Cenâbı Hak celle celâlühû Tahrîm sûresinin 8. âyeti kerîmesinde «Ey îmân edenler! Tâm bir tövbe ile Allâh'a tövbe edin» buyurmuştur. Bu âyeti kerîme tövbenin tâm olması gerektiğini, yâni hem dilden hem kalpten hem amelden gelen bir tövbe olması gerektiğini bildirir. Mustafa Özbağ Efendi bu sohbette tövbenin de tövbeye muhtâc olabileceğini, çünki kişi tövbe ettiğinde dahî gafletten tam kurtulamadığını, ve gerçek tövbenin nasûh tövbe olduğunu îzâh etmektedir. Nasûh tövbe, lugatte «hâlis, samimî, geri dönüşü olmayan» demektir. Bu tövbe geçici bir pişmânlık değildir; kişinin hayâtını tâmamen değiştiren, yapılan günâhtan bir daha yapmamak üzere kalpten verilen bir karardır. Çoğu mü'minin tövbeleri kerîh tövbedir; sözü dilde, niyeti gönülde tâm değildir; ve bu sebeple sürekli tövbe etmek mecbûriyetinde kalırlar.

Tövbenin Mâhiyeti

Tövbe, lugatte «dönmek, geri dönmek, vaz geçmek» demektir. Mustafa Özbağ Efendi bu sohbette, «Tövbe, kulun günâh yolundan dönmesi, ve Cenâbı Hak yoluna yönelmesidir. Bu dönüş üç şartı taşır: birinci, yapılan günâha pişmân olmak; ikinci, o günâhı bir daha yapmamak için karar vermek; üçüncü, mümkünse o günâhı telâfî etmek. Bu üç şart bir araya gelmeden tövbe sahîh olmaz» demektedir. Cenâbı Hak âyeti kerîmede «Ey mü'minler! Hep birlikte Allâh'a tövbe edin ki kurtuluşa eresiniz» (Nûr 24/31) buyurmuştur. Bu âyeti kerîme tövbenin kurtuluşun yolu olduğunu gösterir. Hiçbir mü'min hatâsız değildir; her mü'min günâh işler. Lâkin günâh işlemek tek başına felâket değildir; felâket olan günâhta ısrâr etmek, ve tövbe etmemektir. Tövbe günâhın kefâretidir; ve Cenâbı Hak tövbe edenleri sever.

Nasûh Tövbe

Nasûh tövbe, tövbelerin en sahîhidir. Mustafa Özbağ Efendi bu sohbette, «Nasûh tövbe, kişinin günâhtan tamâmen vaz geçmesi, ve bir daha o günâha dönmemek için kalpten verilen samîmî bir karardır. Bu tövbe öyle güçlüdür ki, kişiyi günâh yolundan tamâmen alır; ve kişi artık o günâhın peşinden gitmez» demektedir. Nasûh kelimesi «saf, hâlis, içten samîmî» mânâsına gelir. Yâni bu tövbede karışık niyetler yoktur; sadece Cenâbı Hak rızâsı için yapılır. Cenâbı Hak âyeti kerîmede «Ey mü'minler! Allâh'a tâm bir tövbe (tevbeten nasûhâ) ile tövbe edin» (Tahrîm 66/8) buyurmuştur. Bu âyeti kerîme nasûh tövbenin gerçek mü'minin yolu olduğunu gösterir. Hz. Ömer radıyallâhü anh efendimiz nasûh tövbeyi şöyle tarîf etmiştir: «Nasûh tövbe, sütün memeden çıktıktan sonra geri dönmemesi gibi, günâhın da kişiden çıktıktan sonra geri dönmemesidir.» Bu tarîf çok güzel bir tarîftir; nasûh tövbenin geri dönülemezliğini gösterir.

Kerîh Tövbe

Kerîh tövbe ise eksik bir tövbedir. Mustafa Özbağ Efendi bu sohbette, «Kerîh tövbe, kişinin dili ile ‘estağfirullâh’ demesi, lâkin kalbinde günâhın hâlâ sevgisinin olması, ve fırsat bulursa o günâha tekrar dönmesidir. Bu tövbe sahîh değildir; sadece bir lafdır, gerçek bir dönüş değildir» demektedir. Modern devirde mü'minlerin çoğu bu kerîh tövbeyi yaparlar. Bir günâh işler, sonra «Allâh affetsin» der, sonra fırsat bulduğunda tekrar aynı günâhı işler. Bu, gerçek bir tövbe değildir; sadece günâhı hafifletmek için söylenen bir sözdür. Resûli Ekrem efendimiz hadîsi şerîfte «Pişmân olmak tövbedir» (İbn Mâce, Zühd) buyurmuştur. Bu hadîsi şerîf gerçek tövbenin pişmânlık olduğunu gösterir; ve pişmânlık olmadan söylenen tövbe sözleri, gerçek bir tövbe değildir. Mü'min kendisini sınamalı; tövbe ettiği günâhları gerçekten terk etti mi, yoksa fırsat bulduğunda tekrar yapıyor mu? Bu sınama önemli bir manevî muhâsebedir.

Tövbenin Tövbeye Muhtâç Hâli

Mustafa Özbağ Efendi bu sohbette mühim bir noktayı vurgular. «Tövbe ediyoruz; lâkin tövbe ederken bile gafletteyiz. Dilimiz tövbe söylüyor, lâkin kalbimiz başka şeylerle meşgûl. Niyetimiz dağınık, gönlümüz huzûrsuz, dilimiz söylediğini idrâk edemiyor. İşte bu hâlde olan tövbe, tövbeye muhtâç bir tövbedir.» Bu durum yaygındır; ve mü'minlerin çoğu bu hâlde tövbe ederler. Bu sebeple ehlullâh «tövbe etçe tövbene tövbe lâzım gelmesin» buyurmuşlardır. Yâni öyle tövbe et ki, tövbeden sonra ek bir tövbeye gerek kalmasın. Bu, manevî terbiyenin ileri bir mertebesidir; ve sadece Cenâbı Hak yolunda derinleşmiş kişiler bu tövbeyi yapabilirler. Halvetiyye yolu dervîşine bu nasûh tövbeyi öğretir; çünki bu tövbe olmadan manevî terakkî olmaz, ve olmadan dervîş kendi nefsinin oyunlarına alet olur.

Tövbenin Şartları

Sahîh tövbenin şartları vardır. Mustafa Özbağ Efendi bu sohbette bu şartları sayar. «Birinci şart, günâhı terk etmek; tövbe ederken günâh devâm ediyorsa, tövbe sahîh değildir. İkinci şart, yapılan günâha pişmân olmak; pişmân olmayan tövbe gerçek değildir. Üçüncü şart, bir daha o günâhı yapmamak için karar vermek; bu karar samimî olmalıdır. Dördüncü şart, kul hakkı varsa onu telâfî etmek; çalınan mâl iade edilmeli, gıybet edilen kişiden helâllik istenmelidir. Bu dört şart bir araya geldiğinde, tövbe sahîh olur; biri eksik olduğunda, tövbe sahîh sayılmaz» demektedir. Bu şartların her biri ehemmiyetlidir. Çoğu mü'min ilk üç şartı bilse de, dördüncüsünü unuturlar; halbuki kul hakkı, Cenâbı Hak hakkından önce gelir. Bir kişiye zarar vermişsek, o kişiden helâllik almadıkça tövbemiz tâm olmaz. Bu sebeple geçmişte zarar verdiğimiz kişileri hatırlamalı, ve onlardan helâllik istemeliyiz.

Halvetiyye Yolunun Tövbe Mîrâsı

Halvetiyye-Şâbâniyye-Karabâşiyye yolu nasûh tövbeyi dervîşine öğretir. Mustafa Özbağ Efendi Şerhi Virdi Settâr'ında, «Bu yolda dervîşin ilk vazîfesi nasûh bir tövbe etmektir. Bu tövbe sülûkün başlangıcıdır; ve bu başlangıç olmadan ilerleme olmaz» demektedir. Halvetiyye dervîşi yola girerken nasûh bir tövbe eder; günâhlarını terk eder, kul haklarını öder, kalbini Cenâbı Hak'a yöneltir. Sonra esmâ tertîbinde ilerler, halvete girer, sohbete devâm eder. Lâkin bu süreçte de zaman zaman gafletler olur; ve dervîş bu gafletler için tekrar tövbe eder. Bu sürekli tövbe hâli, dervîşin kalbini her dâim Cenâbı Hak ile bağlantıda tutar. Pîr Şâbânı Velî hazretleri kendi dervîşlerine sürekli istiğfar etmeyi tavsiye ederdi; çünki istiğfar kalbin pasını siler. Mustafa Özbağ Efendi de aynı yolu sürdürmüştür. Mustafâ Özbağ efendi de sohbetlerinde, «Sen tövbe etmekten gözlanma; her gün, her saat tövbe et. Çünki günâh küçük olsa bile birikiyor; ve birikim büyük bir tehlike olur. Lâkin tövbe ile bu birikim silinir, ve sen Cenâbı Hak indinde temiz olarak kalırsın» diye nasîhat eder.

• Kur'ânı Kerîm: Tahrîm 66/8; Nûr 24/31; Bakara 2/222; Hûd 11/3; Tevbe 9/104, 118; Şûrâ 42/25.
• Süneni İbn Mâce, Kitâbü'z-Zühd, tövbe hadîsi.
• Sahîhi Buhârî, Kitâbü'd-Da'avât.
• Sahîhi Müslim, Kitâbü't-Tevbe.
• İmâm Gazzâlî, İhyâ-u Ulûmi'd-Dîn, Cilt 4, Kitâbü't-Tevbe.
• İmâm Gazzâlî, Minhâcü'l-Âbidîn.
• İmâm Râzî, Mefâtîhu'l-Gayb.
• İmâm Kurtubî, el-Câmi'u li-Ahkâmi'l-Kur'ân.
• İbn Kesîr, Tefsîru'l-Kur'âni'l-Azîm.
• İbn Kayyim el-Cevziyye, Medâricü's-Sâlikîn, tövbe makâmı.
• İbn Kayyim el-Cevziyye, ed-Dâ' ve'd-Devâ.
• İmâm Kuşeyrî, Risâle, tövbe bahsi.
• Hâris Muhâsibî, er-Riâye li-Hukûkillâh.
• Mustafa Özbağ Efendi, Şerhi Virdi Settâr.
• Pîr Şâbânı Velî, Sohbet Mecmûası.
• Aziz Mahmûd Hüdâyî, Câmi'u'l-Fadâ'il.
• Niyâzî-i Mısrî, Dîvânı İlâhiyât.
• Hüseyin Vassâf, Sefînei Evliyâ.
• Mevlânâ Celâleddîni Rûmî, Mesnevî-i Ma'nevî, tövbe.
• Mustafâ Özbağ Efendi, Sohbet Serileri, Tövbe Sohbetleri.

Sohbetin Tasnîfi: Bu sohbet tövbenin mâhiyetini, nasûh tövbeyi, kerîh tövbeyi, tövbenin tövbeye muhtâç hâlini, tövbenin şartlarını, ve Halvetiyye yolunun tövbe mîrâsını tafsîl etmektedir.

Kaynak: mustafaozbag.com | Video: YouTube | Seri: Tövbe Sohbetleri