Perşembe, 14 Mayıs 2026
YOLUMUZ NÜBÜVVET YOLUDUR

Mustafa Özbağ

İrşad & Tasavvuf · Resmî Site
Soru/Cevap ·

2025 Sohbeti #173 — Q&A: Kibir, Gurur, Şevvâl Orucu ve Dervîşlerde Eksiklik Görme

Mustafa Özbağ Efendi'ye sorulan soru ve cevabı: 2025 Sohbeti #173 — Q&A: Kibir, Gurur, Şevvâl Orucu ve…. Tasavvuf, ahlâk ve günlük hayata dair açıklama.


Şevvâl Ayı’nda 6 Gün Oruç Tutmanın Hadîsî — “Bütün Seneyi Oruçlu Geçirmiş Gibi” ve Ramazân Değerlendirmesi (Terâvîh, Tesbîh Namâzı, Bayrâm)

Cenâb-ı Hakk’a hamdü-senâlar olsun. Hadîs-i şerîfte Allâh Resûlü sallallâhu aleyhi ve sellem hazretleri kim Şevvâl’den 6 gün oruç tutarsa bütün seneyi oruçlu geçirmiş gibi olur demiş. O yüzden Şevvâl ayındayız. Tutabilen arkadaşlar kardeşler inşâ’allâh 6 gün oruçlarını tutsunlar. Halk dilinde genelde 6 gün oruçları derler Şevvâl orucunu. O yüzden arkadaşlar kardeşler inşâ’allâh bu 6 gün oruçlarına dikkat etsinler. Tutabilirlerse inşâ’allâh 6 gün oruçlarını tutsunlar. Başka bir hadîs-i şerîfte de Resûlullâh sallallâhu aleyhi ve sellem hazretleri diyor ki 30 gün sonuçta 300 güne tekabül ediyor. 6 günde 60 güne 360 gün 1 yıl oruçlu geçirmiş gibi oluyor o kimse. Rabbim inşâ’allâh oruçlarımızı kabul eylesin.

Âmîn. Ben kendi nefsim adına söyleyeyim güzel bir Ramazân oldu hamdolsun. Her gece terâvîh namâzını kılma mutluluğu ardından terâvîhten sonra son Ramazân’ın son günü bir de tesbîh namâzı kıldık hamdolsun. Güzel bir Ramazân geçti. Ardından bayrâmımız güzel oldu. Hüznümüzle, kederimizle, neşemizle, sevincimizle güzel bir bayrâm günü yaşadık. Cenâb-ı Hakk’a hamdolsun. İnşâallâh bundan sonra tekrar yeniden mücadeleye devam. Allâh izin verirse inşâ’allâh. Bir sorusu olan varsa acil alalım.


Q1-A: Kibir Gizli Şirk’tir — Kendini Başkasından Üstün Görmek; Sûfî, Karşısındakini Daha Faziletli Görmeli

Efendim kibir ve gurur şeytanın hayvanlarıdır. Sen ona hükmetmezsen onlar sana hükmederler kanunu Sultân Süleymân. Sûfî kibir ve gurura nasıl hükmetmelidir? Kibir gizli şirk’tir. Öyle olunca Allâh Resûlü sallallâhu aleyhi ve sellem Hazretleri gizli şirk olarak nitelendirmiş. Öyle olunca kendini bir başkasından kıymetli görüyorsan, kendini bir başkasından üstün görüyorsan, fazla görüyorsan kibirlisin demektir. Birisine tepeden bakıyorsan kibirlisin. Bu kim olursa olsun. Bu eşini olabilir, bu çocuklarını olabilir, bu başkası olabilir. Sûfî kim gelirse gelsin karşısına, o karşısına gelen kimseyi kendince onu kendisinden daha faziletli görecek, kendisinden daha iyi görecek. Bunu yenmenin yolu bu.

Eğer kendinden daha faziletli, kendinden onu daha kıymetli görmezse ve kendini ondan farklı, ondan üstün görürse kibirlenmiştir. Kibirlenen kimse de, Demek ki şirke düşmüştür, Allâh kibirlenenleri sevmez.


Q1-B: Gurur ile Kibir Farkı — Ülke/Millet/Ümmet Faydasına Gurur Mubâh, Kâfire Karşı Kibir İbâdet ve Cihâd

Gurur ayrı bir meseledir. bir kimse örneğin, Türkiye bir uçak yapıyor, uçak yapmasıyla gururlanıyoruz. Bu farklı bir şeydir. Bu böyle hani, ama bir kimseye karşı gururlanmak o da insanı helâk eder. Ama ülkenin faydasına, milletin faydasına, ümmetin faydasına bir şey oldu, ondan gurur duyduk. Bu güzel bir şeydir. bu aynı zamanda o kimsenin kendi Ümmet-i Muhammed’e ve kendi milletine karşı olan muhabbetini gösterir. Ama bir başkasına gururlanıyorsak, bu kibirin yan kolu oluyor o zaman. Bir başkasına karşı gururlanmak bu da ayrıyeten kibir oluyor. Bir kimse bir savaş meydânında kâfirlere karşı kibirlenir, kâfirlere karşı gururlanır. Bu ibâdettir. Bir kimsenin Kur’ân ve Sünnet dışındaki bir şeyi o kimse öne çıkarıyorsa ona karşı durmak, ona karşı gururlanmak cihâd olur.


Q1-C: “Kibirlenene Kibirleniniz” Hadîsi — Dîn/Irk/Millet/Mezheb İçin Kibirlenene Kibirlenmek Sünnet-i Seniyye

Kibirlenene kibirleniniz. Bu hadîs-i şerîf de bir kimse senin dînin için, ırkın için, milletin için, inancın için, mezhebin için, meşrebin için bunları önde tutarak sana kibirleniyorsa ona kibirlenmek de hadîs-i şerîf de buyurulmuş. Ona kibirleniniz demiş. Mesela insanlar Allâh’ı zikredenleri hu’ahur hakîr görmek istiyor. insanlar da ona tevâzu edeceğim diye uğraşıyor. Kibirlenene tevâzu edilmez. Kibirlenene tevâzu etmek onun kibrini alkışlamak, onun kibrini ödüllendirmek olur. Kibirlenene tevâzu göstermek Hazret-i Peygamber’in sallallâhu aleyhi ve sellem hazretlerinin öğretisine de terstir. Sen Peygamber’den iyi bilmiyorsun, sallallâhu aleyhi ve sellem’den. O buyurdu ki kibirlenene kibirleniniz.

O zaman bir kimse sana kibirlendi, ona kibirlenmek sünnet-i seniyye. Ona kibirlen. Kibri ne olduğunu öğrensin. Birisi sana karşı gurur âbidesi kesiliyor, ona gururlan. Çünkü aynı zamanda ona bir tebliğ gibi oluyor. Onu uyarıyorsun. Ama bizde şimdi şöyle bir şey var.


Q1-D: Bizdeki Tersi — Zengin/Bürokrat/Siyâsetçiye Eğilip Dervîş/Eş/Çocuk/Anne-Babaya Kibirlenme; Îmânî Za’fiyet

Eğer kibirlenen zenginse biz onun kibirlenmesine saygılı duruyoruz. Boynumuzu büküyoruz. Kibirlenen bir makam sahibiyse biz ona boynumuzu büküyoruz. Kibirlenen siyâsetçiyse, bürokratsa biz ona karşı sessiz sedâsız duruyoruz. Ama biz kalkıyoruz bir dervîşe, bir sûfîye kibirleniyoruz çok rahat. Biz kalkıyoruz eşimize kibirleniyoruz. Çocuklarımıza kibirleniyoruz. Annemize, babamıza kibirleniyoruz. Arkadaşlarımıza kibirleniyoruz. Neden? Onları eşit gördük veyahut da kendimizden aşağı gördük. Onlara kibirleniyoruz. Ama biz zengine kibirlenemiyorsun. Bir bürokrata kibirlenemiyorsun. Bir siyâsetçiye kibirlenemiyorsun. Bir zâlime kibirlenemiyorsun. Bu bizim îmânî za’fiyetimizi gösteriyor. Asıl o kimse kibir âbidesi yaptıysa ona kibirlencen.

Bu cihâd oluyor. Ümmet bunu terk etmiş tabii. Ümmet bunu terk edince ümmet kendi eşit gördüğü kimseyi ezmeye çalışıyor. Erkekler evde eşlerini ezmeye çalışıyor. Veyahut da kadınlar kocalarını ezmeye çalışıyor. Kibirleniyorlar. Veyahut da anne baba çocuğunu ezmeye çalışıyor. Kibirleniyor ona karşı.


Q1-E: Çocuğun Anne-Babaya Kibri ve Vesîle Olana Karşı Kibir — Ümmet-i Muhammed’in En Büyük Sıkıntısı

Veya çocuk iki mürekkep yalamış. Kendi ince bir okul okumuş. Kendisini o yaşa getiren, kendisini okutan, annesine babasına kibirleniyor. Veyahut da anne baba veya baba o çocuğun önüne bir iş açmış, bir meslek sahibi etmiş. O çocuk oradan meslek sahibi olmuş, iş sahibi olmuş, büyütmüş işini. O kalkıyor babasına kibirleniyor. Annesine kibirleniyor, âilesine kibirleniyor. Normalde o çocuk bir şey yapmıyor. O âilesine kibirleniyor. Normalde daha onun önünü açana kimseye teşekkür edeceğine, ona Allâh’a hamd edeceğine ve ona o sebebe vesile olduğu için ona karşı daha saygılı davranacağına ona kibirleniyor. Allâh muhafaza eylesin. Ümmet-i Muhammed’in sıkıntısı bu zaten. En büyük sıkıntı bu. Kibir şeytani bir duygudur insanda.

Bu normalde bir kâfire karşı kullanılırsa cihâd olur, bir Müslümâna karşı kullanılırsa gizli şirk olur. Allâh muhafaza eylesin.


Q2: Sûfîler Arasında Nasıl Olmalı? — Dervîşler Birbirlerine Kibirlenmez (“Gönülsüz Gerek” Yûnus); Kibirlenene Kibirlenme Tedrîsi

Peki sûfîler arasında nasıl olmalı? Dervîşler birbirlerine kibirlenmez. Kibirlenen dervîş câhil derviştir. Dervişe adaydır o, dervîş de değil. Dervîş normalde gönülsüz gerek demiş Yûnus. O yüzden bir dervîşe kibirleniyorsa o dervîş adayı o daha hâm. O daha normalde olgunlaşacak, pişecek daha büyüyecek o. Kaç yaşında olursa olsun. Peki nasıl terbiye etmesi lazım bunu? Dervişin mi? Evet. Kibirlenene kibirlenerekten de terbiye edecek. Yok sûfîler arasındaki. Sûfîler arasında diyorum. Değişmez bir şey. Sünnet seni herkese. Önce dervîşlere. Kimse birisine kibirleniyorsa ona da kibirlenilir. Dervişse dervişliğini bilsin. Kibirlenmesin. O ne terbiye olacak? niye kibirleniyorsun ki? Senden bir farkın mı var?

Aynı Allâh’a kuluz, aynı Peygambere ümmetiz, aynı Şeyh-i dervişiz, aynı zikrullâh halkasında oturuyoruz. Senin üstünün ne? Senin farkın ne ki?


“Hepiniz Bir Tarağın Dişleri Gibisiniz” Hadîsi — Arabın Acem’e, Acem’in Araba Üstünlüğü Yoktur; Üstünlük Takvâdadır

Ey insanlar hepiniz bir tarağın dişleri gibisiniz. Arabın acemi, Acemin araba üstünlüğü yoktur. Üstünlük takvadadır. O zaman kim kimden üstün ki bir tarağın dişleri gibiysek? O zaman ayırmamış adı şerif desen dervişsin, sen şusun sen busun. Bir tarağın dişleri gibiysek kimsenin kimseye kibirlenmeye hak yok. Dervişlerin de, asıl dervîşler birbirlerine kibirlenmemeli. Birisi kibirleniyorsa ona karşı da kibirlenmek cihâd olur.


Q3-A: Eksiklik Görmek Nefsin Aldatması — Dervîş Kardeşinin Ayıbını Görmek = Açığa Düşmek (Allâh Onun Ayıbını da Açar)

Eksiklik görmek de kibirin bir alâmeti midir? Eksiklik görmek o kimsenin gafletindendir. Eksik gören gaflete düşmüştür. Sûfî öğretisinde sen karşıdaki bir kimseyi eksik görüyorsan nefsin ölmüşündür. Nefsin seni aldatmıştır. Hem senin nefsin öyle aldatmıştır ki seni dervîş kardeşine karşı seni tâbîri câizse açığa düşürmüştür. Yok.


Q3-B: Eksiklik Görmek Yalnız Üstâda Aittir — Sohbette İsim Vermeden Anlatır, Bireysel Uyarı, Dergâha Zararsa Cezâî Sistem; Cenâb-ı Hak Üstâdın Önüne Getirir

O ancak üstâda ait bir şeydir. Üstâd onu görecek, onu görerekten nasîhat edecek. Onu görerekten nasîhat edecek. Ama onu bir dervîş birisinin ayıbını görüyorsa kendi ayıbını unutmuştur. Bir dervîşin ayıbını diline doluyorsa Allâh onun ayıbını herkesin içine çıkarır. Allâh muhafaza eylesin. Böyle bir şey yok. Bu ancak üstâda ait bir şeydir. O da ne yapar? Sohbette herkese, herkesin içinde isim vererekten söylemez. Sohbette görmüş olduğu eksiklikleri, yanlışlıkları, olması gerekenleri sohbette anlatır. Veya bir konu açılırsa oradan anlatır. Herkes oradan nasibini alır. Almadı. Öyle ya. Bireysel olarak uyarır. Yine almadı, yine almadı. Eğer yapmış olduğu şey dergâha zarar veriyorsa o zaman cezâî sistem olur.

Birinin cezâsı da onun dersini almaktır. Başka bir şey değil. Allâh muhafaza eylesin. O yüzden normalde bu böyle üstâd eksik gedik araştırmaz yine. Cenâb-ı Hak onu gözünün önüne getirir ama zâhirî ama bâtınî. Onu nasîhat eder, söyler, anlatır. Bu başka bir şey değil.


Kaynakça

  • Şevvâl Ayında 6 Gün Oruç Hadîsi — “Bütün Seneyi Oruçlu Geçirmiş Gibi”: Müslim “Sıyâm” 204 (Ebû Eyyûb el-Ensârî r.a. tarîkıyla: “men sâme Ramedâne sümme etbe’ahû sittan min Şevvâl, kâne ke-sıyâmi’d-dehr”); Tirmizî “Savm” 53; Ebû Dâvûd “Savm” 57; İbn Mâce “Sıyâm” 33; Ahmed b. Hanbel Müsned 5/417, 419; klasik şerh — Nevevî, Şerhu Müslim; İbn Hacer, Fethü’l-Bârî; klasik fıkıh — İbn Âbidîn, Reddü’l-Muhtâr, “Sıyâm-Şevvâl Orucu”; İmâm Nevevî, el-Mecmû’ 6/424; “30 gün × 10 kat = 300 gün; 6 gün × 10 kat = 60 gün; toplam 360 gün ≈ 1 sene” hesâbı — En’âm 6/160 (“men câ’e bi’l-haseneti fe-lehû aşru emsâlihâ”); klasik tasavvuf — İmâm Gazzâlî, İhyâ, “Esrâru’s-Savm”; Karabaş Halvetî-Şa’bânî silsilesinde Mustafa Özbağ Efendi tedrîsi.
  • Kibir Gizli Şirk’tir — “Kendini Başkasından Üstün Görme” Hadîsi: Ahmed b. Hanbel Müsned 4/403; Ebû Dâvûd “Edeb” 1; Tirmizî “Birr” 61 (“el-kibrü betarü’l-hakkı ve gamtu’n-nâs”); Müslim “Îmân” 147 (“lâ yedhulü’l-cennete men kâne fî kalbihî miskālü zerretin min kibr”); klasik şerh — Nevevî, Şerhu Müslim; İbn Hacer, Fethü’l-Bârî; klasik tasavvuf — İmâm Gazzâlî, İhyâ 3/343-360 (“Kibir”); Hâris el-Muhâsibî, er-Ri’âye li-Hukūkillâh; «kibir gizli şirk» — Ahmed b. Hanbel Müsned; klasik halvetî sülûk — Mustafa Özbağ Efendi, Risâle-i Tarîkat, “Kibir Bahsi”; Karabaş Halvetî-Şa’bânî silsilesinde Mustafa Özbağ Efendi tedrîsi.
  • Gurur ile Kibir Farkı — Ülke/Millet/Ümmet Faydasına Gurur Mubâh, Kâfire Karşı Kibir İbâdet: klasik akāid — kibir-gurur tasnîfi: İmâm Gazzâlî, İhyâ 3/367-380 (“Ucub”); İbn Kayyim, Medâricü’s-Sâlikîn 2/319; klasik tefsîr — Münâfikūn 63/8 (“li-l-lâhi’l-izzetü ve li-Resûlihî ve li’l-mü’minîn”); klasik fıkıh — Hâkim olan Müslüman’ın hâkimiyetinden gurur duyma cevâzı: İbn Âbidîn, Reddü’l-Muhtâr; «kâfire karşı kibir ibâdet» tedrîsi — Mâide 5/54 (“e’izzetin ale’l-kâfirîn”); Fetih 48/29; klasik tasavvuf — Necmeddîn-i Kübrâ, Usûl-i Aşere; Karabaş Halvetî-Şa’bânî silsilesinde Mustafa Özbağ Efendi tedrîsi.
  • “Kibirlenene Kibirleniniz” Hadîs-i Şerîfi — Cihâd-ı Tebliğ: Beyhakî, Şu’abü’l-Îmân 6/277 (Hz. Ömer r.a.: “et-tekebbürü ale’l-mütekebbiri sadakah”); Aclûnî, Keşfü’l-Hafâ 1/318 (rivâyet ve şerhi); klasik şerh — Münâvî, Feyzü’l-Kadîr; klasik fıkıh — “izzet-i nefs” hükümleri: İbn Âbidîn, Reddü’l-Muhtâr; klasik tasavvuf — İmâm Gazzâlî, İhyâ 3/376; Sühreverdî, Avârifü’l-Maârif, “Tevâzu Bahsi”; «dîn/ırk/millet/mezheb için kibirlenene kibirlenme» — modern tatbîkat: Said Halîm Paşa, Buhrânlarımız; Necip Fâzıl, İdeolocya Örgüsü; Karabaş Halvetî-Şa’bânî silsilesinde Mustafa Özbağ Efendi tedrîsi.
  • Bizdeki Tersi: Zengin/Bürokrat/Siyâsetçiye Eğilip Dervîş/Eş/Çocuk/Anne-Babaya Kibirlenme — Îmânî Za’fiyet: klasik tasavvuf — “zenginlere ta’zîm” eleştirisi: İmâm Gazzâlî, İhyâ 3/374-380 (“Kibir-i Mâlî”); Hâris el-Muhâsibî, er-Ri’âye, “Kibir-i Sultân”; klasik fıkıh — “zâlim sultâna ta’zîmin haramlığı”: İbn Âbidîn, Reddü’l-Muhtâr; klasik tasavvuf — “eş-çocuk-anne-babaya kibir” eleştirisi: Sühreverdî, Avârif, “Edeb-i Sohbet”; Lokman 31/14-15 (anne-babaya saygı); İsrâ 17/23-24; klasik fıkıh — birr-i vâlideyn: Buhârî “Edeb” 1, Müslim “Îmân” 137; «îmânî za’fiyet ile zenginlere boyun eğme» — Said Halîm Paşa, Buhrânlarımız; Karabaş Halvetî-Şa’bânî silsilesinde Mustafa Özbağ Efendi tedrîsi.
  • Çocuğun Anne-Babaya ve Vesîle Olana Karşı Kibri — Ümmet-i Muhammed’in En Büyük Sıkıntısı: Lokman 31/14-15; İsrâ 17/23-24 (anne-babaya “öf” bile dememe); Ahkāf 46/15; klasik tefsîr — Râzî, Mefâtîh; İbn Kesîr, Tefsîr; «vesîle olana hürmet» — klasik fıkıh: «el-eb yâliyân» bahsi — İbn Âbidîn, Reddü’l-Muhtâr; «şükür: hamdolsun ki o vesîle oldu» tedrîsi — İmâm Gazzâlî, İhyâ 4/87-110 (“Şükr”); klasik tasavvuf — Câmî, Nefehâtü’l-Üns; «ümmet-i Muhammed’in sıkıntısı» — Necip Fâzıl, Çile; Karabaş Halvetî-Şa’bânî silsilesinde Mustafa Özbağ Efendi tedrîsi.
  • Sûfîler Arasında — Dervîşler Birbirlerine Kibirlenmez (“Gönülsüz Gerek” Yûnus); Kibirlenene Kibirlenme Tedrîsi: Yûnus Emre Dîvânı, “Dervîşlik Bahsi” (“dervîş bağrı taş gerek, gözü dolu yaş gerek; gönülsüz gerek dervîşlere”); klasik tasavvuf — “dervîş edebi” tedrîsi: Sühreverdî, Avârifü’l-Maârif, “Mürîdler Arasında Edeb”; Necmeddîn-i Kübrâ, Usûl-i Aşere; Câmî, Nefehâtü’l-Üns; klasik halvetî sülûk — Mustafa Özbağ Efendi, Risâle-i Tarîkat; Şâbân-ı Velî, Risâle-i Şâ’bâniyye; «kibirlenen dervîş câhildir» — Ferîdüddîn Attâr, Tezkiretü’l-Evliyâ; «dervîş adayı, ham kalmıştır» — klasik halvetî sülûk: Karabaş Halvetî-Şa’bânî silsilesinde Mustafa Özbağ Efendi tedrîsi.
  • “Hepiniz Bir Tarağın Dişleri Gibisiniz” Hadîsi — Arabın Acem’e Üstünlüğü Yoktur, Üstünlük Takvâdadır: Veda Hutbesi (Hz. Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem’in son hutbesi); Ahmed b. Hanbel Müsned 5/411 (“yâ eyyühe’n-nâsü, küllüküm li-Âdem ve Âdemü min türâb, lâ fadle li-arabiyyin alâ acemiyyin illâ bi-takvâ”); Tirmizî “Tefsîr” 49 (Hucurât 49/13 tefsîri); Beyhakî Sünenü’l-Kübrâ; klasik şerh — İbn Hacer, Fethü’l-Bârî; «hepiniz bir tarağın dişleri gibisiniz» rivâyeti — İbn Lâl, Mekārim-i Ahlâk; Aclûnî, Keşfü’l-Hafâ; Hucurât 49/13 (“inne ekremeküm indallâhi etkāküm”); klasik tefsîr — Râzî, Mefâtîh; klasik fıkıh — eşitlik prensibi: İbn Âbidîn, Reddü’l-Muhtâr; Karabaş Halvetî-Şa’bânî silsilesinde Mustafa Özbağ Efendi tedrîsi.
  • Eksiklik Görmek Nefsin Aldatması — Dervîş Kardeşinin Ayıbını Görmek = Açığa Düşmek: Buhârî “Mezâlim” 3, Müslim “Birr” 58 (“el-Müslim ehu’l-Müslim, lâ yezlimuhû ve lâ yuslimuhû”); Hucurât 49/12 (“ve lâ yegtab ba’duküm ba’dan”); klasik tefsîr — Râzî, Mefâtîh; klasik tasavvuf — “dervîş kardeşinin ayıbını görme” eleştirisi: İmâm Gazzâlî, İhyâ 3/151-180 (“Gıybet”); Hâris el-Muhâsibî, er-Ri’âye; «kim kardeşinin ayıbını araştırırsa Allâh onun ayıbını açar» — Ebû Dâvûd “Edeb” 35 (“men tetebba’a avrate’l-Müslimi tetebba’allâhu avratehû”); Tirmizî “Birr” 85; klasik halvetî sülûk — Karabaş Halvetî-Şa’bânî silsilesinde Mustafa Özbağ Efendi tedrîsi.
  • Eksiklik Görmek Yalnız Üstâda Aittir — Sohbette İsim Vermeden Anlatma, Bireysel Uyarı, Dergâha Zararsa Cezâî Sistem: klasik tasavvuf — “şeyh-mürîd nasîhat âdâbı” tedrîsi: Sühreverdî, Avârifü’l-Maârif, “Şeyhin Mürîdi Te’dîbi”; Necmeddîn-i Kübrâ, Usûl-i Aşere; klasik halvetî sülûk — Mustafa Özbağ Efendi, Risâle-i Tarîkat, “Şeyh-Mürîd Bâbı”; «sohbette isim vermeden anlatma» — Buhârî “Edeb” 95 (“mâ bâlü akvâmin” rivâyeti); Müslim “Tevbe” 16; klasik fıkıh — “hata yapanı umûm karşısında ifşâ etmeme” prensibi: İbn Âbidîn, Reddü’l-Muhtâr; «cezâî sistem» — klasik tasavvuf: dergâha zararı olan dervîşin uzaklaştırılması: Sühreverdî, Avârif, “Mürîdin Tedîbi”; «Cenâb-ı Hak üstâdın önüne hatâlı olanı getirir» — klasik halvetî sülûk: Mustafa Özbağ Efendi, Risâle-i Tarîkat; bu sohbet 03.04.2025 Q&A — İrşâd Dergisi (irsaddergisi.com).

Tasavvuf hakkında daha fazla bilgi için tıklayınız.

İlgili Sözlük Terimleri: Mürîd, Tarîkat, Nefs, Sülûk, Sünnet, Şeyh, Şükür, Üns. → Tasavvuf Sözlüğü’nün tamamı