Bir Ebû Zer el-Gıfârî, Muâviye ve Saltanatını Bozdu — Tek Bir Sahâbenin Hakkı Söyleme Cesâreti
Bir Ebû Zer el-Gıfârî — Muâviye ve saltanatını mânevî olarak bozdu. Tek bir sahâbe; ama gözleri, kalbi, dili sahih. Şâm’a giderek Muâviye’nin saltanat tarzı yönetimine karşı durdu. «Müslümanın altın ve gümüş yığması helâl mi?» diye sürekli sordu. Muâviye onu rahatsız etti; Hz. Osmân’a şikâyet ettiler; Hz. Osmân onu Medîne’ye geri çağırdı; sonra Rabaza’ya sürgün etti. Orada vefât etti. Ebû Zer — sıradan bir sahâbe; ama tek başına saltanat zihniyetine karşı çıktı. Bu, sahih mü’minin gerçek gücünü gösterir. Hak söyleyen bir tek sahâbe — bütün dünyayı sallar.
Hz. Ebû Zer el-Gıfârî
Hz. Ebû Zer — Cündüb ibn Cünâde. Gıfâr kabilesinden; ilk müslümanlardan. Hz. Peygamber onu çok severdi. «Bu mübârek toprağı (Medîne) hiç kimse onun gibi sevmemiştir» diye över. «Yeryüzünde Ebû Zer’den daha doğru sözlü biri yoktur; ne semâ örtmüş ne yer taşımıştır» buyurmuştur (Tirmizî). Bu — yüksek bir mertebe. Hz. Peygamber’in bu kadar yücelttiği bir sahabî.
Saltanat Karşıtlığı
Muâviye Şâm vâlîsi iken — saltanat tarzı yaşamaya başladı. Saraylar, hizmetkârlar, lüks. Ebû Zer bunu görünce — itirâz etti. «Bu nasıl müslüman yöneticilik? Hz. Peygamber zamanında halîfeler de bizler gibi yaşardı; Hz. Ebû Bekir hurma yiyordu; Hz. Ömer yamalı cübbe giyiyordu. Sen niye altın yığıyorsun?» Bu sorular Muâviye’yi rahatsız etti. Çünkü Ebû Zer’in cesareti — saltanat zihniyetinin meşruiyetini sarsıyordu.
Tevbe 34 — Altın Yığma Uyarısı
«Vellezîne yeknizûne’zzehebe ve’lfıdda…» — Altın ve gümüş yığıp da Allâh yolunda harcamayanlara — onlar için acıklı bir azap müjdele (Tevbe 34). Ebû Zer bu âyeti çok ciddiye aldı. Mâlı yığmayı — Allâh’ın bir tehdîdi olarak gördü. Müslüman’ın mâlı — ihtiyaca yetecek kadar; fazlasını Allâh yolunda harcayacak. Yığmak — günah. Bu görüş — siyâsî saltanat zihniyetiyle çatışıyordu.
Sürgün ve Vefât
Ebû Zer’i Şâm’dan Medîne’ye, Medîne’den Rabaza’ya sürdüler. Rabaza — Medîne yakınlarında bir çöl köyü. Orada izole, fakir bir hayat sürdü. Hz. Peygamber «Sen yalnız yaşayacaksın, yalnız öleceksin, yalnız diriltileceksin» buyurmuştu — Ebû Zer’in geleceğini önceden bildirmişti. Vefât anında yanında sâdece eşi vardı; cesetini gömecek kimse yoktu. Bir kervan geçti; o kervandakiler onu gömdü. Aralarında Abdullâh ibn Mes’ûd da vardı; Hz. Peygamber’in tahmini gerçekleşti.
Ebû Zer’in Dersleri
Ebû Zer’in dersleri: 1) Hak söylemek — sürgünü, fakirliği, izolasyonu göze almak. 2) Saltanat ve zenginlik karşısında — fakirlik ve sadelik. 3) Tek başına olmak — kalabalık değil; hakla beraber olmak. 4) Liderliğin manâsı — hizmet, lüks değil. 5) Sahih mü’min — toplumla uyum sağlamak için hakkı feda etmez. 6) Hz. Peygamber’in övdüğü mertebeye ulaşmanın bedeli var. Bu dersler — bütün ümmet için geçerlidir.
Modern Ebû Zerler
Modern dönemde de Ebû Zer tipi mü’minlere ihtiyâç var. Saltanat zihniyeti — bugün de var. Lüks, israf, yığma — gücü olanlar arasında yaygın. Bu zihniyete karşı duran sahih âlimler, sûfîler — modern Ebû Zer’lerdir. Onlar yalnız, izole, hattâ sürgün edilebilirler; ama hakkı söylerler. Bu cesâret — ümmetin bekası için gereklidir. Bir tek Ebû Zer — bütün sistemi sallar; çünkü gerçeği taşır.
Niyâz — Ebû Zer Cesâreti
Niyâz: «Yâ Rab, beni Hz. Ebû Zer el-Gıfârî’nin cesâretinden bir hisse alan bir mü’min eyle. Hz. Peygamber’in ‘yeryüzünde ondan daha doğru sözlü biri yoktur’ diye övdüğü mertebeden bir adım atayım. Saltanat zihniyeti karşısında — fakir, sade, hakka bağlı kalmayı nasîb et. Tevbe 34’ün uyarısını ciddiye alan; mâlı yığmayan; Sen’in yolunda harcayan bir kul eyle. Sürgün, izolasyon, yalnızlık — hak söylemenin bedeli olsa bile; göze alabileyim. Modern Ebû Zerler ihtiyâcımız var; ümmetimize bu cesârette mü’minler ver. Eğer mümkünse — beni de bu cesâret zincirine kat. Yalnız yaşasam, yalnız ölsem; ama hakla beraber olayım.» Allâh muhâfaza eylesin.
Kaynak: Mustafa Özbağ Efendi — Sohbet Kaydı. Tasavvuf hakkında daha fazla bilgi. İlgili Sözlük Terimleri: Ebû Zer, Hak Söylemek, Zühd. → Tasavvuf Sözlüğü
Ek kaynaklar:
- Kur’an-ı Kerim, Tevbe 9/34-35; mal biriktirme ve Allah yolunda harcamama uyarısı.
- Buhari, Menakıbü’l-Ensar, Ebu Zer el-Gıfari ile ilgili rivayetler.
- Müslim, Fedailü’s-Sahabe, Ebu Zer el-Gıfari’nin faziletleriyle ilgili rivayetler.
- İbn Sa’d, et-Tabakatü’l-Kübra, Ebu Zer el-Gıfari biyografisi.
- Belazuri, Ensabü’l-Eşraf, Hz. Osman dönemi ve Ebu Zer rivayetleri.
- Taberi, Tarihu’r-Rusul ve’l-Müluk, Muaviye dönemi ve erken İslam tarihi rivayetleri.
- İbnü’l-Esir, el-Kamil fi’t-Tarih, Ebu Zer ve Muaviye dönemi haberleri.