Mustafa Özbağ Efendi 16. Nasîhat Sohbeti'nde (NASİHAT/16, 15.02.2024) Ra'd Sûresi 28-29. âyetlerini tefsîr eder: «Onlar îmân edenler, ve kalpleri Allâh'ın zikriyle mutmain olanlardır; haberiniz olsun, kalpler yalnız Allâh'ın zikriyle mutmain olur. Îmân edip sâlih amel işleyenlere ne mutlu! Onlar için hoş bir hayât, ve güzel bir gelecek vardır» (Ra'd 13/28-29). Konu zikir, zikrullâh, Allâh'ı zikretmek üzerinedir. Bu âyeti kerîmede iki önemli sıfata işâret vardır: birincisi îmân (28. âyet), ikincisi Allâh'ı zikretme; sonra 29. âyette sâlih ameller işlemek. Îmân, Allâh'ı zikir, ve sâlih amel işleme — bu üçü mutmainnenin temelini teşkîl eder. «Mutmain» kelimesini Türkçe'ye çevirmek zordur: kesin bilgi, kesin inanç, vesveseden sıyrılmış kalp, sürûr, sevinç, huzûr, güven, marifet — hepsi onun içindedir. Mutmain liği iki sayfada anca anlatabilirsiniz Türkçe'ye. Burada söz konusu olan kalp; lâkin kalbin değişik hâlleri vardır: kâfirin kalbi, münâfığın kalbi, fâsığın kalbi, mü'mînin kalbi — bunların hepsi farklıdır. Bu âyetteki mutmain olan kalp mü'mîn kalbidir.

Ra'd 13/28-29: Kalplerin Mutmain Olması

Mustafa Özbağ Efendi sohbete temel hakîkati ortaya koyarak başlar: Cenâbı Hak âyeti kerîmede buyurmuştur: «Onlar îmân edenler, ve kalpleri Allâh'ın zikriyle mutmain olanlardır; haberiniz olsun, kalpler yalnız Allâh'ın zikriyle mutmain olur» (Ra'd 13/28). Bizim konumuz zikir; zikirle alâkalı; Allâh'ı zikretmekle alâkalı. Bu âyeti kerîmede iki önemli sıfata işâret vardır: îmân, ve Allâh'ı zikir; ardından 29. âyette sâlih ameller işleme.

Mutmain Kelimesinin Genişliği

Mustafa Özbağ Efendi muazzam bir tefsîr ilmi mes'elesini tafsîl eder: meallerde «Mutmain» kelimesini kullanmamış hiç; işte «Huzûra erer» demişler. Hâlbuki mutmain olmak huzûra kavuşmaktan daha geniştir. Mutmain içerisinde huzûra kavuşmak da var anlam itibâriyle, lâkin huzûra kavuşmak mutmain liği kapsamaz. Mutmain kavuşmayı kapsar; ama huzûra kavuşmak mutmain liği kapsamaz. Türk dili bu mutmain liği açıklamak için iki sayfa yazması lâzım. Mutmain dediğimiz zaman kesin bilgi, kesin inanç, vesveseden sıyrılmış bir kalp.

Kalbin Değişik Hâlleri: Kâfir-Münâfık-Fâsık-Mü'mîn

Mustafa Özbağ Efendi muazzam bir tasavvufî kâideyi tafsîl eder: kalbin değişik hâlleri var: kâfirin kalbiyle münâfığın kalbi aynı değil; kâfir, ve münâfığın kalbi ile mü'mînin kalbi aynı değil. Bakın kâfirin kalbi ayrıdır, münâfığın kalbi ayrıdır, fâsığın (Müslümân olup günâh işleyen kimsenin) kalbi ayrıdır; ayrıyetten de mü'mînin kalbi ayrıdır. Bu okuduğumuz mü'mîn kalbini söylüyor: îmân etti, Allâh'ı zikirle kalbi mutmain oldu, ve sâlih ameller işledi.

Zümer 39/45: Kâfirin Kalbi Allâh Zikrinden Nefret

Mustafa Özbağ Efendi muazzam bir Kur'ânî kâideyi tafsîl eder: kâfirin kalbine Cenâbı Hak Zümer 39/45'te buyurmuştur: «Allâh tek olarak zikredildiği zaman, âhirete îmân etmeyenlerin kalpleri nefret eder; Allâh'tan başkası anıldığı zaman ise bakarsın yüzleri gülü verir.» Bu da kâfirin kalbi. Kâfir kalpliler zikrullâhtan nefret eder; zikrullâhtan nefret eden bir kimse kâfir bir kalbe sâhibtir.

Nisâ 4/142: Münâfığın Kalbinin Tembelliği

Mustafa Özbağ Efendi muazzam bir akāidî kâideyi tafsîl eder: münâfıkların kalbi için Cenâbı Hak Nisâ 4/142'de buyurmuştur: «Münâfıklar Allâh'ı aldatmaya çalışırlar; halbuki Allâh onları aldatır; onlar namâza kalktıkları vakit tembel kalkarlar; insânlara gösteriş yaparlar; Allâh'ı da pek azcık zikrederler.» Bu da münâfığın kalbi: namâzı kılarken tembel kalkıyor, vaktinde kılmamak, gevşek durmak, gösteriş için yapmak. Zikrullâh'ı da gösteriş için yapıyor; sırf Allâh için yapmıyor; ve az zikrediyor — münâfıklık alâmeti.

Haşr 59/19: Gaflete Düşenlerin Kalbi

Mustafa Özbağ Efendi muazzam bir akāidî kâideyi tafsîl eder: bir daha kalp var: unutangaflete düşenlerin kalbi. Cenâbı Hak Haşr 59/19'da buyurmuştur: «Allâh'ı unutan, Allâh'ın da kendilerini kendilerine unutturduğu kimseler gibi olmayın; işte doğru yoldan çıkanlar bunlardır.» Bu kalbin hâli gaflete düşmüş Müslümân, unutmuş Allâh'ı, zikri unutmuş, her mes'elede öne koymayı unutmuş, yemek yiyecek besmeleyi unutmuş.

Dil ile Zikr ve Kalp ile Zikr Birbirinden Ayrılmaz

Mustafa Özbağ Efendi muazzam bir tasavvufî kâideyi tafsîl eder: dil ile zikrin kalple bağlantısı vardır; dil ile zikr kalpten ayrı değildir. Sûfîler, ve ilk müfessirler ayırmışlar dil ile zikrullâh, ve kalp ile zikrullâhı; lâkin ben çok ayırmak istemiyorum. Bir kimsenin kalbinde ne varsa dilinde de o vardır; kalbi zikrullâhtan nefret ediyorsa dili zikrullâh'a dönmez; onun dille kalp aslında kol kola yürür. Lâ ilâhe illallâh dediğinizde kalbinizde bir titreme, bir kıpırdama olur; kalbinizde bir hoşluk olur; o zikretmenin tadını alır kalp.

Hâtime: Sıkıntılar ve Tehditlere Karşı Duâ

Mustafa Özbağ Efendi sohbet başında şu duâyı yapmıştır: «Selâmün aleyküm; Allâh gecenizi hayırlı eylesin; âmîn. Cenâbı Hak ayınızı, yılınızı, ömrünüzü hayırlı eylesin; âmîn. Rabbim cümlemizi, ve cümle ümmeti Muhammed'i Kur'ân ve Sünneti Seniyye'ye sımsıkı yapışanlardan eylesin; âmîn. Filistin'de, Çin'de, Doğu Türkistan'da, Irak'ta, Suriye'de zulüm gören Müslümânlara yardım eylesin; âmîn. Sıkıntılarım var ölümcül sıkıntılar; küçük çaplı, ve büyük çaplı tehditler alıyorum; duâ eder toplu duâlarınıza katar mısınız.»

Tehditle Karşılaşan Mü'mîn Ne Yapar: Savcılığa Gitmek

Mustafa Özbağ Efendi muazzam bir hassâsiyeti tafsîl eder: tehdit ediliyorsan, dosdoğru savcılığa gideceksin; hiç durmayacaksın. Sustukça tehdit edenler cesâretlenir; mü'mîn hakkını arar. Bir erkek evinin ihtiyâcını, çocuğunun ihtiyâcını alıyor; lâkin eşi para istediği zaman bunu elinde tartı koymak gerekir. Hak helâlharam dâiresinde geçer.

Mutmainnenin İçinde Olan Sıfatlar

Mustafa Özbağ Efendi muazzam bir tasavvufî kâideyi tafsîl eder: mutmain olmuş bir kalbin içerisinde sevinç gelir, sürûr gelir, huzûr gelir, güven gelir, bilgi gelir, marifet girer işin içerisine. Marifet girince marifetin Türkçe anlamı da girer mutmain liğin içerisine. Çünki mutmain öylesine geniş bir kavramdır ki bir de kalbi ilgilendirir. Bir kimsenin kalbi mutmain olduğunda onun kalbi sükûnete erer; îmân üzerinde herhangi bir vesvese kalmaz; o kalpte vesvese yok; o kalpte herhangi bir soru işâreti yok; o kalp tâbiri câizse marifetullâh'a erişmiş, ve zikrullâh kalbe yerleşmiştir.

Allâh'a Mekân İzâfe Edilmez: Manevî Kalp ile Fizikî Kalbin Farkı

Mustafa Özbağ Efendi muazzam bir akāidî kâideyi tafsîl eder: bir soru gelmişti: «Allâh'a mekân izâfe edilmez mi diyor; bu soruyu soran kimsenin kalbi çalışmıyor.» Normal kalbi çalışmış olsa o kalple kastedilen kalbin aynı olmadığını, ve tecellîyâtın da aynı olmadığını, ve kalbî tecellî etmenin normal kalple alâkasının olmadığını da bilecek. İşte kalbin mutmain olması da böyle bir vücutla alâkalı değil; vücut kalbiyle de alâkalı değil. O zaman burada konu olarak birincisi bu âyeti kerîme bizim kalbimize anlatıyor, kalbimize sesleniyor; ikincisi mutmain liği bize anlatıyor, diyor ki «Mutmain ol, mutmain ol.» O zaman kalple alâkalı bunu kalbin değişik hâlleri var.

Sâlih Amel Olmadan Mutmainnenin Tamâmlanmaması

Mustafa Özbağ Efendi muazzam bir Kur'ânî kâideyi tafsîl eder: Ra'd Sûresi 28-29 âyetlerinin ana teması üç adımdır: îmân, Allâh'ı zikir, sâlih amel işleme. O kimse iman etti — ilk önce Allâh'a yöneliştir; o kimse Allâh'a yöneliyorsa îmân edecek; îmânsız bir Allâh'a yöneliş doğru değil. Sonra «Îmân ettim, Allâh'ı zikretmeye başladım»; yetmedi — üçüncü ayeti kerîmede üçüncü adım: sâlih ameller işleyecek. 29. ayeti kerîmede «Îmân edip sâlih amel işleyenlere ne mutlu» buyurulur. Demek ki îmânzikirsâlih amel üç tane sacayağıdır; mutmainnenin temelini üç sıfat teşkîl eder. Birini terk eden mutmainneliğe ulaşamaz; sâlih amel olmadan zikir tek başına yeterli değil. Sâlih amel kulluk vazîfeleridir — namâzoruçzekâthacemri bilma'rûf nehyi ani'lmünker. Bütün bunlar bir bütünlük arz eder.

Lâ İlâhe İllallâh: Dilden Kalbe Geçen Titreme

Mustafa Özbağ Efendi muazzam bir tasavvufî kâideyi tafsîl eder: dil ile kalp aslında kol kola yürür; bunun kalple bağlantısı ilintisi vardır; kalple bağlantısı ilintisi olmamış olsa siz «Lâ ilâhe illallâh» dediğinizde kalbinizde bir titreme, bir kıpırdama olur; kalbinizde bir hoşluk olur; o zikretmenin tadını alır kalp; kalbinizde bir kıpırdama olur. Bu normalde başladığınızda olur; ama böyle her şeyden sıyrılarak tan seher vakti zikrullâha oturduğunuzda kalbinizde tuhaf bir hâl olur. O yüzden dil ile kalp birbirinden ayrılmaz çok. Dilden başlayan zikir, kalpte yerleşir; kalpte yerleşince mutmainneye dönüşür. Kalp ile zikrullâh dediğimizde o kimsenin artık normalde kalbinefsi mutmain oldu îmânla; sükûnete erdi îmân üzerinde herhangi bir vesvese kalmadı.

Dil-Kalp-Sır-Rûh: Zikrullâhın Dört Kademesi

Mustafa Özbağ Efendi muazzam bir sülûk kâidesini tafsîl eder: sûfîler ve ilk müfessirler ayırmışlar dil ile zikrullâh, ve kalp ile zikrullâhı; ben çok ayırmak istemiyorum, çünki bir kimsenin kalbinde ne varsa dilinde de o vardır; kalbi zikrullâhtan nefret ediyorsa dili zikrullâh'a dönmez. Lâkin anlaşılsın diye dil ile zikrullâh, kalp, sonra sır ile zikrullâh, sonra rûh ile zikrullâh diye ben zikrullâh'ı kademelere ayırırım. Hepsi de ayırmışlar daha doğrusu; bizim ekol öyle diyeyim ben ayırmış. Ondan sonra ben de o ekole karşı gelecek noktada değilim; lâkin dil ile kalp aslında kol koladır.

Halvetiyye-Şâbâniyye-Karabâşiyye Manevî Terbiyesi

Halvetiyye-Şâbâniyye-Karabâşiyye yolunun manevî terbiyesi de mü'mîni Ra'd 13/28-29'da kalplerin mutmain olmasını, mutmain kelimesinin genişliğini, kalbin değişik hâllerini (kâfirmünâfıkfâsıkmü'mîn), Zümer 39/45-Nisâ 4/142-Haşr 59/19 âyetlerini, dil ile kalbin zikirde kol kola yürümesini, sâlih amel olmadan mutmainnenin tamâmlanmamasını, Lâ ilâhe illallâh'ın dilden kalbe geçen titremesini, ve zikrullâh'ın dilkalpsırrûh dört kademesini idrâk etmeye yöneltir; ve bu vasıflar onun manevî terakkîsinin temel cüzlerini teşkîl eder.

• Kur'ânı Kerîm: Ra'd 13/28-29; Zümer 39/45 (kâfirin kalbi); Nisâ 4/142 (münâfığın kalbi); Haşr 59/19 (unutan kalp); Bakara 2/152.
• Sahîhi Buhârî, Kitâbü'd-Da'avât.
• Sahîhi Müslim, Kitâbü'z-Zikr.
• Süneni Ebû Dâvûd.
• Süneni Tirmizî, Da'avât.
• Süneni Nesâî.
• Süneni İbn Mâce.
• İmâm Mâlik, Muvatta.
• İmâm Ahmed, Müsned.
• İmâm Şâfi'î, el-Ümm; İmâm Ebû Hanîfe, el-Fıkhu'l-Ekber.
• İmâm Gazzâlî, İhyâ-u Ulûmi'd-Dîn, Acâ'ibü'l-Kalb; Zikir kitâbları.
• İmâm Kuşeyrî, er-Risâletü'l-Kuşeyriyye, Kalp-Ruh-Sır bahisleri.
• İmâm Sühreverdî, Avârifü'l-Ma'ârif.
• İbn Kayyim el-Cevziyye, el-Vâbilü's-Sayyib; Medâricü's-Sâlikîn.
• Hakîm et-Tirmizî, Beyânü'l-Fark beyne's-Sadr ve'l-Kalb ve'l-Fu'âd ve'l-Lübb.
• İmâmı Rabbânî, Mektûbât.
• İmâm Râzî, Mefâtîhu'l-Gayb, Ra'd 13/28 tefsîri.
• İmâm Kurtubî, el-Câmi'u li-Ahkâmi'l-Kur'ân.
• Mustafâ Özbağ Efendi, Sohbet Serileri, Nasîhat Sohbetleri (NASİHAT/16).

Sohbetin Tasnîfi: Bu 16. Nasîhat Sohbeti Ra'd 13/28-29'da kalplerin mutmain olmasını, mutmain kelimesinin Türkçe'deki genişliğini, kalbin değişik hâllerini (kâfirmünâfıkfâsıkmü'mîn), Zümer 39/45'te kâfirin kalbinin nefretini, Nisâ 4/142'de münâfığın kalbinin tembelliğini, Haşr 59/19'da gaflete düşenlerin kalbini, dil ile kalbin zikirde kol kola yürümesini, ve sohbet başında sıkıntılartehditlere karşı duâyı tafsîl etmektedir.

Kaynak: mustafaozbag.com | Video: YouTube | Seri: Dergâh Sohbetleri