Cenâb-ı Hakk’ın Zâtî Sıfatları — Muhâlefetün li’l-Havâdis ve Kıyâm bi-Nefsihî

Cenâb-ı Hakk’ın zâtî sıfatlarından dördüncüsü Muhâlefetün li’l-Havâdis; beşincisi Kıyâm bi-Nefsihî’dir. Bu sıfatlar Akâid ilminin temelidir. Muhâlefetün li’l-Havâdis — Allâh’ın yaratıklara benzememesi. Kıyâm bi-Nefsihî — Allâh’ın kendi başına var olması; hiçbir şeye muhtaç olmaması. Bu sıfatlar Allâh’ın azametini ve eşsizliğini açıklar. Mü’min bu sıfatları bilmeli ve Allâh’ı bu şekilde tanımalıdır.

Zâtî Sıfatlar — Allâh’ın Zâtı ile İlgili

Zâtî sıfatlar Allâh’ın zâtı ile ilgili sıfatlardır. Sünnî akîde’ye göre altı zâtî sıfat vardır: 1) Vücûd (varlık). 2) Kıdem (öncesizlik). 3) Bekâ (sonsuzluk). 4) Muhâlefetün li’l-Havâdis (yaratıklara benzememe). 5) Kıyâm bi-Nefsihî (kendi başına var olma). 6) Vahdâniyyet (birlik). Bu sıfatlar Allâh’ın mâhiyetini açıklar; ve insan zihnindeki yanlış Allâh tasavvurlarını düzeltir.

Muhâlefetün li’l-Havâdis — Yaratıklara Benzememe

Muhâlefetün li’l-Havâdis — Allâh’ın yaratıklara hiçbir şekilde benzememesidir. «O’nun benzeri hiçbir şey yoktur» (Şûrâ 11). Bu âyet temel delildir. Allâh’a bir şekil, bir mekân, bir zaman, bir cisim atfetmek hatadır. Yaratıkların özellikleri Allâh’a uygulanamaz. Bu sıfat, antropomorfizmden (Allâh’a insan özellikleri vermek) korur. Mü’min Allâh’ı yaratıklara benzeterek tasavvur etmemelidir.

Kıyâm bi-Nefsihî — Kendi Başına Var Olma

Kıyâm bi-Nefsihî — Allâh’ın kendi başına var olmasıdır. «Allâh, kendisinden başka hiçbir ilâh olmayan, Hayy ve Kayyûm’dur» (Bakara 255). «Kayyûm» — kendisi var, başka her şey O’nunla var. Allâh hiçbir şeye muhtaç değildir; ne mekâna, ne zamana, ne yardımcıya. Bütün yaratıklar O’na muhtaçtır; O hiçbir şeye muhtaç değildir. Bu sıfat Allâh’ın mutlak azametini gösterir.

Akâid Bilmek — Mü’minin Vazîfesi

Akâid (inanç esasları) bilmek her mü’minin vazîfesidir. Çünkü îmân doğru bir inançtan başlar. Yanlış Allâh tasavvuru, yanlış îmâna götürür. Bu yüzden klasik İslâm eğitimi önce akâid öğretirdi. İmâm Mâturîdî, İmâm Eş’arî gibi büyük âlimlerin eserleri akâidin kaynak metinleridir. Modern müslüman da bu kaynaklardan öğrenmelidir.

Antropomorfizm Tehlikesi — Allâh’a Şekil Vermek

Antropomorfizm — Allâh’a insanî şekil vermek — büyük bir tehlikedir. Bâzı sapık fırkalar Allâh’a el, yüz, oturma gibi yaratıklara has özellikler atfeder. Halbuki Allâh «O’nun benzeri hiçbir şey yoktur.» Mü’min Kur’ân’da geçen «Allâh’ın eli» gibi ifâdeleri zâhirî değil; mecâzî anlamak zorundadır. «Allâh’ın eli» — kudret demektir; insanın eli gibi bir el değildir.

Tenzîh — Yaratıkdan Allâh’ı Uzak Tutmak

Tenzîh — yaratıktan Allâh’ı uzak tutma — akâidin temel yöntemidir. «Sübhânallâh» (Allâh’ı tenzîh ederim) zikri bunun ifâdesidir. Bu zikri çekerken mü’min Allâh’ı yaratıklara benzemekten tenzîh etmektedir. Bu, sürekli yapılması gereken bir hatırlamadır. «Sübhânallâh» çoğu vakitte çekilen bir tesbîhtir.

Niyâz — Doğru Akâid Üzere Olmak

Niyâz: «Yâ Rab, beni doğru akâid üzere olan kullarından eyle. Senin zâtî sıfatlarını öğrenmemi nasîb et. Seni yaratıklara benzeterek tasavvur etmekten beni koru. Tenzîh ile Seni anlatmamı nasîb et. Antropomorfizm ve sapık fırkaların yanlışlarından koru. Beni Sünnî akîde üzere yaşayan ve ölen bir mü’min eyle.» Allâh muhâfaza eylesin; bizi doğru îmân sahipleri eylesin.

Kaynak: Mustafa Özbağ Efendi — Sohbet Kaydı. Tasavvuf hakkında daha fazla bilgi. İlgili Sözlük Terimleri: Akâid, Tenzîh, Sıfat. → Tasavvuf Sözlüğü