Mustafa Özbağ Efendi bu sohbette bir kimsenin nefisle mücâdele ederek kalbî merâtibe geçtiğini, ve bunun «aklî» bir süreç olduğunu tafsîl eder. İlmel yakîn: Allâh'ın varlığını ilim yoluyla bilmek, O'na ilim noktasında yakın olmaya çalışmaktır. Bu mertebeyi akıl ve bilgiyle anlamak mümkündür. Kişi farzları yerine getirerek, harâmlardan kaçınarak bu yolda ilerler. Aynel yakîn: Cenâbı Hakk'ın sıfatsal tecellîyâtlarını hem zâhiren hem bâtınen görmeye başlamaktır. Bu mertebede kişi yalnızca ilim ile bilmekle kalmaz; Allâh'a yakınlığı hissetmeye, O'nun tecellîlerini seyreder hâle gelmeye başlar. Bu, ancak sevmekle, muhabbetle mümkündür; akıl tek başına bu kapıyı açamaz. Hakkâl yakîn: Sıfatlar sanki senden çıkıyormuş gibi bir hâle gelmek, tecellîye mazhar olmaktır. Bu, «hâl ile hâllenmek»tir — tasavvufun özü budur. Nefis meratibini aşarak mutmainneye ve sâfiyeye geçen kimse, kalbî olarak bu mertebeye geçer.
İlmel Yakîn: Kalbî Merâtibin İlk Basamağı
Mustafa Özbağ Efendi sohbete temel hakîkati ortaya koyarak başlar: ilmel yakîn, Allâh'ın varlığını ilim yoluyla bilmek, O'na ilim noktasında yakın olmaya çalışmaktır. Bu mertebeyi akıl ve bilgi ile anlamak mümkündür. Kişi farzları yerine getirerek, harâmlardan kaçınarak bu yolda ilerler. Nefis merâtibinin ilk basamağı budur; bu olmadan kalbî merâtibe geçilemez. Cenâbı Hak âyeti kerîmede «Hayır, eğer ilmel yakîn (kesin bir bilgi) ile bilseydiniz» (Tekâsür 102/5) buyurmuştur.
Aynel Yakîn: Sıfatsal Tecellîyâtı Görmek
Mustafa Özbağ Efendi muazzam bir manevî mertebeyi tafsîl eder: aynel yakîn, Cenâbı Hakk'ın sıfatsal tecellîyâtlarını hem zâhiren hem bâtınen görmeye başlamaktır. Bu mertebede kişi yalnızca ilim ile bilmekle kalmaz; Allâh'a yakınlığı hissetmeye, O'nun tecellîlerini seyreder hâle gelmeye başlar. Bu ancak sevmek ile, muhabbetle mümkündür; akıl tek başına bu kapıyı açamaz. Cenâbı Hak âyeti kerîmede «Sonra onu mutlakâ aynel yakîn (gözle görerek) göreceksiniz» (Tekâsür 102/7) buyurmuştur.
Hakkâl Yakîn: Tecellîye Mazhar Olmak
Mustafa Özbağ Efendi muazzam bir manevî mertebeyi tafsîl eder: hakkâl yakîn, sıfatlar sanki senden çıkıyormuş gibi bir hâle gelmek, tecellîye mazhar olmaktır. Bu, «hâl ile hâllenmek»tir — tasavvufun özü budur. Nefis meratibini aşarak mutmainneye ve sâfiyeye geçen kimse, kalbî olarak bu mertebeye geçer. Bu noktadan sonra sırr ve daha ötesi başlar. Cenâbı Hak âyeti kerîmede «Şüphesiz bu, hakkâl yakîn olan gerçektir» (Vâkıa 56/95; Hâkka 69/51) buyurmuştur.
Nefis Meratibi ve Kalbî Meratibin Münâsebeti
Mustafa Özbağ Efendi muazzam bir tasavvufî kâideyi tafsîl eder: nefis meratibi (emmâre → levvâme → mülhime → mutmainne → râziyye → marziyye → kâmile) farzları yerine getirerek, harâmlardan kaçınarak yürünür. Kalbî meratib ise muhabbetle ilgilidir: sevmekle geçilir. Bu ikisi birbirini tamamlar; nefis mücâdelesi olmadan kalbî mertebelere ulaşmak mümkün değildir. İmâm Kuşeyrî hazretleri er-Risâletü'l-Kuşeyriyye'de bu münâsebeti tafsîlen îzâh etmiştir.
Kalbin İstikametinin Şartı
Mustafa Özbağ Efendi sohbetin sonunda mü'mînin görevini tafsîl eder: kalbî istikametin şartı muhabbettir. Kalp ancak Cenâbı Hakk'ın muhabbetiyle Allâh'a yönelir; ve nefis ancak mücâdele ile arınır. Halvetiyye-Şâbâniyye-Karabâşiyye yolunun manevî terbiyesi de mü'mîni hem nefis mücâdelesine hem kalbî muhabbete yöneltir; ve bu vasıflar onun manevî terakkîsinin temel cüzlerini teşkîl eder. Cenâbı Hak âyeti kerîmede «Bilesiniz ki kalpler ancak Allâh'ı anmakla mutmain olur» (Ra'd 13/28) buyurmuştur.
- Kur'ânı Kerîm: Tekâsür 102/5, 7; Vâkıa 56/95; Hâkka 69/51; Ra'd 13/28.
- Sahîhi Buhârî, Kitâbü'l-Îmân.
- Sahîhi Müslim, Kitâbü'l-Îmân.
- Süneni Ebû Dâvûd.
- Süneni Tirmizî.
- Süneni Nesâî.
- Süneni İbn Mâce.
- İmâm Mâlik, Muvatta.
- İmâm Ahmed, Müsned.
- İmâm Gazzâlî, İhyâ-u Ulûmi'd-Dîn, yakîn bahsi.
- İmâm Kuşeyrî, er-Risâletü'l-Kuşeyriyye, ahvâl bahsi.
- İmâm Sühreverdî, Avârifü'l-Ma'ârif.
- İbn Kayyim el-Cevziyye, Medâricü's-Sâlikîn.
- İmâm Râzî, Mefâtîhu'l-Gayb.
- İmâm Kurtubî, el-Câmi'u li-Ahkâmi'l-Kur'ân.
- İbn Kesîr, Tefsîru'l-Kur'âni'l-Azîm.
- İbnü'l-Arabî, Fütûhâtı Mekkiyye.
- Mustafâ Özbağ Efendi, Sohbet Serileri, Nefis Mertebeleri Sohbetleri.
Sohbetin Tasnîfi: Bu sohbet ilmel yakîni (kalbî merâtibin ilk basamağı), aynel yakîni (sıfatsal tecellîyâtı görmek), hakkâl yakîni (tecellîye mazhar olmak), nefis meratibi ile kalbî meratibin münâsebetini, ve kalbin istikametinin şartını tafsîl etmektedir.
Kaynak: mustafaozbag.com | Video: YouTube | Seri: Nefis Mertebeleri Sohbetleri