Allah’ı zikretmek, zekat vermekten de cihat meydanında şehit olmaktan da daha faziletlidir

Mustafa Özbağ Efendi bu sohbette Tirmîzî’nin Da’avat bölümünde naklettiği meşhur hadisi şerîfi izah eder: Resulüllâh aleyhisselatüvesselam «Size amellerinizin en hayırlısını, Rabbiniz katında en temiz olanını, derecelerinizi en yüksek çıkaranını, altın ve gümüş infak etmekten daha hayırlı olanını, düşmanla harpte boyun vurmadan daha üstün olanını haber vereyim mi? O Allah’ı zikretmektir» demek suretiyle zîkrin tüm ibadetlerin zirvesinde olduğunu beyan eder. Bu hakikat münîb tabirinin Hüd 88, Şura 13, Lokman 15, Sebe 9 ayetlerinde tasvir ettiği «yönelmiş iman ehli» aynasında da görünür: münîb iman, ibadet, zikir, istiğfar, tövbe ve dua ile Allah’a yönelen kul demektir; bu yönelişin bel kemikleri zikrullahtır.

Tirmîzî Da’avat 6 hadisinin sened ve metin tahlili

İmam Tirmîzî rahmetullâhi aleyh Kîtabu’d-Da’avat’ta naklettiği hadisi şerîf Ebü’d-Derda radiyallahu anh tarikıyle Resulüllâh aleyhisselatüvesselam’a vasıl olur. Ebü’d-Derda radiyallahu anh aslen Hazrec kabilesinden olup Bedir günü müslüman olmuştur; sahabei kirâmın hakim sınıfından sayılır ve birinci derecede sufi mizaclı sahabilerden sayılır. Naklettiği «elâ uneb’biukum bihayri a’mâlikum» (Size amellerinizin en hayırlısını haber vereyim mi?) hadisinde Resulüllâh aleyhisselatüvesselam zekat vermekten, altın ve gümüş infak etmekten, hatta cihad meydanında düşmanla çarpışıp boyunlarını vurmadan da üstün bir amel olduğunu beyan ederek «O zikrullahtır» cevabını veriyor. Mühadis âlimler bu hadisi «hasen sahîh» olarak vasf etmiştir. Müslümanlık iddiası taşıyan herkes bu hadisi okur, fakat onun büyükülüğünü müşahede edenler çok azdır. Mustafa Özbağ Efendi bu sohbette müridine bu hadisin manasını ezberlettirmek değil, kalbine yerleştirmek istemekte; çünkü bu hadisi yalnızca okumak, yaşamadıkça yarar getirmez. Karabaşı Velî hazretleri Risalei Kâşife’de «Tirmîzî’nin Da’avat hadisi tasavvuf yolunun mihrabıdır» vechiyle bu ölçüyü pekiştirir.

Münîb kavramı: Hüd 88, Şura 13, Lokman 15

Allah Teâlâ Kur’anın çeşitli âyetlerinde müridi tarif eden bir kelimeyi tercih etmiştir: münîb. Arapça «nvb» kökünden türeyen bu kelime «dönmek, yönelmek, geri dönüp teslim olmak» anlamlarını ihtiva eder. Hüd suresinin seksen sekizinci ayetinde Hz. Şuayb aleyhisselam, Medyen halkına ahlak terbiyesi için «ileyhi enîb» (ona yönelirim) demek suretiyle bu kavramı kendi ahvaline göre izhar eder. Şura suresinin on üçüncü ayetinde Cenabı Hak peygamberlerin tebliğini çerçeveler ve insanları kendisine yönelen, yani münîb olanı seçer. Lokman suresinin on beşinci ayetinde anne baba ile güzel davranma emrinin yanında «vetebi’ sebile men enâbe ileyy» (bana yönelen kimsenin yoluna uy) buyrularak münîb kuluna işaret edilir. Sebe suresinin dokuzuncu ayetinde de yine bu kavram zikredilir. Mustafa Özbağ Efendi bu sohbette münîb kavramını iman, ibadet, zikir, istiğfar, tövbe ve dua ile Allah’a yönelen kul olarak tarif eder; bu yönelişin sürekliği ise zikrullah ile gerçekleşir. Karabaşı Velî hazretleri Halvetîye tarikatının müridine her sabah «Ben münîb kulluğu ile Rabbimin huzuruna giriyorum» niyetiyle başlamasını ders olarak verirdi.

Zîkrin diğer ibadetlere üstünlüğü: kalbin gıdası

Zîkrin niye ibadetlerin zirvesinde olduğu sorusu tasavvuf erbabınca çeşitli vechelerden tahlil edilmiştir. İmam İbn Kayyım el-Cevziyye el-Vâbilu’s-Sayyib eserinde zîkrin yetmiş faydasını sayar; bunların birkaçı şu şekildedir: kalpten gamı defeder, kalbe sevinç ve sürur getirir, kalbi nefisten ve şeytanın şerrinden korur, kalbe nur ve işığ verir, kalbi çeşitli salih amellere hızlandırır, melekleri zikir meclisine indirir, şüb’esini def eder. İmam Ebü Tâlib el-Mekkî Kütu’l-Kulüb’da «namaz, oruç, zekat ve hacı tüm gibi belirli vakit ve gün şartlarına bağlı iken, zîkir her an, her halde, her yerde, her uzv ile yapılan tek ibadettir; böylece oğul ibadetler arasından kuvvet bakımından en büyük baba olarak bayraktarlık yapar» vechiyle zîkrin yapısal üstünlüğünü izah eder. Zîkir kalbin gıdasıdır; kalp zîkirsiz yaşamaz; tıpkı bedenin gıdasız yaşamadığı gibi. Mustafa Özbağ Efendi bu sohbette müridine zîkrin sadece dilde değil kalpte yer alması gerektiğini, kalpsiz dil zikrinin sadece bir tören olduğunu nazara verir.

İnfak ve cihad ile zîkrin mukayesesi

Resulüllâh aleyhisselatüvesselam Tirmîzî hadisinde zîkrin altın ve gümüş infak etmekten daha hayırlı olduğunu vurgulamıştır. İnfak müslümanlığın esaslı bir rüknudur; altın ve gümüş infakı zekatın manevî zirvesidir. Buna rağmen zîkir bu yüksek ibadetin de üstünde sayılmıştır. Bunun sebebi zîkrin sadece bir maddî bölüştürme değil, kalbin Cenabı Hak ile sürekli çekim halinde olmasıdır. Cihad meydanında düşmanla çarpışmak ise dünyada en büyük fedakârlıklardan biridir; müridin canını feda etmesi anlamına gelir. Buna rağmen hadisi şerîfte zîkir bu üstün fedakârlıktan da daha hayırlı olarak vasf edilir. Bunun sebebi cihatın cesetin feda edilmesini, zîkrin ise nefsin feda edilmesini netice etmesidir. Nefis cihadı cesed cihadından büyüktür. Mustafa Özbağ Efendi bu sohbette manevî mücadelenin asıl alanının nefis ile olması gerektiğini, çarşıda iş yaparken, evinde ailesi ile vakit geçirirken, sosyal hayatın içinde yaşarken nefse karşı tevhid kelimesi ile yapılan iç cihadın cihat meydanından da daha büyük olduğunu izah eder. Karabaşı Velî hazretleri Risalei Tasavvüf’te «müridin günlük zîkir saatleri kendi nefsi ile yapılan kahraman cihadıdır» vechiyle bu hakikati pekiştirir.

Zîkrin yedi temel meyvesi: kalbin tasfiyesi

İmam Gazzâlî rahmetullâhi aleyh İhya’u Ulumi’d-Din eserinin Kitâbü’l-Ezkar kısmında zîkrin yedi temel meyvesini sayar. Birinci meyve kalbin tasfiyesidir; zîkir kalbi nefsani alışkanlıklardan, zihnî zerrelerden, dünyaya ait kaygılardan arıtır. İkinci meyve manevî sekinedir; zîkir, kalbe Allah’tan inen sekîne mihrabını çeker. Üçüncü meyve melekut alemine kılıç gibi ulaşmasıdır; zîkir mü’minin ruhunu yırtıp melekut alemine yükseltir. Dördüncü meyve sosyal etkidir; zîkir meclisine katılan kim olursa olsun manevî bir bereketle ayrılır. Beşinci meyve gündelik ahlak terbiyesidir; zîkir müridi yalan, gıybet, hırs ve kibir gibi nefsî alışkanlıklardan alıkoyar. Altıncı meyve şîrki hafiyi temîzlemesidir; zîkir müridi her an Allah’a yöneltir, böylece kalbinde herhangi bir şîrki hafiyi (gizli şîrk) barınamaz. Yedinci meyve cennet kapısıdır; zîkir müridin son nefesinde tevhid kelimesini hatırlatır ve onu cennet ehline kayıd eder. Mustafa Özbağ Efendi sohbetinde bu yedi meyveyi teğet geçmedikten sonra müridine yedinci meyvenin sırrına ulaşana kadar diğer altı meyvenin de hiçbir vakit boş bir cebr olmadığını izah eder.

Mü’minin günlük virdi zîkrine sadâkati

Mustafa Özbağ Efendi sohbetin son kısmında müridine pratik bir günlük vird programı sunar. Sabah namazından sonra mürid yedi yüz «lâ ilahe illallah» tevhidini halakai zikriyye ile veya tek başına çeker; ardından beş yüz «Allahumme salli ala seyyidinâ Muhammed» salavatı ile Resulüllâh aleyhisselatüvesselamın manevî meclisine baş kor. Öğle ve ikindi vakitlerinde kısa çekiş yapar; akşam namazından sonra otururken «Allah» ismi celalini bin defa çeker, kalp aynasına bu ismin nürunu yansıtır. Yatı namazından sonra kalp zikrine geçer, üç yüz «hu» ismi şerifini sırrî mertebede çekerek uykuya tevhid üzere yatar. Bu günlük vird programı Karabaşı Velî’den, Şabânî Velî’den, Sümbülî Sinan’dan miras gelen bir Halvetîye standartıdır. Programın gevezliğe düşmemesi için mürid daima bir mürşidi kâmil terbiyesinde bunu uygular ve kalbin keyfiyetine dikkat eder. Karabaşı Velî hazretleri Tarikatname’de «mürid günlük virdini terk ederse, kuyu suya hasret kalır gibi tevhid sevgisinden mahrum kalır» vechiyle bu sadâket prensipini tarif eder. Bu vird ile mürid Tirmîzî’nin Da’avat hadisinin meyvesini yaşar; zîkir tüm ibadetlerin zirvesi olarak müridin hayatını istila eder.

Bibliyografya

• Kur’ân-ı Kerîm, Hüd süresi, ayet 88 (münîb kavramı).
• Kur’ân-ı Kerîm, Şura süresi, ayet 13 (yehdî ileyhi men yünîb).
• Kur’ân-ı Kerîm, Lokman süresi, ayet 15 (vetebi’ sebile men enâbe ileyy).
• Kur’ân-ı Kerîm, Sebe süresi, ayet 9 (küllü abdin münîb).
• Kur’ân-ı Kerîm, Cuma süresi, ayet 10 (zikrullahı bolca yapınız).
• Kur’ân-ı Kerîm, Ankebut süresi, ayet 45 (ve lezikrullahi ekber).
• Süneni Tirmîzî, Da’avat 6 (elâ uneb’biukum hadisi).
• Süneni İbn Mâce, Edeb 53 (eğne’lamal hadisi).
• Sahîhi Müslim, Zîkir 4 (müfredün hadisi).
• Sahîhi Buhârî, De’avat 65 (zîkir meclisleri hadisi).
• İmam Gazzâlî, İhyâu Ulümi’d-Dîn, Kitâbu’l-Ezkar.
• İmam Ebü Tâlib el-Mekkî, Kütu’l-Kulüb, Zîkir Mertebeleri faslı.
• İmam İbn Kayyım el-Cevziyye, el-Vâbilu’s-Sayyib, Zîkrin yetmiş faydası.
• İmam Kuşeyrî, er-Risaletu’l-Kuşeyriyye, Bâbu’z-Zıkir.
• İmam Sülemi, Tabakatu’s-Süfiyye, Zîkir ehli bölümü.
• İmam Tirmîzî, Sünen, Da’avat faslının şerhi.
• Kâdî Iyaz, Şifâu’ş-Şerîf, Resulüllâh’ın hadisi şerîfleri.
• Mevlâna Halid Bağdadi, Mektubat-ı Mevlâna Halid, Hatmi Hace bahsi.
• Karabaşı Velî, Risalei Kâşife, Zîkir Mertebeleri bahsi.
• Karabaşı Velî, Tarikatnamei Halvetîye, Günlük Vird bölümü.
• Karabaşı Velî, Risalei Tasavvüf, Nefis cihadı bahsi.
• Mustafa Özbağ Efendi, Halvetî-Şabânî sohbetleri, «Zîkrin Üstünlüğü» faslı.
• Mustafa Özbağ Efendi, Karabaşı Velî tahlili sohbetleri (mustafaozbag.com arşivi).
• İrşad Dergisi, Tasavvuf Köşesi, «Tirmîzî Da’avat 6 Hadisinin Şerhi» yazısı.

Sohbetin Tasnîfi

Bu sohbet Mustafa Özbağ Efendi’nin Zikrullah serisinin temel hadis ve âyet temellerinden birini işler; Allah’ı zikretmek, zekat vermekten de cihat meydanında şehit olmaktan da daha faziletlidir başlığıyla Tirmîzî’nin Da’avat 6 hadisi, münîb kavramı, zîkrin diğer ibadetlere üstünlüğü, infak ve cihad ile zîkrin mukayesesi, zîkrin yedi temel meyvesi ve mü’minin günlük virdi zîkrine sadâkati ekseninde işlenmiştir.

Kaynak: Mustafa Özbağ Efendi Sohbet Kaydı | Video: YouTube | Seri: Zikrullah

İlgili Sözlük Terimleri: Zikir, Münîb, Cihat. → Tasavvuf Sözlüğü’nün tamamı