Giriş
Selamun aleyküm. Sufiliğin adablarından biri bütün hallerde Allah’a itaat etmek, uyanık olmak ve gafletten uzaklaşmaya çalışmaktır.
Uyanıklık Hali ve Gaflet
Sufi uzun uyanıklık halini arar. Namaz kılmak uyanıklıktır, Allah’ı zikretmek uyanıklıktır, oruç tutmak uyanıklıktır. Sufi, vakitlerin ibadetlerini eda ederek her daim uyanık olmaya çalışır; gafletten uzaklaşmaya gayret eder.
Her vakit bir ibadeti vardır sufinin. O vaktin ibadetini yaparken diğer vaktin ibadeti kendisini bekler. Bu arada mümin, Allah’ı zikirle, salih amellerle ve günahlardan uzak durarak vaktini geçirmeye gayret eder. Bu uyanıklık arttıkça Allah’a olan yakınlık devam eder.
Ama bir kimse ‘Ben uyanığım, bana bir şey olmaz’ dediği anda yıkılır. Dervişlerin yıkıldığı yerler vardır: Hal gören derviş yıkılır, kendince zikrediyorum diyen derviş yıkılır, kendince bir şey yapıyorum diyen derviş yıkılır. O yüzden her daim tevazu ve acizliği görmek lazımdır.
Nefsi Suçlamak ve Kaderi Suçlamamak
Adem Aleyhisselam’ın Yolu
Ayet-i kerime buyurur: ‘İyilikler Rabbinizdendir, kötülükler nefsinizdendir.’ Üzerimizde bir iyilik tecelli ederse bunu Cenab-ı Hakk’a nispet ederiz. Bizden sudur eden bir sıkıntı varsa bunu kendi nefsimize nispet ederiz: ‘Biz nefsimize uyduk da böyle oldu.’
Adem aleyhisselam nefsini zem etti. ‘Ben nefsime zulmedenlerden oldum, beni affet’ dedi. Kaderi suçlamadı, ‘Sen bunu kaderime yazdın’ demedi. Kader böyleymiş demek, direkt yazanın üzerine suç yüklemektir; direkt Allah’ı suçlamaktır. Sufiler kaderi suçlamazlar.
Hazreti Peygamber sallallahu aleyhi ve sellem hazretleri, Musa aleyhisselam ile Adem aleyhisselam arasındaki muhavereyi anlatır. Musa aleyhisselam ‘Ya Adem, niçin meyveyi yedin?’ deyince Adem aleyhisselam ‘Ezel-i kaderde bana takdir edilen şeyden mi beni sorumlu tutuyorsun?’ cevabını vermiştir. Bu, kaderin takdirini kendi üzerine alarak Allah’ı çok sevindiren bir tutumdur.
Miraç Hadisesinde Görme Meselesi
Hazreti Ayşe validemiz, Miraç’ta Hazreti Peygamber sallallahu aleyhi ve sellem hazretlerinin Cenab-ı Hakk’ı çıplak gözle görmediğini söyler. İbn Abbas radıyallahu anhuma ise gördüğünü rivayet eder. Burada şunu ayırt etmek gerekir: Bir sahabenin kendi yorumu ayrıdır, Hazreti Peygamber’in direkt söylediği ayrıdır.
Ayet-i kerime diyor ki: ‘Gözünün gördüğünü kalbi tasdik etti.’ Bir şey görmemiş olsaydı kalbi neyi tasdik edecekti? Göz gördü ve kalp tasdik etti. Burada akıl değil kalp tasdik ediyor; çünkü akıl yanılabilir ama Hazreti Peygamber’in kalbi yanılmaz.
Görme derecesi vardır. Herkes aynı yere bakabilir ama kimi göz görür, kimi göz göremez. Bu fark nefis terbiyesiyle ve kalbin berraklığıyla alakalıdır. Nefisle mücadelede belli bir dereceye gelmeyince kalbin ayna oluş hali saflaşmaz.
Sufi Vaktin Çocuğudur
Hazreti Mevlana buyurur: ‘Sufi vaktin çocuğudur.’ Her vaktin kendine ait kıymetli bir işi vardır. Öğle namazı kıymetli, ikindi namazı kıymetli. İkindi vaktinde ikindi namazı kıymetli, öğle vaktinde öğle namazı kıymetli. Namazlar arası çalışmak da kıymetli.
Bütün bir günü ibadet edeceğim diye işi gücü bırakmak doğru değildir. Bir Müslümanın 24 saati her vakitte kendine ait kıymetli bir iş, bir fiiliyat ve bir ibadet vardır. Bunları birbirine eklediğinde o kimse için 24 saat uyanık geçer.
Evliliğin Önemi
İslam diyor ki hanımınızla ilişkiye girmek namaz kılmak gibi sevap kazandırır. ‘Evleniniz, dininizin yarısını tamamlayın’ buyurulmuştur. Evlenmeyi kutsallaştırmak yok; evlenmemiş bir kimseyi kutsallaştırmak yanlıştır.
Hazreti Ayşe validemizle Hazreti Peygamber sallallahu aleyhi ve sellem hazretlerinin ilişkisindeki inceliğe ve zerafete bakın: Cinsel ilişkiden sonra ‘Ya Ayşe, müsaade eder misin? İbadet edeyim’ diyor. Ben ibadet ediyorum deyip hanımı orada bırakmak yoktur. ‘Eşinizin sizde hakkı vardır, nefsinizin sizde hakkı vardır, çocuklarınızın sizde hakkı vardır.’
İlham Meselesi
Herkese ilham gelir. Kimisine bir damla, kimisine beş damla; ama gelir hepsine. Her şeyden gelir: Kediden, köpekten, kahveden, sudan, rüyadan, kalbine gelen düşünceden. Hepsi ilhamın içindedir.
Ancak davranışlarını neye göre belirleyeceksin? Kur’an ve Sünnete göre. İlham ikinci plandadır. Kur’an ve Sünnete uygunsa gelen ilham zahiri ilimle birleşir, batıni ilimle desteklenir. Uygun değilse terk edilir.
Uzuvları Haramdan Korumak
Dil
Sufinin uzuvlarını muhafaza etmekte en önemli, en dikkat edeceği uzuv dilidir. ‘Ya hayır söyle ya sus.’ Dilin afetleri: yalan, yemin, gıybet, dedikodu, iftira, küfür, ağır söz, insanların kaldıramayacağı şaka, lakap takma, yüzüne karşı eleştirme.
Bir sözden dolayı cehenneme girilir, bir sözden dolayı cennete girilir. Bugün İslam dünyasının en büyük handikaplarından birisi ağzına geleni söylemektir. Kinini, nefretini, siyasetini, cemaatini, tarikatını dinin önüne koyanlardır.
Göz, El, Ayak ve Kalp
Gözünün afetlerinden kendini koru. Birinci bakış Allah’tandır, ikincisi nefistendir, üçüncüsü şeytandandır. Yaz geldiğinde imtihan artar; bakma, gözünün afetlerinden sakın.
Elini harama bulaştırma, elini kaldırma vurmak için. Ayağının afetlerinden koru; arama, gitme, koru kendini. Cinsel uzuvlarının afetlerinden kendini koru.
Kalbini zikrullahla, tövbeyle temiz eyle. Kalbini hüsnüzanla besle. Allah üzerine ümit besle. Kalbinden günah-ı kebairler geçirme. Hazreti Mevlana’nın dediği gibi: ‘Boş hayallere kaptırma kendini; o hayallere kaptırırsan şeytanın huyunu görürsün.’
Edep: Büyüklerin Kınamayacağı Hal Üzere Olmak
İmam Tirmizi buyurur: ‘Edep, o şekilde hareket etmektir ki büyükler onu kınamasın.’ Öyle edepli olacağız ki büyüklerimiz, abilerimiz bizi kınamayacak. Nefsimize uymayacağız, heva ve hevesimize uymayacağız.
Yalnız kaldığımızda da edebimize, erkanımıza, ibadetimize, zühdümüze devam ettireceğiz. Herkesin içerisinde takvalı, yalnız kalınca gevşek olunmaz. Yurt dışına çıktın, başka şehre gittin diye Allah değişmez. Nerede olursan ol sufiliğine, abidliğine, zahidliğine devam et.
Abidlik, Zahidlik ve Sufilik Üçlüsü
Bu üç sıfat kardeşlerimizin üzerinde bulunacaktır:
- Abidlik: Farz ibadetleri yerine getirmek. İbadetimize zarar gelmeyecek şekilde sufilimizi yaşarız. ‘Bizim zikrimiz yeter, namaz kılmasak da olur’ gibi düşünceler sapıkça anlayışlardır.
- Zahidlik: Haramlardan uzak durmak, dünyayı sevmemek, dünyaya aşık olmamak. Dünyaya aşık olanın sarhoşluğu gitmez.
- Sufilik: Allah’ı sevmek ve edeb-i erkanı riayet etmek.
Az Yemek ve Az Uyumak
Sufiliğin adablarından biri de az yemek ve az uyumaktır. Cüneyd-i Bağdadi buyurmuştur: ‘Sufi, hastanın yemesi gibi yer, boğulanın uykusu kadar uyur.’
İmam Tirmizi de buyurur: ‘Uykudan ve yemekten uzak kal. Zira yersen tembelleşirsin, uyursan gaflete düşersin.’ Az yersek uykumuz da az olur, gafletten de korunmuş oluruz.
Kaynakça
Hadis-i Şerif Kaynakları
- Kul farzları yerine getirmekte Allah’a en sevimli işi yapar: Hadis-i Kudsi — Sahih-i Buhari, Kitabu’r-Rikak, Hadis No: 6502
- Ya hayır söyle ya sus: Sahih-i Buhari, Kitabu’l-Edeb, Hadis No: 6018; Sahih-i Müslim, Kitabu’l-İman, Hadis No: 47
- Kul bir söz söyler cehenneme düşer: Sahih-i Buhari, Kitabu’r-Rikak, Hadis No: 6478; Tirmizi, Kitabu’z-Zühd, Hadis No: 2314
- Eşinizin sizde hakkı vardır: Sahih-i Buhari, Kitabu’s-Savm, Hadis No: 1975
- Evleniniz dininizin yarısını tamamlayın: Beyhaki, Şuabu’l-İman, Hadis No: 5100
- Musa ve Adem aleyhisselamın muhavere hadisi: Sahih-i Buhari, Kitabu’l-Kader, Hadis No: 6614; Sahih-i Müslim, Kitabu’l-Kader, Hadis No: 2652
- Az uyuyun, az yiyin: Tirmizi, Kitabu’z-Zühd; İbn Mace, Kitabu’z-Zühd
- Necran Hristiyanlarının mescidde ibadet etmesi: İbn Hişam, es-Siretü’n-Nebeviyye
Ayet-i Kerime Kaynakları
- ‘İyilikler Rabbinizdendir, kötülükler nefsinizdendir’ — Nisa Suresi, 4:79
- ‘Gözünün gördüğünü kalbi yalanlamadı’ — Necm Suresi, 53:11
- ‘Mücahede edenlere yollarımızı açarız’ — Ankebut Suresi, 29:69
- Adem aleyhisselam’ın tövbesi: ‘Rabbimiz, biz nefsimize zulmettik’ — A’raf Suresi, 7:23
- ‘Hiçbir göz Onu göremez’ (Musa aleyhisselam) — En’am Suresi, 6:103
Tasavvuf Kaynakları
- Cüneyd-i Bağdadi: ‘Sufi hastanın yemesi gibi yer, boğulanın uykusu kadar uyur’ — Kuşeyri Risalesi
- İmam Tirmizi (Hakim Tirmizi): Edebin esası, nereye baksan Mevla’yı görmek — Nevadiru’l-Usul
- Hazreti Mevlana: ‘Sufi vaktin çocuğudur’ — Mesnevi; boş hayallere kapılmama uyarısı — Fihi Ma Fih
- Sufi adabları: Uyanıklık, nefsi suçlamak, uzuvları korumak, az yemek ve az uyumak — Kuşeyri Risalesi, Adab bahsi
Allah cümlemizi muhafaza eylesin. Hakkınızı helal edin, sürç-i lisan ettiysek affola.