Giris
Bu sohbette Mustafa Ozbag Efendi, zikrullahin neden sallanarak ve sesli yapildigini ayet ve hadislerle aciklamakta, nefsin Allah yolundaki tek engel oldugunu vurgulamakta, borc parasinin zekati, fidye meselesi, Peygamber Efendimizi ruyada gorme adabi ve kadere riza konularini ele almaktadir.
Zikrullah Neden Sallanarak ve Sesli Yapilir
Ayetlerden Deliller
Cenab-i Hak ayet-i kerimede “Allahi zikretmek en buyuk istir” buyurmustur. “Siz namazlarinizi kildikartan sonra ayakta iken, oturarak ve yanlariniza yatarak da Allahi zikredin” ayet-i kerimesi zikrin cesitli hallerde yapilabilecegini gostermektedir. “Siz hac farizasini yerine getirdikten sonra gecmis atalarinizi andiginiz gibi, hatta daha siddetli bir sekilde Allahi anin” ayeti ise sesli zikrin delillerindendir.
Araplar onceden Beytullahi tavaf ettikten sonra gecmis atalarini yuksek sesle, herkese ilan ederek anarlardi. Cenab-i Hak bu ayetle “Atalrinizi andiginizdan daha siddetli bir sekilde Allahi anin” buyurmaktadir. Bu, sesli zikrin en onemli isaretlerindendir.
Hadisten Delil — Sallanmanin Hikmeti
Hadis-i kudsde buyrulmustur: “Siz Allahi oyle zikredin ki ruzgarin olgunlasmis bugday basaklarini salladigi gibi sallanarak zikredin.” Olgunlasmis bugday basagi boynunu buker; agirligindan asagi dogru eger. Ayni sekilde olgunlasmis bir meyve dali da agirligindan dolayi boynunu buker.
Allahi zikreden kimse de olgunlasmis meyveye benzetilmistir: Boynunu buker, kibirsizdir. “Bende hikmet var, bende ilim var, bende ask var, bende muhabbet var — gelin alin” der. Ruzgar hangi tarafa eserse o tarafa sallanir. Allahi zikreden kimse de Allahin takdirine tabidir; “Sen beni ne tarafa dondurursen ben o tarafa donerim” der.
Nefis — Allah Yolundaki Tek Engel
Hic kimsenin onunde nefsinden baska bir engel yoktur. Insanlarin isi, asi, esi, colugu cocugu, mal varligi, yoklugu, zenginligi, fakirligi, amirliigi, memurlugu — hicbirisi Allah yolunda Allah adami olmaya engel degildir. Ama nefis oburune cikar, engelmis gibi gorunen seyleri buyutur.
Namaz kilmamaya nefis oyun cikarir, bir suru sebebi vardir. Oruc tutmayanin bir suru sebebi vardir. Hacca gitmeyenin bir suru sebebi vardir. Haram isleyecek kisinin de sebebi coktur — nefis uretir, onun isi odur. Allah yolunda kosusturmanin, zikretmenin, farz ibadetleri yerine getirmenin onunde bir tek engel vardir: nefis. Baska hicbir sey degil.
Ramazan Orucu ve Fetva Arayisi
Ramazandan once sicak havada oruc tutulup tutulamayacagi konusunda bir curcuna koparilmakta, kendilerini ustad veya ilahiyatci gibi goren kimseler fetva aramaya kalkmaktadir. Halbuki Allah Resulullah sallallahu aleyhi ve sellem Hazretleri buyurmustur ki “Her kim Ramazan ayinda oruc tutan elemanina, yaninda calisanina musamahali davranirsa Allah da ona musamahakar davranir, ona rahmet verir, bereket verir.” Ramazan orucunun vakti bellidir; bunu yilin 12 ayina yaymaya calismak nefsin oyunundan baska bir sey degildir.
Borc Verilen Paranin Zekati
Bir kimse birisine borc para vermis olsa, o borc para kendisine geri gelmedikce zekati verilmez. Para kendisine geldikten sonra uzerinden bir gun gecmesini bekler, ondan sonra zekatini verir. Para borcludayken her sene eksilmez. Cunku sen zaten bir baskasina borc vermekle cok buyuk bir sevap islemissindir; o yuzden o paraya zekat gerekmez.
Hastalik Sebebiyle Oruc Tutamama ve Fidye
Gecici rahatsizligi olan kimse iyilestikten sonra fidyesini verir. Ama surekli rahatsizligi olan — seker hastasi, tansiyon hastasi, kalp hastasi, devamli ilac kullananlar — bunlar gecici hastaliklar degildir. Bu kimseler Ramazanin basinda, ortasinda veya ne zaman verebilme imkani buldularsa o zaman fidyelerini verirler.
Peygamber Efendimizi Ruyada Gormek — Tuz Yalama Kissasi
Bir dervis ustadina gelip “Peygamber Efendimizi ruyamda gormek istiyorum ama goremeiyorum” demistir. Ustadi ona “Evladim, tuz yala biraz” demistir. Dervis hic itiraz etmeden, “Ben koyun muyum tuz yalayacagim?” demeden, “Emredersiniz efendim” diyerek tuz yalamaya baslamistir.
O gece derya derya kostu, susamaktan deryadan deryaya gitti. Sabah olunca ustadi sordu: “Evladim, ruyanda ne gordun?” Dervis: “Sabaha kadar sudan suya kostum, deryadan deryaya kostum” dedi. Ustadi: “Iste evladim, insanin sevdigini gormesi, sevdigine ulasmasi icin ona asik olmasi lazim” dedi.
Buradaki incelik sudur: Dervis ustadinin emrine hic sorgulamadan, akla mantiga vurmadan teslim olmustur. Bu teslimiyettir ki onu sevdigine ulastirmistir. Sevdigini gormek isteyen onun izinden gidecek, onun kokusuyla kokulanacak, onun yorungesinde yuruyecek, onun istedigini kendine istek yapacaktir.
Kadere Riza ve Imtihan
Muslumanlarin bugun icin en buyuk problemlerinden biri kadere iman ettik demek ama kendi kaderine razi olmamaktir. Basina bir sey geldiginde “Neden benim basima geldi?” demek kadere iman etmemek demektir. Hastalik gelecek, yokluk gelecek, darlik gelecek, imtihan gelecek. Bunlar kacilmaz gerceklerdir.
Bazi seyhler “Gel bizden ders al, butun islerin duzulur, ifldan kurtulursun, esin olur, cocugun olur” diye insanlari kandirmaktadir. Oysa Peygamber sallallahu aleyhi ve sellem Hazretleri buyurmustur: “Belanin, musibetin, sikintinin en agiri peygamberlere gelir. Ondan sonra velilere, ondan sonra velilerin etrafindakilere.” Eger bir kimse Allaha dost ise onda siknti eksik olmaz, dert eksik olmaz, problem eksik olmaz. Eksilse hesapta yanislik var demektir.
Zikrullahi Kucuk Gorenin Hali
Allahi zikreden bir kimseyi kucuk goren, hor goren gunahkardir. Bu kim olursa olsun, Allahi zikreden kimseyi hafife almak kalpte gunahkarlik alameti tasimak demektir. O kimsenin ciddi bir sekilde tovbe edip Allaha yalvarmasi gerekmektedir. Zira o cemaat, begenilmeyen, hor gorulen, kucuk gorulen kimseler, Allahin “en buyuk istir” dedigi ibadeti yerine getirmektedirler.
Kadinin Zikir Esnasindaki Sesi
Kadinlarin zikir esnasindaki sesi erkeklere gore daha pes olmasi uygun gorulmustur. Ancak kadinlarin zikir sesinin duyulmasi haram degildir. Kadinin haram olan sesi nameli, isveli sestir ve bu muhatap erkege karsidir. Zikrullah esnasindaki ses ise farkli bir kategoridedir; herhangi bir sikintisi yoktur.
Kaynakca
Hadis-i Serifler
- Bugday basagi hadisi (hadis-i kudsi): “Allahi oyle zikredin ki ruzgarin olgunlasmis bugday basaklarini salladigi gibi sallanarak zikredin.” — Deylemii, Musnedu’l-Firdevs; Suyuti, ed-Durru’l-Mensur
- Belanin en agiri hadisi: “Insanlarin en siddetli imtihana cekilienleri peygamberlerdir, sonra derecelerine gore velilerdir.” — Tirmizi, Zuhd, 56; Ibn Mace, Fiten, 23
- Seher vakti nuzul hadisi: “Yok mu dua eden, yok mu isteyen?” — Buhari, Teheccud, 14; Muslim, Musafirin, 168
- Ramazanda isci haklari hadisi: “Her kim Ramazanda yaninda calisana musamaha gosterirse…” — Beyhaki, Suabu’l-Iman, III/305
- Hz. Musa kissasi (hadis-i kudsi): “Benim dostumla dost oldun mu? Benim dusmanima dusman oldun mu?” — Ebu Nuaym, Hilyetu’l-Evliya, I/8
Ayet-i Kerimeler
- Zikrullah en buyuk istir: Ankebut Suresi, 29/45 — “…Allahin zikri elbette en buyuk ibadetdir.”
- Her halde zikir: Nisa Suresi, 4/103 — “…Ayakta, oturarak ve yanlariniz uzerine yatarak Allahi zikredin.”
- Hacdan sonra zikir: Bakara Suresi, 2/200 — “Hac ibadetlerinizi bitirdiginizde atalarinizi andiginiz gibi, hatta daha coskulu bir sekilde Allahi anin.”
- Beni zikredin: Bakara Suresi, 2/152 — “Beni zikredin ki ben de sizi zikredeyim.”
Tasavvufi Kaynaklar
- Tuz yalama kissasi: Tasavvuf literaturunde yaygin olarak nakledilen teslimiyet kissasi — Ankaravi, Mesnevi Serhi
- Sesli zikir delilleri: Imam Suyuti, Neticetu’l-Fiker fi’l-Cehri bi’z-Zikir (sesli zikir hakkinda mustakil risale)
- Zikir adabi: Imam Nevevi, el-Ezkar, Zikir Babi
- Nefis engeli: Imam Gazali, Ihyau Ulumi’d-Din, III. Cilt, Riyazetu’n-Nefs
Fikhi Kaynaklar
- Borc parasinin zekati: Ibn Abidin, Reddu’l-Muhtar, II/305 — Borc verilen para iade edilmedikce zekat gerekmez
- Hastalik fidyesi: Merginani, el-Hidaye, I/125 — Surekli hastalar fidyeyi diledikleri zaman verebilirler
- Kadinin sesi meselesi: Kasani, Bedaius-Sanai, V/124 — Kadinin nameli sesi haramdir, normal sesi degil
Sonuc
Bu sohbette zikrullahin ayet ve hadislerle sabit oldugu, sallanmanin ve sesli zikretmenin delillerle meşru oldugu aciklanmistir. Nefsin Allah yolundaki yegane engel oldugu vurgulanmis, kadere riza ve Peygamber Efendimize kavusmanin yolunun teslimiyet ve ask oldugu ifade edilmistir. Zekat, fidye ve kadinin zikir esnasindaki sesi gibi fikhi meseleler de ele alinmistir.