Mustafa Özbağ Efendi bu sohbette mü'minlere cömertliğin sadece mâl dağıtmak olmadığını, daha geniş bir mefhûm taşıdığını îzâh etmektedir. Cömertlik (cûd, sehâ, kerem) bir mü'minin hayâtının her sâhasında tezâhür etmesi gereken yüksek bir ahlâktır. Mustafa Özbağ Efendi cömertliğin çeşitlerini sıralar: mâl cömertliği, ilim cömertliği, vakit cömertliği, hâl cömertliği, gönül cömertliği, ve duâ cömertliği. Bir mü'min sadece mâl konusunda değil, bütün bu sâhalarda cömert olmalıdır. Belki mâlı çok değildir; lâkin ilmini, vaktini, hâlini, gönlünü, ve duâsını paylaşmaktan asla çekinmemelidir. Resûli Ekrem sallallâhu aleyhi ve sellem efendimiz hadîsi şerîfte, «Cömert kişi Allâh'a yakındır, cennete yakındır, insânlara yakındır, ve cehennemden uzaktır» (Tirmizî) buyurmuştur. Bu hadîsi şerîf cömertliğin ne kadar yüce bir ahlâk olduğunu gösterir. Bu sohbet hem cömertliğin bütün çeşitlerini, hem de bu yüksek ahlâkın Halvetiyye terbiyesindeki yerini tafsîl etmektedir.

Cömertliğin Geniş Mefhûmu

Cömertlik kelimesi, Arabça'da «cûd, sehâ, kerem» olarak ifâde edilir. Lügatte «çokça vermek, ihsân etmek, eli açık olmak» demektir. Lâkin tasavvuf ıstılahında bunun çok daha geniş bir mefhûmu vardır. Mustafa Özbağ Efendi bu sohbette, «Cömertlik sadece mâl dağıtmak değildir; cömertlik bir hâldir, bir ahlâktır, bir hayât tarzıdır» demektedir. Bir mü'min cömert olduğunda, onun her hâli cömerttir: bakışı cömerttir (insânlara güzel bakar), sözü cömerttir (güzel ve faydalı söz söyler), gülümsemesi cömerttir (insânların gönlünü açar), duâsı cömerttir (kardeşine duâ etmekten asla çekinmez), zaman ayırması cömerttir (kardeşinin sıkıntısını dinler ve çözmeye çalışır), ilmi cömerttir (öğrendiklerini başkalarına da öğretir). Bu çok geniş bir cömertlik mefhûmudur.

Mâl Cömertliği

Cömertliğin en bilinen şekli mâl cömertliğidir. Mustafa Özbağ Efendi bu sohbette, «Mâl cömertliği bir mü'minin temel vasıflarındandır; lâkin bu sadece bir kapısıdır, bütün kapı değildir. Bir mü'minin sadece mâlı çoksa cömert olabileceğini söylemek doğru değil. Mâlı az olan da cömert olabilir; o az mâlının bir kısmını paylaşır, ve bu paylaşımı Cenâbı Hakk'ın katında çok kıymetlidir» demektedir. Resûli Ekrem efendimiz hadîsi şerîfte, «Bir hurma yarısı ile de olsa, ateşten korunmaya çalışınız» (Buhârî) buyurmuştur. Yâni az veya çok, ne kadar verirse versin, bir mü'min Cenâbı Hakk'a yaklaşır, ve cehennemden korunma yolunu açar. Bu sebeple az mâlı olan da çok mâlı olan da cömert olmaktan vazgeçmemelidir.

İlim Cömertliği

İlim sâhibi olan mü'minlerin en büyük vazîfelerinden biri, ilimlerini başkalarına öğretmektir. Mustafa Özbağ Efendi bu sohbette, «İlim cömertliği mâl cömertliğinden de daha üstündür. Çünkü mâl yendibitti; lâkin ilim öğretildikatlanır. Bir kişiye ilim öğrettiğinde, o kişi başkalarına da öğretir; ve bu zincir kıyâmete kadar devâm eder» demektedir. Resûli Ekrem efendimiz hadîsi şerîfte, «Adam ölünce ameli kesilir; sadece üç ameli devâm eder: sürekli sadaka, faydalı ilim, ve sâlih evlâd» (Müslim) buyurmuştur. Faydalı ilim, mü'minin ölümünden sonra da onun amel defterine sevâb yazdırmaya devâm eder. Lâkin bir âlim ilmini saklarsa, kıyâmet günü Cenâbı Hak ona «Niçin sakladın?» diye sorar. Bu sebeple ilim sâhibi olanlar ilimlerini cömertçe paylaşmalıdır.

Vakit Cömertliği

Vakit, insânın en kıymetli sermâyesidir. Bir kişi vaktini cömertçe paylaşırsa, o gerçekten cömert bir kişidir. Mustafa Özbağ Efendi bu sohbette, «Sen birisinin sıkıntısını dinlemek için zaman ayırdığında, ona dert ortağı olmuş olursun. Bu çok değerli bir cömertliktir; çünkü vaktin geri gelmez, lâkin sen onu cömertçe verdin» demektedir. Resûli Ekrem efendimiz, «Mü'minin mü'mine yardımı, sadece mâl ile değil, vakit, hâl, ve duâ ile de olur» mânâsında hadîsi şerîfler beyân etmiştir. Bir kişi sıkıntıdaysa, ona zaman ayırıp dinlemek; bir kişi yardıma ihtiyâcı varsa, ona vakit verip yardım etmek büyük bir cömertliktir. Modern devirde insânlar «Vaktim yok» diye sıkça mazeret üretirler; lâkin bu mazeret kıyâmet günü Cenâbı Hakk'ın huzûrunda kabûl edilmeyecektir. Vakit cömertliği gönülden gelmesi gereken bir hâldir.

Hâl Cömertliği ve Gülümsemek

Hâl cömertliği, kişinin kendi mânevî hâlini başkalarıyla paylaşmasıdır. Mustafa Özbağ Efendi bu sohbette, «Bir mü'minin yüzü güzel olduğunda, gülümsediğinde, etrâfındakileri sıkmadığında, ve hâlinden istifâde ettirdiğinde, o hâl cömerttir» demektedir. Resûli Ekrem efendimiz hadîsi şerîfte, «Kardeşinin yüzüne gülümsemen sadakadır» (Tirmizî) buyurmuştur. Bu ne büyük bir öğretidir! Bir gülümseme bile sadakadır. Bu Cenâbı Hakk'ın bizlere verdiği büyük bir lutuftur; çünkü mâlı olmayan da gülümseyebilir, ve bu gülümsemesi onun amel defterine sadaka olarak yazılır. Mü'minler birbirleriyle bu cömertliği yaşamalıdır; gülümsemek, hâlinden ferâhlık vermek, ve etrâfa huzûr saçmak büyük bir cömertliktir. Cenâbı Hak âyeti kerîmede, «Mü'minler birbirinin kardeşidir» (Hucurât 49/10) buyurmuştur; ve kardeşler birbirine cömertçe gülümsemelidir.

Halvetiyye Yolunun Cömertlik Düstûru

Halvetiyye-Şâbâniyye-Karabâşiyye yolu, dervîşine cömertliği bütün çeşitleriyle öğretir. Mustafa Özbağ Efendi Şerhi Virdi Settâr'ında, «Bu yolda dervîş hayâtının her sâhasında cömertliği tezâhür ettirir: mâl konusunda cömert olur, ilim konusunda cömert olur, vakit konusunda cömert olur, hâl konusunda cömert olur, ve duâ konusunda cömert olur. Bu altı cömertlik bir araya gelince, dervîş gerçek bir Halvetiyye dervîşi olur» demektedir. Mustafâ Özbağ efendi de sohbetlerinde, «Sen cömertliğin bütün çeşitlerinde gayret et. Mâlın azsa ilmini paylaş; ilmin azsa vaktini paylaş; vaktin azsa hâlini paylaş; hâlin yoksa gülümse; gülümseyemiyorsan duâ et. Mü'min asla cömertlikten mahrûm kalmaz; çünkü Cenâbı Hak ona muhakkak cömert olabileceği bir şey vermiştir» diye nasîhat eder. Bu mîrâs Halvetiyye dervîşinin günlük hayâtının nizâmı, ve onun gerçek alâmetidir.

• Kur'ânı Kerîm: Bakara 2/261-263; Hucurât 49/10; Hadîd 57/18; Âli İmrân 3/92.
• Süneni Tirmizî, Kitâbü'l-Birr ve's-Sıla.
• Sahîhi Müslim, Kitâbü'l-Birr ve's-Sıla.
• Sahîhi Buhârî, Kitâbü'l-Edeb.
• İmâm Gazzâlî, İhyâ-u Ulûmi'd-Dîn, Cilt 3, Cömertlik bahsi.
• İmâm Gazzâlî, İhyâ-u Ulûmi'd-Dîn, Cilt 1, Kitâbü'l-İlm.
• Mustafa Özbağ Efendi, Şerhi Virdi Settâr, ahlâkı hasene bahsi.
• İbn Kayyim el-Cevziyye, Medâricü's-Sâlikîn, cömertlik makâmı.
• İmâm Beyhakî, Şu'abü'l-Îmân, ahlâkı hasene.
• İbn Receb el-Hanbelî, Câmi'u'l-Ulûm ve'l-Hikem.
• İmâm Nevevî, Riyâzu's-Sâlihîn, ahlâkı hasene bahsi.
• Mevlânâ Celâleddîni Rûmî, Mesnevî-i Ma'nevî, cömertlik beyitleri.
• Sülemî, Tabakâtü's-Sûfiyye, sûfîlerin cömertliği.
• Kuşeyrî, er-Risâletü'l-Kuşeyriyye, cömertlik makâmı.
• Hucvirî, Keşfü'l-Mahcûb, sûfî ahlâkı.
• Şâbânı Velî Hazretleri, Hâlvetiyye Virdi Şerîfi.
• Aziz Mahmûd Hüdâyî, Câmi'u'l-Fadâ'il.
• Hüseyin Vassâf, Sefînei Evliyâ, Halvetiyye silsilesi.
• Yûnus Emre Dîvânı, cömertlik şi'irleri.
• Mustafa Özbağ Efendi, Sohbet Serileri, Cömertlik ve İnfâk Sohbetleri.

Sohbetin Tasnîfi: Bu sohbet cömertliğin geniş mefhûmunu, mâl cömertliğini, ilim cömertliğini, vakit cömertliğini, hâl cömertliğini, ve Halvetiyye yolunun cömertlik düstûrunu tafsîl etmektedir.

Kaynak: mustafaozbag.com | Video: YouTube | Seri: Cömertlik ve İnfâk Sohbetleri