Mustafa Özbağ Efendi bu Hâl Sohbeti'nde sevgi mertebeleri arasındaki farkı ve istîdâda göre sevgi ölçüsünün değişmesini tafsîl eder. Herkesin sevgi ölçüsü aynı değildir; ilme'lyakîn seven bir dervîşe kalkıp «Sen niye hakke'lyakîn sevmiyorsun?» diyemezsin; çünki onun kabuğu o kadardır, nefesi o kadardır, kalbiistîdâdı o kadardır. Hz. Peygamber (sallallâhu aleyhi vesellem) döneminde bir sahâbî içki içiyor ve had cezâsı yiyordu; başka bir sahâbî ona kızarak baktığında Resûlullâh (s.a.v.) buyurdu: «Sakın! O, Allâh'ı ve Resûlü'nü sever» (Buhârî, Hudûd 5). İlme'lyakîn sevgisindeki bir dervîş «Şeyhimden memnûnum, Allâh râzı olsun, bize dînimizi öğretiyor» diyebilir; bu onun hakkıdır. Ona «Niye ayne'lyakîn noktasında sevmiyorsun?» diyemezsin. Lâkin onun da kalkıp hakke'lyakîn hâlini istemesi saflıktır; çünki herkes kendi istîdâdı ve makāmı kadar sever. Bu sohbet sevgi mertebeleri tasnîfi (ilme'lyakîn, ayne'lyakîn, hakke'lyakîn), Hz. Peygamber'in «O Allâh'ı ve Resûlü'nü sever» sözünün tasavvufî tahlîli, ve istîdâda göre kâbiliyet farkının kabûlü bahisleri ile tafsîl olunur.

Sevgi Ölçüsü Herkeste Aynı Değildir: İstîdâd Farkı

Mustafa Özbağ Efendi muazzam bir tasavvufî kāideyi tafsîl eder: herkesin sevgi ölçüsü aynı değildir. İlme'lyakîn seven bir dervîşe kalkıp «Sen niye hakke'lyakîn sevmiyorsun?» diyemezsin. Onun kabuğu o kadardır, nefesi o kadardır, bilgisi o kadardır, kalbi o kadardır, istîdâdı o kadardır. Cenâbı Hak her kulu farklı yaratmıştır; her birinin manevî kâbiliyeti farklıdır. Birinde ilme'lyakîn istîdâdı vardır, birinde ayne'lyakîn, birinde hakke'lyakîn. Bu istîdâd farkı tabîîdir; ne ilme'lyakîn olan dervîşi küçümsemek doğrudur, ne de ona «Sen niçin daha üstün sevmiyorsun?» demek doğrudur. Cenâbı Hak âyeti kerîmede «Allâh hiçbir kimseye gücünün üzerinde teklîfte bulunmaz» (Bakara 2/286) buyurur; her kuluna istîdâdı kadarını yükler.

Hz. Peygamber'in «O Allâh'ı ve Resûlü'nü Sever» Hâdisesi

Mustafa Özbağ Efendi muazzam bir hâdîsî kāideyi tafsîl eder: Hz. Peygamber (sallallâhu aleyhi vesellem) döneminde bir sahâbî içki içiyordu, had cezâsı yiyordu. Başka bir sahâbî ona kızarak baktığında Resûlullâh (s.a.v.) buyurdu: «Sakın! O, Allâh'ı ve Resûlü'nü sever» (Buhârî, Hudûd 5). Bu hâdîsî şerîf çok mühimdir: bir sahâbî büyük bir günâhı işliyor (içki harâmdır), had cezâsı alıyor; ama Resûlullâh efendimiz onu küçümseyen sahâbîye îkāz veriyor. Niçin? Çünki o sahâbî hatâlı olsa bile Allâh'ı ve Resûlü'nü seven bir kalbe sâhiptir. Sevgisi Allâh'a doğru, hâli zayıf; lâkin Allâh ve Resûlü'nü seven bir kalbi vardır. Resûlullâh bu kalbî sevgiyi ön planda tutmuş, hatâya bakarak küçümsemeyi yasaklamıştır. Sûfî bu hâdîsî şerîften ders alır: kardeşinin hatâsına bakmaktan ziyâde kalbindeki Allâh sevgisine bakar.

İlme'l-Yakîn Sevgide Duranın Hakke'l-Yakîn İstemesi Saflıktır

Mustafa Özbağ Efendi muazzam bir tasavvufî kāideyi tafsîl eder: ilme'lyakîn sevgisindeki bir dervîş «Şeyhimden memnûnum, Allâh râzı olsun, bize dînimizi öğretiyor» diyebilir. Bu onun hakkıdır. Ona «Niye ayne'lyakîn noktasında sevmiyorsun?» diyemezsin. Lâkin onun da kalkıp hakke'lyakîn hâlini istemesi saflıktır. Çünki hakke'lyakîn hâli bir manevî makāmdır; o makāma ulaşmak büyük bir manevî terbiyeden, uzun bir mücâhededen, dervîşin kâbiliyetinin pişip olgunlaşmasından sonra mümkün olur. İlme'lyakîn dervîşin «Ben de hakke'lyakîn istiyorum» demesi safiyetle, lâkin yerinde olmayan bir taleptir. Önce ilme'lyakîn'ini sıkı tutsun, kalbini Allâh'a daha çok bağlasın, zikrullâhını disiplinli tutsun, mürşidine itâatta sebât etsin; bu yolda ilerlerken Cenâbı Hak ona ayne'lyakîni, sonra hakke'lyakîni nasîb edebilir. Ama doğrudan hakke'lyakîn istemek — bu, manevî gerçekliği bilmeyen bir hâldir.

İlme'l-Yakîn, Ayne'l-Yakîn, Hakke'l-Yakîn: Üç Mertebe

Mustafa Özbağ Efendi muazzam bir tasavvufî tasnîfi tafsîl eder: yakînin üç mertebesi vardır. İlme'lyakîn: ilim ile, kitapsohbettahsîl yoluyla bilmek. Cenâbı Hak Tekâsür 102/5'te «Hayır, eğer siz ilme'lyakîn olarak bilseydiniz!» buyurur; bu mertebede sûfî Allâh'ın varlığınıbirliğini-Resûlullâh'ın hak peygamber olduğunu ilim ile bilir. Ayne'lyakîn: görerek bilmek. Cenâbı Hak Tekâsür 102/7'de «Sonra onu (cehennemi) ayne'lyakîn göreceksiniz» buyurur; bu mertebede sûfî Allâh'ın âyetlerini, esmâsını, sıfâtlarını gözüyle görür gibi temâşa eder. Hakke'lyakîn: hakîkatte yaşamak. Cenâbı Hak Vâkı'a 56/95'te «Şüphesiz bu hakke'lyakîn olan bir gerçektir» buyurur; bu mertebede sûfî manevî hakîkati birebir kendi varlığında yaşar. Bu üç mertebe sûfînin manevî terakkîsinin haritasıdır.

Herkes Kendi İstîdâdı ve Makāmı Kadar Sever

Mustafa Özbağ Efendi muazzam bir kāideyi tafsîl eder: herkes kendi istîdâdı ve makāmı kadar sever. Bu Cenâbı Hakk'ın hikmetidir; her kulu farklı yaratmıştır, her kulun kâbiliyeti farklıdır. Bir dervîş ilme'lyakîni tutar, «Allâh râzı olsun, dînimizi öğretiyor» der; bu onun makāmıdır. Bir başka dervîş ayne'lyakîni tutar, kalbinde Cenâbı Hakk'ın yakınlığını hisseder; bu da onun makāmıdır. Bir üçüncüsü hakke'lyakîni tutar, fânî olur, kendisinde varlık görmez; bu da onun makāmıdır. Bu üç mertebenin hiçbiri diğerinden «daha az» değildir; her biri kendi yerinde tamamdır. Şeyh efendinin terbiyesi de her dervîşi kendi makāmında tutmak, ondan ne daha az ne daha fazla istemektir.

Halvetiyye-Şâbâniyye-Karabâşiyye Manevî Terbiyesi

Halvetiyye-Şâbâniyye-Karabâşiyye yolunun manevî terbiyesi de mü'mîni sevgi ölçüsünün herkeste aynı olmadığını, ilme'lyakîn dervîşine «Niye hakke'lyakîn sevmiyorsun» denmemesini, Hz. Peygamber'in had yiyen sahâbîyi küçümseyene «O Allâh'ı ve Resûlü'nü sever» îkāzını, ilme'lyakînayne'lyakînhakke'lyakîn üçlüsünün tasnîfini, ve istîdâda göre kâbiliyet farkının kabûlünü idrâk etmeye yöneltir; ve bu vasıflar onun manevî terakkîsinin temel cüzlerini teşkîl eder.

• Kur'ânı Kerîm: Tekâsür 102/5 (ilme'lyakîn); Tekâsür 102/7 (ayne'lyakîn); Vâkı'a 56/95 (hakke'lyakîn); Bakara 2/286 (Allâh kimseye gücünün üzerinde teklîf etmez); Hicr 15/99 (sana yakîn gelinceye kadar Rabbine ibâdet et).
• Sahîhi Buhârî, Kitâbü'l-Hudûd 5 (had yiyen sahâbî, «O Allâh ve Resûlü'nü sever»).
• Sahîhi Müslim, Kitâbü'l-Îmân (sevgi mertebeleri).
• Süneni Ebû Dâvûd, Süneni Tirmizî, Süneni Nesâî, Süneni İbn Mâce.
• İmâm Mâlik, Muvatta; İmâm Ahmed, Müsned.
• İmâm Gazzâlî, İhyâ-u Ulûmi'd-Dîn, Yakîn-Mahabbet bahisleri.
• İmâm Kuşeyrî, er-Risâletü'l-Kuşeyriyye, Yakîn-Mahabbet-Makām bahisleri.
• İmâm Sühreverdî, Avârifü'l-Ma'ârif.
• İbn Kayyim el-Cevziyye, Medâricü's-Sâlikîn (yakîn mertebeleri).
• İmâmı Rabbânî, Mektûbât.
• Mustafâ Özbağ Efendi, Sohbet Serileri, Hâl Sohbetleri.

Sohbetin Tasnîfi: Bu Hâl Sohbeti sevgi ölçüsünün herkeste aynı olmadığını, ilme'lyakînayne'lyakînhakke'lyakîn üçlüsünün manevî tasnîfini, Hz. Peygamber'in had yiyen sahâbîyi küçümseyene «Sakın! O Allâh ve Resûlü'nü sever» (Buhârî, Hudûd 5) îkāzını, ilme'lyakîn dervîşinin kalkıp hakke'lyakîn istemesinin saflık olduğunu, ve herkesin kendi istîdâdı ve makāmı kadar sevdiğini tafsîl etmektedir.

Kaynak: mustafaozbag.com | Video: YouTube | Seri: Hâl Sohbetleri