İman Artar mı Eksilir mi?

Hanefîlere göre iman artmaz eksilmez; iman kemâle erer. Bir şeyin kemâle ermesi, olgunlaşması ile artıp eksilmesi farklı kavramlardır. Şâfiîler ise ibâdetleri imandan görmüşler; ibâdet artarsa iman artar, eksilirse eksilir demişlerdir. Hanefîler ise imanla ibâdeti ayırmışlardır: iman sâbittir, ibâdetlerle kemâle erer veya olgunlaşır ya da olgunluktan uzaklaşır.

“Bizden Değildir” Hadîsinin Doğru Anlaşılması

Peygamber Sallallâhu Aleyhi ve Sellem Hazretleri “Bizden değildir” sözünü çeşitli durumlarda kullanmıştır: göbekli şişman insanlar, aldatanlar, yalan söyleyenler, çok yiyenler için. Bu söz, o kimsenin kâfir olduğu anlamına gelmez. O sıfatın, o hâlin, o ahlâkın Müslümanlıktan olmadığını gösterir.

Bir sahâbe buğday çuvalının altını yaş, üstünü kuru yaparak satıyordu. Peygamber Efendimiz “Bizi aldatan bizden değildir” buyurdu. Bu, aldatma ahlâkının ümmette olmaması gerektiğini bildirir. Ticaretten ahlâka, dıştan içe — bir şeyin içi ayrı dışı ayrı olmayacak. Bu hadîs hayatın her alanına tatbik edilmelidir.

Mümin ile Müslüman Ayrımı

Müslüman, “Eşhedü en lâ ilâhe illallah ve eşhedü enne Muhammeden abduhû ve resûlühû” diyen kimsedir. Mümin ise Allah’ın emirlerini yerine getiren, haramlardan uzak duran, farzları ihyâ etmeye çalışan kimsedir. Her mümin Müslümandır ama her Müslüman mümin olmayabilir. Bir kimse günah-ı kebâir işleyebilir; haramı helal görmediği müddetçe iman dâiresindedir, tövbe etmesi gerekir.

Kazâ Namazları ve İlâhî Af

Allah hesaba sondan başa doğru gider. Bir kimse hayatının sonunda kendini düzeltir, kazâ namazlarını kılmaya başlar, tövbe eder ama ömrü vefâ etmez — Cenâb-ı Hak onu affeder. Sondan düzeltme niyetiyle başlayıp yetiştiremeyeni Allah bağışlar.

Cenaze Namazında Kadın-Erkek Safı

Peygamber Sallallâhu Aleyhi ve Sellem Hazretleri zamanında kadınlar erkek cemaatin arkasında durmuşlardır. Ancak cenaze namazı dua niteliğindedir; normal namaz gibi değildir. Kadın-erkek aynı safta durulsa bir şey gerekmez. Ama ideal olan kadınların arkada durmasıdır.

Günümüzün garip hâli: cenaze sahipleri siyah giyip dışarıda bekliyor, içerideki tanımadığı insanlar namazı kılıyor. “Nasıl bilirdiniz?” sorusuna tanımadıkları hâlde “İyi bilirdik” diyorlar. Bir kimse cenaze namazı kılmadı diye sorgulanmaz; öğlen namazından sorgulanır.

Dergâh Âdâbı ve Boyun Kesmek

Dergâha giren derviş sağ baş parmağını sol baş parmağının üzerine koyar ya da elini kalbine koyar. Kâdirîler ve Rufâîler kalbine el koyarak boyun keserler. Bu, “Kalbimde Allah sevgisinden başka bir sevgi kalmadı, boynumu büktüm, bu dergâhın öğretimini kabul ediyorum” demektir.

Dergâhın âdâbı dergâh sınırlarının içerisinde geçerlidir. Dışarıda bu edebiyâtı belli etmek bizim yolumuzda uygun değildir. Dışarıda normal insanlar gibi hayata devam edilecek. Bir cemaate bağlı olduğunuzu gösterecek simgelerden uzak durulacak. Dervişliği tahkeyle, cübbeyle, sarıkla değil — ahlâkla yaşayacaksınız.

Ahlâk Yolu: Bizim Düsturumuz

Velîlik yolu ahlâkla gidilir. Bizim yolumuzda çok ibâdetle değil, güzel ahlâkla yol alınır. Bu, ibâdetten soğutmak için söylenmez; ama biz tipik bir tarikat değiliz. Sabahlara kadar namaz kılın denmez; ahlâkınızı düzeltin, insanlara güzel davranın, aldatmayın, yalan söylemeyin denir. Derdinizi anlatın, aşkınızı anlatın, muhabbetinizi anlatın — ama bunu ahlâkınızla gösterin.

Çeşitli Fıkhî Meseleler

Abdestli Zikir

Abdestli yapılan zikir ile abdestsiz yapılan zikir arasında fark vardır; abdestli olan daha fazîletlidir. Ancak abdestsiz de zikir yapılabilir.

Merhametten Maraz Doğar mı?

“Merhametten maraz doğar” diyen insanlar Allah’ı sevmeyen insanlardır. Merhamet İslâm’ın temelidir ve merhametten asla zarar doğmaz.

Kazancı Haram Olan Kişinin İkramı

Kazancı haram olan kimsenin ikramı yenilir, içilir; hediyesi kabul edilir. Günahı ona aittir.

Kurbanda Oruç

Kurban bayramının birinci, ikinci ve üçüncü günü oruç tutulmaz.

Kızına Zekât

Adam kendi kızına zekât veremez; ancak damadına verebilir.

Kaynakça

Hadîs-i Şerîfler

• “Bizi aldatan bizden değildir” — Sahîh-i Müslim, Kitâbu’l-Îmân, Hadis No: 101; Sahîh-i Buhârî (muhtelif rivâyetler)
• Göbeğine parmak sokularak “Bizden değildir” denilmesi — Ahmed bin Hanbel, Müsned; Heysemî, Mecmau’z-Zevâid
• “Bizden değildir” sözünün muhtelif kullanımları — Sahîh-i Buhârî, Kitâbu’l-Cenâiz; Sahîh-i Müslim, Kitâbu’l-Îmân
• “Nasıl bilirdiniz?” cenaze sorusu — Sahîh-i Buhârî, Kitâbu’l-Cenâiz, Hadis No: 1367

Fıkhî Kaynaklar

• İmanın artıp eksilmemesi (Hanefî görüşü) — İmam-ı Âzam, el-Fıkhu’l-Ekber; Teftâzânî, Şerhu’l-Akâid, Bâbu’l-Îmân
• Mümin-Müslüman ayrımı — Nûreddîn es-Sâbûnî, el-Bidâye fî Usûli’d-Dîn; İmam Mâtürîdî, Kitâbu’t-Tevhîd
• Kurban bayramında oruç tutulmaması — Merğînânî, el-Hidâye, Kitâbu’s-Savm; İbn Âbidîn, Reddü’l-Muhtâr
• Zekâtın usûl ve fürûa verilememesi — el-Kâsânî, Bedâiu’s-Sanâi’, Kitâbu’z-Zekât
• Cenaze namazında saf düzeni — İbn Âbidîn, Reddü’l-Muhtâr, Bâbu Salâti’l-Cenâze

Tasavvufî Kaynaklar

• Dergâh âdâbı ve boyun kesmek — Sülemî, Âdâbu’s-Suhbe; Kuşeyrî, er-Risâle, Bâbu’l-Edeb
• Velîlik yolunun ahlâk temeli — İmam Gazâlî, İhyâu Ulûmi’d-Dîn, Kitâbu Riyâzeti’n-Nefs

Sohbetin Özeti

Bu sohbet, soru-cevap formatında geniş bir yelpazede fıkhî ve tasavvufî meseleleri ele almıştır. İmanın Hanefîlere göre artıp eksilmeyip kemâle ereceği, “Bizden değildir” hadîsinin doğru yorumu, mümin-Müslüman ayrımı, kazâ namazlarında ilâhî af, cenaze namazı âdâbı, dergâh edebi ve boyun kesmek geleneği, ahlâk merkezli dervişlik anlayışı gibi konular işlenmiştir. Sohbetin temel mesajı: dervişlik tahkeyle, cübbeyle, sarıkla değil ahlâkla olur; velîlik yolu güzel ahlâkla gidilir ve bir Müslümanın içi ile dışı bir olmalıdır.

Tasavvuf hakkında daha fazla bilgi için tıklayınız.

İlgili Sözlük Terimleri: Hâl, Zikir, Tevhîd, Nefs, Velâyet, Dervîş, Dergâh, Ashâb-ı Kirâm. → Tasavvuf Sözlüğü’nün tamamı