Aşkın Yollarına — İlâhî Aşkın Sâlik İçin Yol Haritası: Sevgi, Şevk, Heyecan ve Mevlâ’ya Müştâklık
Aşkın yolları — tasavvufun en derin meselelerinden biri. İlâhî aşk, sâliki Mevlâ’ya götüren bir nârdır; gönlü yakar, eritir, tasfiye eder. Allâh «O onları sever; onlar da O’nu severler» (Mâide 54) buyurur. Bu — karşılıklı muhabbettir. Sâlik bu aşkın yollarına girmeli; Mevlânâ’nın «Nemend kim oluş ney» dediği bir hâl ile dolmalı. Aşk olmadan tasavvuf — kuru bir disiplindir. Aşk ile birleşince — sâlik kanatlanır; Allâh’a doğru uçar. Bu yazıda ilâhî aşkın yolları ve sâlikin nasıl bu aşkı yaşayacağı işlenir.
Mâide 54 — Karşılıklı Muhabbet
«Yühibbühüm ve yühibbûnehu» — O onları sever, onlar da O’nu severler (Mâide 54). Bu âyet — ilâhî aşkın âyetidir. Allâh önce sever; sonra kul sever. Yâni başlangıç — Allâh’tan. Mü’minin Allâh’a olan sevgisi — Allâh’ın o mü’mine olan sevgisinin yansımasıdır. Bu yüzden mü’min «Ben Allâh’ı sevdim» değil; «Allâh beni sevdi de O’na olan sevgimi kalbime düşürdü» demelidir. Bu — tevhîd bilincidir.
Aşkın Başlangıcı — Şevk
İlâhî aşkın ilk hâli — şevktir. Allâh’a kavuşma arzusu, namaza koşma arzusu, zikir yapma arzusu, Kur’ân okuma arzusu. Şevk ile yapılan ibâdet — ferahtır; külfet değildir. Şevk olmadan ibâdet — yorucu olur. Sâlikin ilk vazifesi — kalbinde şevki uyandırmaktır. Bunun için: Allâh’ın güzel isimlerini düşünmek, Hz. Peygamber’i tanımak, sûfîlerin yaşadıklarını okumak, salih meclisleri sıkça ziyâret etmek.
Şevkten Aşka
Şevk artıp daimîleşince — aşka dönüşür. Aşk, şevkin yüksek bir mertebesi. Aşk hâlinde — uyurken, yerken, yürürken; her ânın hep Allâh ile geçmesi. Aşk hâlinde — uykular azalır, yemek azalır, gözyaşı artar. Sâlik bir nârla yanar; ama bu nâr — tatlı bir nârdır. Mevlânâ «Aşkın nârı kül etmez; kemâle eriştirir» der. Aşk — kendinden geçiş hâlidir; «ben» yok olur, «O» kalır.
Aşkın Belirtileri
İlâhî aşkın belirtileri: 1) Allâh’ı anınca kalpte titreme. 2) Kur’ân okuyunca/dinleyince gözyaşı. 3) Salât u selâm hâlinde haz. 4) Yalnız kalınca Allâh ile beraber gibi hissetme. 5) Dünyaya ilgisizlik; mâsivâya soğukluk. 6) Allâh için yapılan amellerden zevk almak. 7) Mevlâ’ya kavuşmayı arzu etmek; ölümden korkmamak. Bu belirtiler bir sâlikte varsa — aşk yolunda demektir.
Aşk Çoğaltma Yolları
Aşk nasıl çoğaltılır? 1) Allâh’ın güzel isimlerini sayıp düşünmek. 2) Kâinâttaki ilâhî sanatları gözlemleyip O’nu bilmek. 3) Hz. Peygamber’i çok zikretmek; çünkü O — Allâh sevgisinin merkezidir. 4) Aşk ehli sûfîlerin eserlerini okumak — Mevlânâ Mesnevî, Yûnus Emre Dîvân, İbnü’l-Arabî. 5) Aşkı yaşamış olan mürşid ile sohbet. 6) Sürekli zikir, virâ, Kur’ân tilâveti. Bu yollar aşkı kalpten kalbe geçirir.
Aşk Engelleri
Aşkın önündeki engeller: 1) Dünya sevgisi — kalbi paylaştırır. 2) Mâlâyâni — boş işlerle vakit geçirmek. 3) Günahlar — kalbi karartır. 4) Gaflet — Allâh’ı unutmak. 5) Kibir — kalbi taşlaştırır. 6) Hased — kalbi zehirler. Bu engeller temizlenmeden aşk yerleşmez. Sâlik önce kalp temizliğine çalışmalı; sonra aşkı çağırmalı.
Mecâzî Aşktan Hakîkîye
Bazı sûfîler «Mecâzî aşk — hakîkî aşkın köprüsüdür» der. Yâni bir insânı sevmek bile — Allâh sevgisine giden yolda bir başlangıç olabilir; eğer o sevgi Allâh için temizlenir, sublime edilirse. Mevlânâ Şems’i sevdi; o sevgi onu Mevlâ’ya götürdü. Ama mecâzî aşk — kendi başına bir varlık değil; köprüdür. Köprüde takılı kalan kişi — kaybeder. Köprüyü geçip hakîkî sevgiliye varan kişi — kazanır.
Niyâz — Aşk Nârı
Niyâz: «Yâ Rab, kalbimi ilâhî aşkın nârıyla tutuştur. Mâide 54’ün sırrına erdir — beni sev ki ben de Sen’i seveyim. Şevki bana ihsân eyle; sonra aşka çevir. Aşkın belirtilerini kalbimde tezâhür ettir — Sen’in adını işitince titreme, Kur’ân’a göz yaşı, salavâttan haz. Dünya sevgisini, gafleti, kibri kalbimden sil ki — aşk yerleşsin. Hz. Peygamber’in aşkıyla, sûfîlerin yolunda — Sen’in cemâlini görme arzusuyla yanan bir kul eyle. Mecâzî değil, hakîkî aşka erdir. Vuslat ümîdiyle yaşayan, vuslat anında huzurla giden bir mü’min eyle.» Allâh muhâfaza eylesin.
Kaynak: Mustafa Özbağ Efendi — Sohbet Kaydı. Tasavvuf hakkında daha fazla bilgi. İlgili Sözlük Terimleri: Aşk, Şevk, Muhabbet. → Tasavvuf Sözlüğü
Ek kaynaklar:
- Kur’an-ı Kerim, Bakara 2/165; müminlerin Allah sevgisinin kuvveti.
- Kur’an-ı Kerim, Maide 5/54; Allah’ın sevdiği ve Allah’ı seven topluluk.
- Kuşeyri, er-Risale, muhabbet makamı bahsi.
- İmam Gazali, İhya-u Ulumi’d-Din, muhabbet, şevk ve rıza bölümleri.
- İbn Arabi, Fütuhat-ı Mekkiyye, ilahi aşk ve marifet bahisleri.
- Mevlana Celaleddin Rumi, Mesnevi, çev. Veled İzbudak, MEB Yayınları.
- Mevlana Celaleddin Rumi, Mesnevi Şerhi, şerh: Tahirü’l-Mevlevi, Şamil Yayınevi.
- Abdülbaki Gölpınarlı, Mesnevi Tercemesi ve Şerhi, İnkılap Kitabevi.
- Reynold A. Nicholson, The Mathnawi of Jalaluddin Rumi, E. J. W. Gibb Memorial Series.
- Annemarie Schimmel, Ben Rüzgarım Sen Ateş, çev. Senail Özkan, Ötüken Neşriyat.