Temizliğin Zâhirî, ve Bâtınî Boyutu

Temizlik, İslâm’ın üzerinde hassâsiyetle durduğu temel esaslardan biridir. Cenâb-ı Hak, “Muhakkak ki Allah, çokça tövbe edenleri, ve çokça temizlenenleri sever” buyurmuştur. Bu âyet-i kerîme, temizliğin yalnızca bedenî bir eylem değil, aynı zamanda mânevî bir arınma olduğunu göstermektedir.

306. Mustafa Özbağ Efendi Hakkında

Temizliğin Zâhirî ve Bâtınî Boyutu

Temizliğin zâhirî boyutu; bedenin, elbisenin, ağzın, ayakların, ve koltuk altlarının temiz tutulmasıdır. Bilhassa yaz günlerinde ter kokusuna dikkat edilmesi, elbisesinin temiz, ve pâk olması her Müslümanın üzerine düşen bir vazîfedir. Kapalı mekânlarda aşırı parfüm kullanarak etraftaki insanları rahatsız etmek de edebe aykırıdır.

Temizliğin bâtınî boyutu ise kalbin temizliğidir. Kalpten hased, kibir, ucub, riyâ, ve sû-i zan gibi mânevî kirlerden arınmak, zâhirî temizlikten çok daha önemlidir. Nitekim Peygamber Efendimiz (s.a.v.), “Temizlik îmânın yarısıdır” buyurarak temizliği îmânla doğrudan irtibatlandırmıştır.

Kardeşlerin Kusurunu Görmekten Uzak Durmak

Bir Müslümanın en önemli edeplerinden biri, din kardeşinin eksik, ve kusurunu görmekten sakınmasıdır. Bir kardeşinizin kusuruna şâhit olduğunuzda, “Bu benim eksiğimdir, kusurumdur” deyip hem kendiniz hem de kardeşiniz için tövbe etmelisiniz. Kim ki bu zikir halkasındaki kardeşlerinin kusurlarını araştırmaya devam ederse, Allah onu o mübârek cemaatten uzaklaştırır.

Peygamber Efendimiz (s.a.v.) şöyle buyurmuştur: “Müslümanların ayıplarını araştırmayın. Kim Müslümanların ayıplarını araştırırsa, Allah da onun ayıbını araştırır. Allah kimin ayıbını araştırırsa, onu evinin içinde bile rezîl eder.”

Aşk ve Muhabbeti Canlı Tutmak

Dergâha ilk geldiğinde insanın aşkı, ve muhabbeti yerindedir, yüksektir. Ancak bir müddet sonra kişi, bu hâli kendinden görmeye başlar. Nefsi devreye girdiğinde o aşk söner.

Aşk, bir ateş gibidir. Ateşin arkasında bir körük varsa hem harâreti hem de alevleri devam edecektir. Bu mânâda âşık da körük gibi olmalıdır; her dâim arkadan üflemeli, zikrullahla, ibâdetle, hizmetle o aşkı tâzelemelidir. Hazret-i Mevlânâ, Mesnevî’de bu hâli anlatırken der ki: Aşk, ateştir; âşık ise o ateşi canlı tutan körüktür.

Emânet Mefhûmu ve Hıyânetin Tehlikesi

Emânet mefhûmu, İslâm’da çok geniş bir anlam taşır. Cenâb-ı Hakk’ın kula verdiği en büyük emânet, dînin kendisidir. Kim dîni yaşamıyorsa, Allah’ın kendisine vermiş olduğu bu emânete hıyânet etmiş olur.

Peygamber Efendimiz (s.a.v.), “Münâfıkın alâmeti üçtür: Konuştuğunda yalan söyler, söz verdiğinde sözünde durmaz, ve kendisine emânet edildiğinde hıyânet eder” buyurmuştur. Cenâb-ı Hak, “Allah size, emânetleri ehline vermenizi emreder” buyurmuştur.

Borç Alışverişinde İslâmî Edep

Borç alışverişi, Müslümanlar arasında hassas bir konudur. Mümkün olduğunca din kardeşlerinden borç para almaktan, ve vermekten sakınılmalıdır; zîrâ borç ilişkisi, kardeşlik bağını zedeleyebilir. Ancak zarûret hâlinde borç verilecekse, Kur’ân-ı Kerîm’in emri gereği yazılı olarak kayıt altına alınmalıdır.

Borç veren kimse, verdiği borcu başkalarına anlatmamalı, başa kakmamalı, ve karşı tarafı zor durumda bırakmamalıdır. Borç alan kimse ise borcunu vadesinde ödemeye azâmî gayret göstermeli, ve alacaklısını oyalamamalıdır. Her iki tarafın da hakkaniyetli davranması esastır.

İslâm’da Felsefenin Yeri

Felsefe, aklî muhâkemeye dayalı, kişiden kişiye değişen bir düşünce sistemidir. Her felsefeci, kendi aklî çerçevesinden hareket ettiği için felsefe değişken bir yapıya sahiptir. İslâm ise tamamen vahye dayalıdır. Kur’ân-ı Kerîm, beşerî bir ürün olmadığı için zamana, ve mekâna göre değişmez. Ancak insanın Kur’ân’ı anlayışı, kalbi genişledikçe değişebilir; bu, kişinin idrâkinin genişlediğine işârettir.

İmâm Gazâlî (r.a.), “Tehâfütü’l-Felâsife” adlı eserinde, kendisinden önceki bütün filozofların hataya düştükleri, küfre kaydıkları noktaları tek tek tespit etmiş, ve cevaplamıştır. Bu cevaplar bugüne kadar ne Batı ne Doğu felsefecileri tarafından çürütülebilmiştir. Hazret-i Mevlânâ da Mesnevî’sinde felsefecilere karşı açık bir tavır almış, aklı vahyin önüne geçirmeyi reddetmiştir.

Anne Babaya İsyânın Büyüklüğü

Günâh-ı kebâir sıralamasında, şirkten sonra ikinci büyük günah anne babaya isyan etmektir. Cenâb-ı Hak, “Rabbin, yalnız kendisine ibâdet etmenizi, ve anne babaya iyilik yapmanızı emretmiştir. Onlardan biri veya ikisi senin yanında yaşlanırsa, onlara ‘öf’ bile deme” buyurmuştur.

Peygamber Efendimiz (s.a.v.), “Allah’ın rızâsı, anne babanın rızâsındadır. Allah’ın gazabı da anne babanın gazabındadır” buyurmuştur. Bu sebeple bir Müslüman, anne babasının gönlünü hoş tutmaya, onlara hizmette kusur etmemeye azâmî gayret göstermelidir.

Sû-i Zan ve Nefsin Kusurunu Bilmek

Sû-i zan, yani başkası hakkında kötü düşünce beslemek, İslâm’ın yasakladığı büyük günahlardan biridir. Cenâb-ı Hak, “Ey îmân edenler! Zandan çok sakının. Çünkü zannın bir kısmı günahtır” buyurmuştur.

Abdullah ibn-i Mübârek (r.a.) şöyle demiştir: “Ancak nefsinin kusurunu bilen kimse, nefsini ıslâh edebilir.” Zünnûn-ı Mısrî (r.a.) da şöyle buyurmuştur: “İnsanlar arasında nefsini en iyi bilen, nefsine en çok korkan kimsedir.” İnsan, başkalarının kusurlarıyla meşgûl olacağına, kendi nefsinin ayıplarını araştırmalı, ve ıslâhına çalışmalıdır.

Dilin Muhâfazası ve Hizmete Devam

Peygamber Efendimiz (s.a.v.), “Kim bana iki çenesi arasındaki (dili) ile iki bacağı arasındakini garanti ederse, ben de ona cenneti garanti ederim” buyurmuştur. Dilin muhâfazası; gıybet etmemek, iftirâ atmamak, yalan söylememek, lüzumsuz konuşmamak, ve hiç kimsenin aleyhine söz söylememektir.

Hizmet ise tasavvuf yolunun temel taşlarından biridir. Etrafındaki insanlara hizmet eden kimse, aslında kendi nefsini terbiye etmektedir. Ancak hizmet ederken yapılan iyiliği başa kakmamak, ve başkalarına anlatmamak gerekir. Hizmet, ihlâsla yapılmalı, ve yalnızca Allah rızâsı gözetilmelidir.

Âyet: “Muhakkak ki Allah, çokça tövbe edenleri, ve çokça temizlenenleri sever.” — el-Bakara 2/222.

Hadîs: “Temizlik îmânın yarısıdır.” — Müslim, Tahâret, 1; Tirmizî, Da’avât, 86

Hadîs: “Müslümanların ayıplarını araştırmayın…” — Ebû Dâvûd, Edeb, 37; Tirmizî, Birr, 85

Tasavvuf: Aşk, ve ateş metaforu — Mevlânâ, Mesnevî-i Şerîf, I. Cilt.

Hadîs: “Münâfıkın alâmeti üçtür…” — Buhârî, Îmân, 24; Müslim, Îmân, 107

Âyet: “Allah size, emânetleri ehline vermenizi emreder.” — en-Nisâ 4/58

Âyet: “Birbirinize borçlandığınızda onu yazın.” — el-Bakara 2/282

Âyet: “Sadakalarınızı başa kakmak, ve gönül kırmakla boşa çıkarmayın.” — el-Bakara 2/264.

Eser: Tehâfütü’l-Felâsife — İmâm Gazâlî

Âyet: “Rabbin, yalnız kendisine ibâdet etmenizi, ve anne babaya iyilik yapmanızı emretmiştir…” — el-İsrâ 17/23.

Hadîs: “Allah’ın rızâsı, anne babanın rızâsındadır.” — Tirmizî, Birr, 3; Hâkim, el-Müstedrek, IV/152

Âyet: “Ey îmân edenler! Zandan çok sakının.” — el-Hucurât 49/12

Tasavvuf: Nefis bilgisi rivâyetleri — Ebû Nuaym, Hilyetü’l-Evliyâ, IX/374; X/5

Hadîs: “Kim bana iki çenesi arasındakini garanti ederse, ben de ona cenneti garanti ederim.” — Buhârî, Rikāk, 23

Kaynaklar

Bu metin, Mustafa Özbağ Efendi’nin “306. Mustafa Özbağ Efendi Dergah Sohbetleri” başlıklı sohbetinden derlenmiştir.

Tasavvuf hakkında daha fazla bilgi için tıklayınız.

İlgili Sözlük Terimleri: Hâl, Zikir, Nefs, Kalb, Muhabbet, Aşk, Dergâh. → Tasavvuf Sözlüğü’nün tamamı