Mustafa Özbağ Efendi bu çok kısa sohbette vadeli alışverişte ürünün miktarının, tutarının, ve vâdesinin belirli olması gereğini tafsîl eder. Bakara Sûresi 282. âyeti kerîmesi borç ilişkilerinin yazılı olarak kayıt altına alınmasını emretmektedir; ve bu kayıt vadeli alışverişin temel rüknüdür. İslâm hukûkunda alışverişin sahîh olabilmesi için satılan malın cins, vasıf, miktâr, ve vâde itibâriyle belli olması zorunludur. Bu belirsizlikler «ğararlı satış» hükmüne girer; ve Resûli Ekrem efendimiz tarafından yasaklanmıştır. Mü'mîn ticârî muâmelelerinde bu kâidelere riâyet etmekle, ve İslâm fıkhının emir ettiği nizamı muhâfaza etmekle mükelleftir.
Vadeli Alışverişin Üç Temel Şartı
Mustafa Özbağ Efendi sohbete vadeli alışverişin temel şartlarını ortaya koyarak başlar: vadeli alışverişte ürünün miktarı, tutarı, ve vâdesi belli olmalıdır. Bu üç temel şart İslâm fıkhının «selem akdi» ve «müeccel satış» hükümlerinin temel rüknüdür. Cenâbı Hak âyeti kerîmede «Ey îmân edenler! Belirli bir süreye kadar birbirinize borçlandığınızda onu yazın» (Bakara 2/282) buyurmuştur. Bu âyeti kerîme borç ilişkilerinin yazılı olarak kayıt altına alınmasını, ve süresinin de belirli olmasını emretmektedir. Mü'mîn ticâretinde bu üç temel şarta riâyet ederek hem hukûkî hem de manevî olarak emniyette kalır.
Ğararlı Satışın Yasaklığı
Mustafa Özbağ Efendi muazzam bir fıkhî kâideyi vurgular: İslâm hukûkunda alışverişin sahîh olabilmesi için satılan malın cins, vasıf, miktâr, ve vâde itibâriyle belli olması zorunludur. Bu belirsizlikler «ğararlı satış» (belirsizlik içeren satış) hükmüne girer; ve Resûli Ekrem efendimiz tarafından yasaklanmıştır. Resûli Ekrem efendimiz hadîsi şerîfte ğararlı satıştan nehyetmiştir (Müslim, Büyû' 4). Ğarar bilinmemezliği ifâde eder; ve bu bilinmemezlik akdi geçersiz kılar. Mü'mîn alışverişinde miktarı bildirir, vasfını belirtir, vâdesini koyar; ve böylece akdi sahîh hâle getirir.
Borç Akdinin Yazılı Kaydı
Mustafa Özbağ Efendi sohbetin sonunda yazılı kaydın ehemmiyetini de tafsîl eder. Bakara Sûresi 282. âyeti kerîmesi Kur'ânı Kerîm'deki en uzun âyetidir; ve borç ilişkilerinin yazılı olarak kayıt altına alınmasını emreder. Bu kayıt iki tarafın da hakkını korur; ve ticârî hayâttaki anlaşmazlıkları önler. Cenâbı Hak âyeti kerîmenin devamında «Aranızda doğru bir kâtib yazsın; kâtib Allâh'ın kendisine öğrettiği gibi yazmaktan çekinmesin» (Bakara 2/282) buyurmuştur. Bu üslûp ticârî hayâtın da Cenâbı Hakk'ın hudûdu içinde tanzîm edilmesi gereğini ortaya koyar; ve mü'minin ticâretinin manevî terbiyenin bir kolu olduğunu kat'î kılar. Halvetiyye-Şâbâniyye-Karabâşiyye yolunun manevî terbiyesi de mü'mîni ictimâî hayâtının her dâiresinde dürüst, kayıtlı, ve emânet ehli kılmak üzerine kurulmuştur.
- Kur'ânı Kerîm: Bakara 2/282; Bakara 2/275-281; Mâide 5/1; Nisâ 4/29; İsrâ 17/35.
- Sahîhi Buhârî, Kitâbü's-Selem.
- Sahîhi Müslim, Kitâbü'l-Büyû' 4, ğarar hadîsi.
- Süneni Ebû Dâvûd, Kitâbü'l-Büyû'.
- Süneni Tirmizî, Kitâbü'l-Büyû'.
- Süneni Nesâî, Kitâbü'l-Büyû'.
- Süneni İbn Mâce, Kitâbü't-Ticârât.
- İmâm Mâlik, Muvatta.
- İmâm Ahmed, Müsned.
- İmâm es-Serahsî, el-Mebsût, selem ve müeccel satış bahsi.
- İmâm Kâsânî, Bedâiu's-Sanâi'.
- İmâm Merğînânî, el-Hidâye.
- İbn Âbidîn, Reddü'l-Muhtâr, büyû' bahsi.
- Fetâvâyı Hindiyye.
- İmâm Şâfiî, el-Üm.
- İbn Kudâme, el-Muğnî.
- İmâm Râzî, Mefâtîhu'l-Gayb.
- İmâm Kurtubî, el-Câmi'u li-Ahkâmi'l-Kur'ân, Bakara 282 tefsîri.
- İbn Kesîr, Tefsîru'l-Kur'âni'l-Azîm.
- Mustafâ Özbağ Efendi, Sohbet Serileri, İslâm'a Göre Ticâret Sohbetleri.
Sohbetin Tasnîfi: Bu çok kısa sohbet vadeli alışverişin üç temel şartı (miktârtutârvâde), ğararlı satışın yasaklığı, ve borç akdinin yazılı kaydı düstûrunu tafsîl etmektedir.
Kaynak: mustafaozbag.com | Seri: İslâm'a Göre Ticâret Sohbetleri