak birisinin malina, canina, irzina tecavuz edebilirsiniz. Veya savasirken haddi asabilirsiniz. Cunku nefisle olan mucadelelerinizde belli bir noktaya gitmemissiniz.

Sahabelerden birisi olum esnasindadir. Hazreti Peygamber’e sorulur: ‘Ne oldu?’ Sahabe der ki: ‘Sehit oldu.’ Resulullah ‘Hayir olmadi’ der. Sahabe bulduktan sonra sorarlar: ‘Ne icin savastin?’ O der ki: ‘Bu musrikler geldi, bizim hurma bahcelerimize el koyarlar diye savastim.’ Ve olur. Saddak ya Resulallah derler. O kimsenin kalbine iman yerlesmemis. O kimse icinden mal sevgisini yitiremememis, bitiremememis, yenemememis. O mali icin cihad etmis, Allah icin cihad etmemis.

Din Yalnızca Allah İçindir

Din Allah icindir. Mal icin, mulk icin, makam icin, anne icin, baba icin, es icin, cocuk icin, arkadas icin, seyh icin, hoca icin, alim icin, patron icin degildir. Din Allah icindir. Bir kimse ustadi icin, hocasi icin namaz kilmaz, zikretmez. Allah icin yapar. Bir kadin kocasi icin ibadet etmez. Allah icin yapar. Bir erkek kadin icin ibadet etmez. Allah icin yapar.

Cocugum olsun diye zikredilmez, Allah icin zikredilir. Isim duzelsin diye zikredilmez, Allah icin zikredilir. Borcum odensin diye zikredilmez, Allah icin zikredilir. Zikir Allah icindir. Ibadet Allah icindir. Iman Allah icindir. Islam Allah icindir.

Hicret ve Niyet

Hicret eden bir kimse, bir kadin icin hicret etti. Musrik bir adam, Musluman kadin Mekke’den Medine’ye hicret edince arkasından hicret etti. Sahabeler sorduler: ‘Ya Resulallah, onun da hicret sevabi olacak mi?’ Hazreti Peygamber buyurdu ki: ‘Dunya icin hicret eden dunyayi bulur. Kadin icin hicret eden kadini bulur. Allah icin hicret edenler Allah’i bulur.’

Ilim icin hicret eden ilim bulur. Ask icin hicret eden ask bulur. Mal icin hicret eden mal bulur. Hicret ettigini bulur insan. Ticaret icin seyahate cikan rahatlar. Cenab-i Hak ona bereket verir. Peygamber meslegidir seyahate cikip ticaret yapmak. Ama onun gidisi nedir? Ticaret icindir, mal icindir. Nefisle alakali mucadele bu noktada one cikar. O kimse her seyini, hicretini de Allah icin yapacak.

Anne-Baba Hizmetinde Cennet Kapısı

Ebu Hureyre radiyallahu anh Hazretleri, Resulullah sallallahu aleyhi ve sellem Hazretleri’nin soyle buyurdugunu rivayet etmistir: ‘Burnu surtulsun, burnu surtulsun, burnu surtulsun.’ ‘Kimin burnu surtulsun ya Resulallah?’ diye sorulunca su aciklamada bulundu: ‘Kendi yaninda anne ve babasina veya sadece birine ihtiyarlik ulasip da onlara hizmet etmeyerek cenneti kazanamayan kimsenin burnu surtulsun.’

Demek ki anne-babamiz yanımızdaysa ve yanımızda ihtiyarlıyorsa, biz cenneti kazanamıyorsak, Hazreti Peygamber ‘Burnu surtulsun’ diyor. Annesiyle babasiyla ilgilenmeyen bir kimsenin burnu surtuluyor. Normal hayatin icerisinde onun ayagi dokeziyor. Cenab-i Hak, o anne-babasina olan davranisini baska bir noktadan ona tecelli ettiriyor.

Huzurevi Meselesi ve Modern Hayat

Islam dunyasi dunya birlesince, sekulerlestikten sonra, yaslilarin huzur evleri cikti. Devlet sosyal devlettir. Islam’da devlet vatandasina hizmet eden, vatandasina hurmet eden, vatandasini insani olculerin en yukseginde hizmet veren devlet anlayisidir. Bir Islam devlet sisteminde kopru altlarinda yasayan insanlar goremezsiniz. Banklarin uzerinde yatan yaslilari goremezsiniz.

Biz ne zaman dunya birleştik, dunyevilestik? Kendi hayat standartimizi, ev kulturumuzu, hayat kulturumuzu de dunya birleştirdik. Simdi hepimizde iki oda bir salonlar, uc oda bir salonlar, anne-babanin oturacagi bir oda yok. Onceden bir bahcenin icindeydi herkes. Simdi bir bahce kalmadi. Bunun sorumlulugu herkese ait. Anneler, babalar, cocuklar… Hepimiz sorumluyuz bunda.

Biz annelerimizle, babalarimizla, cocuklarimizla, eslerimizle bir catinin altinda yasamayi beceremedik. Cunku cocuklarimiz gitti okullarda ayri egitim aldi. Sokakta ayri egitim aldi. Televizyonlardan ayri egitim aldi. Eve geldi, evde de Islami bir egitim almadi. Hepimiz carpik bir sistemin icerisinde carpik yetistik.

Sufiler Topluluğu Olarak Vazifelerimiiz

Biz yeniden bu isi, bu kisir donguyu tersine dondurmeliyiz. Kur’an ve sunnete cevirmeliyiz. Anne ve baba olabiliyorsa, makul dairede uzerimize dusen vazifelerimizi yerine getirmeye gayret etmeliyiz. Buyukler, anne-babalar, evli erkek cocuklari olanlar: Cocuklarinizin hurriyetini kisitlamak, geline karismak, gelinle hirlasmak, didismek annelik-babalik degildir.

Cocuklar da yetiksiz. O zaman biz yeniden isi ele almaliyiz. Sufiler toplulugu olarak bu kisir donguyu Kur’an ve sunnete cevirmeliyiz. Eger biz bu donguyu cevirirsek insallah o rahmani herkes bundan memnun kalacaktir.

Nefis Muhasebesi: Kendimizi Hesaba Cekelim

Disimiz kiriliyorsa bir yerde, burnumuz kisiyorsa bir tarafta, biz bir yerlerde bir hata yapmisizdir. Tovbe ederiz. Kendi kendimizi hesaba cekeriz. Kime karsi yanlis davrandik? Kimin namusuna laf soyledik? Kimin serefine curtuk attik? Kime iftira attik? Kime buyuklukten bulunduk? Kimin adina hurmet etmedik?

Belanin, musibetin cogu peygamberlere, ondan sonra velilere, ondan sonra velilerin etrafindaki insanlara gelir. Ama biz kendimizi o noktada gorursek, kendimizi hata-yanlis-kusur noktasinda hesaba cekmek degil, kendimizi o yakinliktan dolayi belaya-musibete gelmis gibi goruruz. Bu dervislerin vartasidir. O zaman hic kimse kendi nefsini hesaba cekmez.

Olmeden once kendinizi hesaba cekiniz. Yatmadan once kendinizi hesaba cekin. Kafaniza yastigi koymazdan once hesaba cekin. O gununuzu, gecmis hayatinizi bir hesaba cekin. Helallesecek kimseleriniz varsa gidin helallasın. Maddi-manevi birine zarar verdiyseniz gidin helallasın.

Müslümanları Tekfir Etmeme

La ilahe illallah Muhammedun Resulullah diyen bir kimseyi kafir ilan etmek, bir insanin hakki degildir. Bir kimse bunun fetvasini veremez. Bir kimse dil ile La ilahe illallah Muhammedun Resulullah dediyse, Muslumanlik gerekmektedir ki kimsenin onun uzerine kafirligine hukmetmesi, munafikligina hukmetmesi hakki yoktur.

Munafikligin alametlerini siralayabilirsiniz: Soylediginde yalan soyler, emanete ihanet eder gibi… Ama bir La ilahe illallah Muhammedun Resulullah diyen bir kimsenin yuzune ‘Munafiksin’ diyemezsiniz. Bu zamanin Selefi-Vahhabi taifesi dahil, hemen birisini musrik ilan edip cikarlar, kafir ilan edip cikarlar.

Birisini kafir ilan ettiginizde onun mali size helal olmus oluyor, onun hanimi cariye edilebilir oluyor. Boyle bir mantik var mi? Hazreti Peygamber sallallahu aleyhi ve sellem Hazretleri cok hiddetleniyor: Bir kimse Musluman oldugunu soylediginde onun Muslumanligini kabul etmemek insanin hakki degildir.

Yeni Müslümanlara ve Aile Bireylerine Yaklaşım

Yuz elli yildan beri bu topraklarda Islam ogretilmiyor. Kur’an, sunnet ve onlarin desturlari anlatilmiyor. Yeni namaza baslayan, zikre giren, derse giren kardesler: Evlerinizdeki eslerinizi, cocuklarinizi, babalarinizi, akrabalarinizi hemen musriklikle, kafirlikle itham etmeyin!

Hemen birisi iki kelime ogreniyor, iki kelime ogrendikten sonra ya gidiyor esini musrik yapiyor, ya gidiyor annesini-babasini musrik ediyor. Dur ya, daha dun bir bugun iki! Sen de bilmiyordun, onlar da bilmiyorlar. Onlarla savasacagina, o sekilde didisecegin, onlara teblig ile alakadar olsana. Tatli tatli anlat annene, babana, esine, cocuklarina.

Sa’d İbn Vakkas Hazretleri ve Dört Ayet

Sa’d ibn Vakkas radiyallahu anh anlatir: ‘Benimle ilgili Kur’an-i Kerim’den dort ayet indi.’ Birincisi: Annesi, ‘Muhammed’den ayrilip eski dinine donunceye kadar ne yer ne icerim’ diye yemin etmisti. Bunun uzerine Cenab-i Hak su ayeti indirdi: ‘Eger annen ve baban hakkinda hicbir bilgin olmayan bir seyi Bana ortak kosmaya seni zorlarsa onlara itaat etme. Ama onlarla dunyada iyi gecin.’ (Lokman, 15)

Anne-baban bakın, musrik de olsa kafir de olsa ne yapacaksin? Onlarla iyi gecineceksin. Annen olan, cunku yok. Onlarla gecimini kotulestiremezsin. Sen onlarla iyi gecineceksin, onlarla temasini duzgun tutacaksin ki bu noktada o kimselerin gonulleri Islam’a kaynasin.

Ganimet ve Vasiyet Meseleleri

Ikincisi: Ganimet mallariyla ilgili soru. ‘Ya Resulallah, bunu bana bagisla’ dedi. Bunun uzerine su ayet indi: ‘Resulüm, savastan ganimeler hakkinda sana soru sorarlar.’ (Enfal, 1) Savas ganimeti malina elini uzatmak yoktur. Dergahta vazife alanlar, kendi vazifelerinin uzerinden gecinmek, kendine bir pay edinmek, kendine bir seyi kolaylastirmak yoktur.

Ucuncusu: ‘Hasta oldugumda Resulullah bana geldi. Ona dedim ki: Ya Resulallah, ben malimi taksim etmek istiyorum, yarisini tasadduk etmek uzere vasiyet edeyim mi?’ Resulullah ‘Hayir’ dedi. ‘Ucte birine vasiyet edeyim’ dedim. Resulullah sukut edip bunu tasvip etti. Bu olaydan sonra vasiyetle ilgili ucte bir miktari caiz oldu.

Dorduncusu: ‘Icki haram kilinmazdan once bir cemaatte icki ictim. Onlardan bir adam devenin cene kemisiyle burnuma vurdu ve burnum kirildi. Resulullah’a gidip durumumu arz ettim. Bunun uzerine Cenab-i Hak sarabi haram kilan ayeti indirdi.’ (Bakara, 219)

Tebliğ Adabı ve Tebliğcide Aranan Özellikler

Sufi, her haliyle insanlara dini sevdiren bir kimse olmalidir. Insanlar size baktiklarinda, Kur’an ve sunnet dairesindeki hayat tarzinizdan, hayati algilayisinizdan, dini yasayisinizdan ve dini anlatisınızdan dine karsi sempati duymali, sicaklik duymalidir.

Her seyi tembih etmek zorunda degilsiniz insanlara. Yavaş yavaş, yumusak yumusak anlatın. Muslumanlarin dahi anlamakta gucluk cektigi mevzulara girmek zorunda degilsiniz. Bos tartismalara girmek zorunda degilsiniz. Anlamsiz savaslarla, anlamsiz demagojilerle insanlara bir sey soylemeye calismayın.

Tebliğcide Bulunması Gereken Vasıflar

• Konusmasi duzgun, kibar ve naif olacak
• Kaba sirt kullanmayacak
• Temiz, bakimli olacak; saci basi, ustu basi daginik olmayacak
• Derli toplu olacak, kotu kokulu olmayacak
• Insanlardan bir seyler almak isteyenlerden, her yer arayanlardan tebliyci olmaz
• Insanlara sert, kaba davrananlardan, baskinlik kuranlardan tebliyci olmaz
• Gittigi yerde gozune, kalbine sahip cikan bir kimse olacak

Hazreti Mevlana Celaleddin Rumi Hazretleri’nin tespitini asla unutmayin: ‘Bir kimse bir topluluga kiyafetiyle girer, kiyafetiyle agirlanir, fikirleriyle ugurlanir.’ Zitlasaraktan, inatlasakraktan, kavga ederekten, sesinizi yukselterekten, dovuserekten din anlatilmaz. Boyle bir din anlatimi Muhammed Mustafa sallallahu aleyhi ve sellem Hazretleri’nin sunnetinde yoktur.

Dergahta Hizmet Ahlakı

Dergahta hizmet edenler, kadinlar-erkekler: Gozler sizin uzerinizdedir. Sizin hata yapma sansiniz olmayacak. Kardeslerinize karsi ‘Burayi kaldirin, bunu buradan alin’ deme hakkina sahip degilsiniz. Alacaksiniz, kaldiracaksiniz. ‘Bu neden boyle oldu?’ deme hakkina sahip degilsiniz. Gidip kendiniz yapacaksiniz.

Hizmet etmek icin dergaha geldik. Hukmetmek icin degil, ahkam kesmek icin degil. Insanlarin yaralarına merhem olmak icin, yara acmak icin degil. Insanlarin cubanlarını tedavi etmek icin, cubanlari cogatmak icin degil. Birisi gelmis bir derdini anlatmis, onu bir baskasina aktarma. Cubani cogatma, sivilceyi cuban etme.

Ümmetin Durumu ve Mescid-i Aksa

Mescid-i Aksa Israel’in postallari altinda inliyor. Mescid-i Aksa basilip Kur’an-i Kerimler yere atilip cigeniyor. Bir Selahaddin Eyyubi gibi lazim. Bizans’i fetheden asker ‘Ne guzel asker’, orayi fetheden kumandan ‘Ne guzel kumandan’ denmistir. Buna mazhar olmak isteyenler kendilerini o hedefe yonlendirmisler, guclerini toplayanlar oraya odaklanmislardir.

Selahaddin Eyyubi cok gulmezdi. Yanindakilere der ki: ‘Kudus kafirlerin elinde inlerken benim gulmemi nasil beklersin?’ Biz oradan buraya geldik. Muslumanlar kendi kıblegahina bugunkuler sahip degiller. Adam istedigini yapiyor, yapacagini yapiyor.

Hazreti Peygamber sallallahu aleyhi ve sellem Hazretleri fitneleri anlatirken buyuruyor: Sahabi soruyor, ‘Ya Resulallah, Muslumanlar o zaman kalabalik olmayacaklar mi?’ ‘Kalabaliklar, ama denizin uzerinde kopuk misali hicbir agirliktan olmayacak.’ Biz hala sac boyasi caiz mi degil mi, tirnak boyasi caiz mi degil mi diye tartisiyoruz. Disin anasini-danasini birakmisiz, yavru meselelerle ugrasiyoruz.

Kaynakça

Hadis-i Şerif Referansları

• Anne-babaya hizmet cihaddir hadisi – Buhari, Cihad 138; Muslim, Birr 5 (Ebu Hureyre rivayeti)
• Burnu surtulsun hadisi – Muslim, Birr 9, Hadis No: 2551 (Ebu Hureyre rivayeti)
• Cihad-i Ekber hadisi – Beyhaki, ez-Zuhd, Hadis No: 373; Hatib el-Bagdadi, Tarih-i Bagdad
• Hicret hadisi (Dunya icin hicret eden…) – Buhari, Bed’ul-Vahy 1; Muslim, Imare 155
• Ganimet mali icin savasanin sehid olmamasi – Buhari, Cihad 15; Muslim, Iman 149
• Belanin buyugu peygamberlere gelir hadisi – Tirmizi, Zuhd 57, Hadis No: 2398; Ibn Mace, Fiten 23
• Denizin uzerinde kopuk misali hadisi – Ebu Davud, Melahim 5, Hadis No: 4297
• Olumden once kendini hesaba cek – Tirmizi, Kiyamet 25 (Omer b. Hattab rivayeti)
• Vasiyet hadisi (ucte bir) – Buhari, Vesaya 2-3; Muslim, Vasiyet 5-8 (Sa’d ibn Ebi Vakkas rivayeti)
• Ahir zamanda insanlar ceddim Muhammedi diyecekler hadisi – Tirmizi, Fiten 31

Ayet-i Kerime Referansları

• Isra Suresi, 17/23-24 – Anne-babaya ihsan, ‘Of bile deme’ emri
• Tevbe Suresi, 9/113 – Musriklerin afindan sonra akraba da olsa af dilemenin yasaklanmasi
• Lokman Suresi, 31/15 – Musrik anne-babaya bile dunyada iyi davranma emri
• Enfal Suresi, 8/1 – Ganimet mallari hakkinda hukum
• Bakara Suresi, 2/219 – Ickinin haram kilinmasi

Fıkıh ve Tasavvuf Kaynakları

• Ibn Abbas (r.a.) tefsiri – Isra 23-24 ayetlerinin Tevbe 113 ile nesih meselesi
• Sa’d ibn Ebi Vakkas (r.a.) ile ilgili dort ayet rivayeti – Muslim, Fedailü’s-Sahabe
• Mevlana Celaleddin Rumi – Kiyafetiyle girilir, fikirleriyle ugurlanir sozu
• Selahaddin Eyyubi – Kudus fethi oncesi tutumu ve baskomutanlik anlayisi
• Islam’da cihadin kisimlari – Kisal, nefis cihadi, teblig cihadi (Ibn Kayyim el-Cevziyye, Zadul-Mead)
• Islam devlet anlayisinda sosyal devlet kavrami – Ebu Yusuf, Kitabul-Harac
• Teblig adabi ve teblisci vasiflari – Imam Gazali, Ihyau Ulumiddin, Kitabul-Emr bil-Ma’ruf

Diğer sohbetler: Dergah Sohbetleri

Kaynak: TDV İslâm Ansiklopedisi

İlgili Sözlük Terimleri: Zikir, İhsân, Nefs, Muhabbet, Hamd, Dergâh. → Tasavvuf Sözlüğü’nün tamamı