Mustafa Özbağ Efendi bu sohbette nefis merâtibinin yedi mertebesini — emmâre, levvâme, mülhime, mutmainne, râdıye, mardıyye, sâfiye — ve bu mertebelere mukâbil kalbin yakîn mertebelerini — ilme'lyakîn, ayne'lyakîn, hakke'lyakîn — tafsîl eder. Nefis merâtibinin yolu farzlara uymak ve haramlardan kaçınmaktır; her mertebe bir öncekinin üzerine binâ edilir. Bu yolda sebât ve disiplin şarttır; mürşidi kâmilin rehberliğinde seyri sülûk ile bu merâtibler kat edilir. Cenâbı Hak âyeti kerîmede «Ey mutmain olan nefis! Rabbine dön, râzı olmuş ve râzı olunmuş olarak» (Fecr 89/27-28) buyurarak mutmainne mertebesini ve onun sonrasındaki râdıyemardıyye mertebelerini ortaya koymuştur.

Nefsin Yedi Mertebesi

Mustafa Özbağ Efendi sohbete nefsin yedi mertebesini sıralayarak başlar: emmâre, levvâme, mülhime, mutmainne, râdıye, mardıyye, ve sâfiye. Bu yedi mertebe nefsin manevî terbiyesinin temel basamaklarıdır; ve her sûfî mü'mîn bu basamakları sırayla geçmek mecbûriyetindedir. Nefsi emmâre kötülüğü emreden nefistir (Yûsuf 12/53); nefsi levvâme kendini kınayan nefistir (Kıyâme 75/2); nefsi mülhime ilhâm alan nefistir (Şems 91/8); nefsi mutmainne huzûra ulaşan nefistir (Fecr 89/27); nefsi râdıye Cenâbı Hakk'tan râzı olan nefistir; nefsi mardıyye Cenâbı Hakk'ın râzı olduğu nefistir (Fecr 89/28); nefsi sâfiye ise tamâmen tasfiye olmuş, manevî tevhîde erişmiş nefistir.

Kalbin Yakîn Mertebeleri

Mustafa Özbağ Efendi nefis mertebelerine mukâbil kalbin yakîn mertebelerini de tafsîl eder: ilme'lyakîn, ayne'lyakîn, hakke'lyakîn. İlme'lyakîn ilim ile elde edilen kesinlik mertebesidir; ayne'lyakîn gözle görme mertebesidir; hakke'lyakîn ise bizzât yaşayarak elde edilen kesinlik mertebesidir. Cenâbı Hak âyeti kerîmede «Hayır, eğer ilme'lyakîn olarak bilseydiniz…» (Tekâsür 102/5) ve «Sonra onu ayne'lyakîn olarak göreceksiniz» (Tekâsür 102/7); ve «Bu kesin gerçeğin ta kendisidir (hakke'lyakîn)» (Vâkı'a 56/95) buyurmuştur. Bu üç yakîn mertebesi mü'minin manevî terakkîsinin idrâk boyutudur. Nefis terbiye oldukça kalbin yakîni de derinleşir.

Nefis Merâtibinin Yolu: Farzlara Uymak

Mustafa Özbağ Efendi nefis merâtibinin temel yolunu net olarak ortaya koyar: nefis merâtibinin yolu farzlara uymaktır, haramlardan kaçınmaktır. Bu üslûp tasavvuf ehlinin kâidesidir: tasavvuf şeriatı garrânın aslından doğar; ve bu aslın temeli farzlar ile haramlar dâiresinde kalmaktır. Resûli Ekrem efendimiz hadîsi şerîfte «Ben size ne yasakladıysam ondan kaçının; ne emrettiysem gücünüz yettiği kadar yapın» (Buhârî, İ'tisâm 2; Müslim, Hac 412) buyurmuştur. Mü'mîn farzlara sımsıkı yapışır, haramlardan tamâmen kaçınır; ve bu temel üzerine nâfile ibâdetler ile manevî terakkî sağlar.

Her Mertebe Bir Öncekinin Üzerine Binâ Edilir

Mustafa Özbağ Efendi muazzam bir kâideyi vurgular: her mertebe bir öncekinin üzerine binâ edilir. Sıralamayı atlayarak ileri mertebeye geçmek mümkün değildir. Nefsi emmâreyi terbiye etmeden nefsi levvâmeye geçilemez; nefsi levvâmeyi geçmeden nefsi mülhimeye geçilemez. Bu üslûp tasavvuf yolunda kademeli terakkînin temel düstûrudur; ve bunun zıddına olan iddiâlar bâtıldır. Cenâbı Hak âyeti kerîmede «Allâh kullarına merhametlidir; rızıklarını dilediğine verir; O her şeye kâdirdir, izzetlidir» (Şûrâ 42/19) buyurmuştur. Manevî terbiyenin merhalelerini Cenâbı Hak takdîr etmiş; ve mü'mîn bu merhalelere riâyet etmekle mükelleftir.

Sebât ve Disiplin Şarttır

Mustafa Özbağ Efendi sohbette sülûkun temel şartlarını da tafsîl eder: bu yolda sebât ve disiplin şarttır. Sebât manevî gayrette devamlılık demektir; disiplin ise âdâb ve erkâna riâyet demektir. Resûli Ekrem efendimiz hadîsi şerîfte «Az olsa da en devamlı olan amel Allâh katında en sevimlidir» (Buhârî, Îmân 32; Müslim, Müsâfirîn 215) buyurmuştur. Mü'mîn azı çoğa tercîh ederek sebât eder; ve bu sebât onu manevî mertebelerden geçirir. Disiplin de mürşidi kâmilin koyduğu âdâba riâyet etmek demektir. Mürid kendi başına âdâb tâyin edemez; mürşidin tâyin ettiği âdâbı sıkı sıkı tâkîb eder.

Mürşidi Kâmilin Rehberliğinde Seyri Sülûk

Mustafa Özbağ Efendi sohbetin sonunda nefis merâtibinin kat edilmesinin yegâne yolunu ortaya koyar: mürşidi kâmilin rehberliğinde seyri sülûk ile bu merâtibler kat edilir. Tek başına nefis terbiyesi mümkün değildir. Resûli Ekrem efendimiz hadîsi şerîfte «Bir kişi cemâatten ayrı kalmasın; çünki kurt ancak sürüden ayrılan koyunu yakalar» (Ebû Dâvûd, Salât 47; Tirmizî, Sıfatü'l-Kıyâme 60) buyurmuştur. Manevî yolda da tek başına yürüyen kimse şeytânın tuzağına düşer; mürşidi kâmilin terbiyesinde bulunan ise manevî yolculuğunu güvenle tamamlar. Halvetiyye-Şâbâniyye-Karabâşiyye yolu da bu manevî silsile ile mü'mîni nefis merâtibinden geçirir; ve onu nefsi sâfiye mertebesine ulaştırır.

• Kur'ânı Kerîm: Fecr 89/27-30; Yûsuf 12/53; Kıyâme 75/2; Şems 91/8; Tekâsür 102/5-7; Vâkı'a 56/95.
• Sahîhi Buhârî, Kitâbü'l-İ'tisâm 2.
• Sahîhi Müslim, Kitâbü'l-Hac 412.
• Sahîhi Buhârî, Kitâbü'l-Îmân 32, sebât hadîsi.
• Sahîhi Müslim, Kitâbü'l-Müsâfirîn 215.
• Süneni Ebû Dâvûd, Kitâbü's-Salât 47, cemâat hadîsi.
• Süneni Tirmizî, Kitâbü's-Sıfatü'l-Kıyâme 60.
• Süneni Nesâî, Kitâbü'l-Bey'a.
• Süneni İbn Mâce, Kitâbü'l-Mukaddime.
• İmâm Mâlik, Muvatta.
• İmâm Ahmed, Müsned.
• İmâm Râzî, Mefâtîhu'l-Gayb.
• İmâm Kurtubî, el-Câmi'u li-Ahkâmi'l-Kur'ân.
• İbn Kesîr, Tefsîru'l-Kur'âni'l-Azîm.
• İmâm Gazzâlî, İhyâ-u Ulûmi'd-Dîn, nefis bahsi.
• İmâm Sühreverdî, Avârifü'l-Ma'ârif.
• İbn Kayyim el-Cevziyye, Medâricü's-Sâlikîn.
• İmâm Kuşeyrî, Risâle, nefis tasnîfi bahsi.
• Mustafa Özbağ Efendi, Şerhi Virdi Settâr.
• Mustafâ Özbağ Efendi, Sohbet Serileri, Farzlar Sohbetleri.

Sohbetin Tasnîfi: Bu sohbet nefsin yedi mertebesini, kalbin üç yakîn mertebesini, nefis merâtibinin yolunun farzlara uymak haramdan kaçmak olduğunu, her mertebenin bir öncekinin üzerine binâ edildiğini, sebât ve disiplinin şart olduğunu, ve mürşidi kâmil rehberliğinde seyri sülûkun gerekliliğini tafsîl etmektedir.

Kaynak: mustafaozbag.com | Video: YouTube | Seri: Farzlar Sohbetleri